16 Ocak 2017

Serkan Şahin’in hafta başı petrol yorumu burada. Trump’un Alman otomobilcilerine ya ABD’de üretirsiniz ya da %35 vergi yersiniz tweet’i önemli. Çin’in yıllık “yeni enerji” (pil, priz ve yakıt hücreli elektrikli araba- Çin devlet ajansı böyle diyor) araba üretim kapasitesini 2 milyon araç/yıl’a çıkarma planı hırslı. Hollanda, “Hollanda hastalığı”’na ismini veren ülke, hala bir petrol/gaz fonu kurmamışlar. Çin’in gansu bölgesinde, düşük talep ve kısmen de kömürcülere de avantaj olsun diye rüzgar santralleri boş duruyor.

Bilgiler

Trump Alman araba üreticilerini de %35 ithalat vergisi ile korkuttu. “BMW’ye diyeceğim ki, Meksika da üretip ABD’ye araba satmayı planlıyorsan, 35% vergi olmadan unut”.BMW hisseleri %.2.2, VW ve Daimler’in ki %2 düştü.

Food Tank’a göre İngiltere’deki sebzelerin %30’u süpermarketlerin estetik kaygıları sebebiyle çiftlikten dışarı çıkamıyor. ABD gıda üretimi temiz suların %80’ini tüketiyor. Dünyada tüketilen gıdanın 3’te 1’, tüketilmiyor(1.3 milyar ton). Güzel yazı

Çernobilde, Çinli ve Alman yatırımcılar dahil 13 uluslar arası yatırımcının olduğu 39 grup, 2 GW güneş paneli kurmak için uğraşıyor. 4GW’lık nükleer santral için yapılan hatlar yeni güneş projesi için kullanılabilir.

Çin, 13 eyaletteki 85 kömür projesini iptal etti veya erteledi. Toplam gücü 100 GW. Çin 13. Beş yıllık planında kömür kapasitesini 1100 GW ile sınırlamıştı. Mevcut kapasitesi ise 920 GW.

Çin, Xinhua ajansına göre, “yeni enerji”(PHEV,BEV, yakıt hücresi) araç üretim miktarını 2020’ye kadar yılda 2 milyon’a çıkaracak. 2016’da 517bin yeni enerji aracı üretti. 2016’da Çinli üreticilerin BYD, Geely ve BAIC modellerini 30 ülkede sattılar. 2016’da Çin 100,000 kamuya açık şarj noktası kurdu.

Hollanda hastalığı gazla devam ediyor. 1960-2013 arası devlet Groningen üretiminin de olduğu gaz gelirlerinden 265 milyar € kazandı. Norveçlilierin 874 milyar $ fonu ile kıyaslandığında Hollanda da ortada fon yok. Gaz rezervinin %80i tüketildiği için depremler oldu(uzun hikaye), 152,000 evde deprem güçlendirmesi gerekti.

Energy Community sekretaryası Sırbistan’a gönderdiği mektupta Gazprom Export ve Yugorosgaz arasındaki anlaşmanın 4(3) maddesinin, “sağlanan gazın sadece Sırbistan’da kullanılmasının” uyumsuzluk teşkil ettiğini bildirdi.

Avrupa gün öncesi elektrik fiyatları 10 yılın zirvesini buldu. Sebep anormal soğuklar. Alman(90.5 €) ve Belçika(110 €/MWh) fiyatları 2008’den beri, Fransa fiyatları da 6 haftanın zirvesine çıktı. Fransa’da soğuklar talebi rekor seviyelere çekerken, 1959dan beri en kurak Aralık yaşandı. Soğuk havalar İsviçre’de elektrik kesintilerine sebep oldu.

“Pay-as-you-save”, enerji verimliliğinde tasarruf ettikçe öde modeli ile iş yapan Green Deal Finance şirketi, daha önce İngiliz sayıştayı tarafından ağır eleştirilmişti. Şirket yeni kredi vermeyi bıraktı ama durumu o kadar kötü değilmiş.

İngiliz Energy Technologies Institute(ETI), Cornwall ve Orkneyde denenen dalga enerjisi cihazlarının diğer düşük karbonlu üretimlere göre 10 kat pahalı olduğunu söyledi. “Radikal bir yeniden düşünme” ihtiyacı olduğunu söyledi. ETI’nin destekçileri Rolls Royce, EDF, BP vs. Güneşin başarısı diğer yenilenebilirleri öldürüyor sanki

Suudiler 2023 gibi 10 GW’a yakın yenilenebilir, 2030’da ise %70 doğal gaz, %30 yenilenebilir ve diğerleri.

BP’nin Norveçli ortaklığı Aker BP üretimini 118bin v/g petrol eşdeğerine çıkaracak. %80’i petrol %20 gaz.

Çin’in Gansu bölgesindeki Gobi çölü kıyısındaki Jiuquan rüzgar güç merkezinde 7000 türbin var. Gansu’daki rüzgar kapasitesinin %39’u çalıştırılmıyor, çünkü talep ve hat yok. Jiuquan projesi 2008’de başkadı, 2020’ye kadar 20 GW’lık 17.4 milyar $ yatırım planlanıyor. Kömür sektörüne avantaj olsun diye, yerel yetkililer rüzgar kotasını düşürmüş.

Grafik

2015-2022 yeni LNG arzı (Timera-energy)

Hindistan Doğal gaz tüketimi (Interfax)

Kuzey Amerika’da gıda kayıpları (Mega.online)

Tarih

20 Nisan 1968 – Milliyet, “Elektronik beyinlerin ihtilali”

 

16 Ocak 2017 – Serkan Şahin

Aşağıdaki yorum Serkan Şahin‘indir.

“Irak’ın sözde üretim kesme kararının ardından Avrupa ve Asya’daki bazı müşterilerine Şubat teslim kargolardaki taahhüt miktarlarına bağlı kaldığının ortaya çıkması bazılarında kafakarışıklığına yol açmış gibi görünüyor. Buradaki karışıklığın bir numaralı sebebi muhtemelen tahhütlü kargoların ayrıntılılarının paylaşılmamış olması. Bu kargoların ayrıntıları bende de yok ancak benim tahminim şu yönde; Bu kargoların muhtemelen çok büyük bölümü Basrah Light kargolar. Irak’ın üretiminde azalmaya gittiği blend de muhtemelen Basrah Heavy. Ayrıca North Oil Company’nin Musul kargolarında da azalma görmek şaşırtıcı olmaz. Hal böyle olunce aslında cümle içerisinde arz edilen fiziki miktar azalmıyor ve hatta artıyor gibi görünse de toplam miktarın azaldığı anca toplam ihracatta Basrah Light payının arttığı bir ortam var önümüzde. Yani bu da demek oluyor ki Irak, Iran ve Suudi Arabistan ile olan rekabet gücünü kaybetmiş durumda değil. Suudi Arabistan’ın da fiziki üretimde Manifa gibi sorunlu ham petrol türlerini piyasadan azaltacağını bekliyorum. Zaten Manifa’nın talebi neredeyse yoktu. Fiziki olarak arzdan çekilmesi kelime oyunundan başka bir şey değil.

Venezuala petrolü muhtemelen ABD ve Çin arasındaki en ciddi anlaşmazlık konularından birisi olacak. Düşük seyreden fiyatlardan dolayı daha fazla Venezuela petrolü Çin’e akarken, üretim kapasitesi de krizin etkileri ile ciddi şekilde zorlanıyor. Hala maliyetlerden ve lojistik avantajlardan dolayı Kanada petrolüne göre pozisyonunu korusa da Keysetone XL gibi projelerin Trump döneminde bağlanması ile ABD’nin Venezuela petrolüne olan talebi azalabilir. Bu durumda ABD’den kalan arz Hindistan’a Rosneft eliyle ulaşırsa İran’ın durumunu çok merak ediyorum.”

“Buradaki gorusler tamamen yazarin kendi gorusleri olup Thomson Reuters ve bagli kuruluslari kesinlikle baglamaz ve goruslerini yansitmaz.”

14 Ocak 2017 – Emin Danış

Aşağıdaki yorum Emin Danış’ın doğalgaz yorumudur:

Angola ve Avustralya’da üretimin tekrar başlamasıyla birlikte bu hafta Asya’daki spot fiyatların 2 yılın en yükseğinden gerilediğini gördük. Asya piyasalarında geçtiğimiz haftayı 9.5 $/mmbtu seviyesinden kapatan şubat teslim spot fiyatı 13 Ocak’ta haftayı 25 centlik düşüşle haftayı 9.75 $/mmbtu seviyesinden kapattı. Mart teslim spot fiyatlar ise 8.25 $/mmbtu’ya gerilerken sıcakların yükselmesi ile Endonezya, Angola ve Avustralya çıkışlı kargoların mart kontratlarının fiyatlarını baskılamaya devam edeceği değerlendiriliyor.

Güney Fransa’da İlave Kargo Talebi Devam Ediyor

Fransa’da gaz sistem operatörü GRTGas’ın bu hafta yaptığı açıklamada kış başından bu yana iletim sisteminde artarak devam darboğazın kış mevsiminin geri kalan kısmında devam etmesinin ve soğuklarla birlikte artış gösteren talebin ilave LNG kargoları ile karşılanacağı ifade edildi. Fransa’da yaşanan bu sorunun ülkenin 2 gaz bölgesi arasındaki iletim hattının kapasitesinin düşük olmasından kaynaklanıyor. GRTGas geçtiğimiz aylarda iki bölge arasındaki boru hattının iletim kapasitesini arttıracak Val de Saone projesi için Hükümetten onay almıştı. Söz konusu kapasite artışının 2019 yılında tamamlanması bekleniyor.

Güney Fransa Hub kontratı bu hafta açıklamayla birlikte Aralık 2013’ten bu yana en yüksek seviyeye çıkarken ülkenin Kuzey fiyatlarında gevşeme görüldü. Güney fiyatları 40 Euro/MWh olurken Kuzey fiyatları ise 21.35 Euro/MWh seviyesinde gerçekleşti. Güney Fransa’dan Şubat ve Mart teslim fiyatların yüksek seyretmeye devam etmesi LNG üreticileri için Güney Fransa’yı İspanya ile birlikte Avrupa’nın geri kalanına göre çok daha cazip bir pazar olarak öne çıkarıyor. Güney’deki Fos-sur-Mer LNG terminaline LNG teslimatlarının düşüş göstermesi Güney’deki ilave kargo ihtiyacını arttıran etkenlerden.

NBP’de gelecek ay vadeli kontratlar Avrupa’da etkili olan soğuklar ve Güney Fransa’dan gelen ilave talep nedeniyle artış gösterdi. Geçtiğimiz haftayı 6.18 $/mmbtu seviyesinden kapatan gelecek ay vadeli kontratlar 13 Ocak’ta haftayı 6.71 $/mmbtu’dan kapattı.

Henry Hub geriledi

Henry Hub’da geçen haftayı düşüşle 3.28 $/mmbtu seviyesinden kapatan gelecek ay vadeli kontratların 13 Ocak’ta gelecek ay vadeli kontratlar haftayı 3.42 $/mmbtu seviyesinden kapattı. Henry Hub’da geçtiğimiz haftayı 3.33 $/mmbtu’dan kapatan spot fiyatlar ise 13 Ocak’ta haftayı 3.36 $/mmbtu’dan kapattı.

Gazprom’dan Avrupa’ya 2016’da 179 Milyar Metreküp İhracat

Gazprom’un Avrupa’ya 2016’da yaptığı toplam doğalgaz ihracatı 2015’e göre 19.9 milyar metreküp artarak 179.3 milyar metreküpe çıktı. Şirketin 2016 yılında toplam doğalgaz üretimi ise yıllık üretimin hedefinin üstüne çıkarak 419,07 milyar metreküp oldu.

Gazprom’un Avrupa’ya ihracatını tahminlerin üstünde arttırmasının arkasında yatan temel etmen gaz fiyatlarındaki düşüş ve Rus boru gazının fiyat avantajı oldu. 2016 yılında düşük petrol fiyatlarının etkisiyle gerileyen doğalgaz fiyatlarının gaz santrallerinin rekabet gücünü arttırması Avrupa genelinde elektrik üretiminde gazın payının artmasını da beraberinde getirdi. Avrupa’da doğalgaz talebinin 2015 yılından sonra 2016 yılını da artışla kapatacağı tahmin ediliyor.

Energean Karish ve Tanin Sahalarının Geliştirilmesi İçin FPSO’yu Seçti

İsrail’in Doğu Akdeniz’deki Karish ve Tanin sahalarını Nobel ve Delek şirketlerinden 148 milyon dolara satın alan Yunanistan merkezli Energean şirketini söz konusu iki sahanın geliştirilmesi için çeşitli yöntemleri incelediklerini Floating Production Storage and Offloading (FPSO) seçeneğinde karar kıldığını açıkladı.

Bu sisteme biraz daha yakından bakalım FPSO nedir ve Energean daha pahalı olmasına rağmen neden bu sistemi tercih etti?

Yüzer üretim depolama ve Boşaltma (FPSO) sisteminin seçilme nedeni ise platform inşasına göre daha pahalı olmasına rağmen yüzde 20 daha fazla gaz üretme kapasitesine sahip olması. FPSO’lar ile kendisine bağlı olan kuyulardan kesintisiz olarak üretim sağlanırken aynı zamanda depolama ve boşaltma işlemleri de yapılabiliyor.

Sistemle 25 yıl boyunca 3 milyar metreküplük gaz üretilmesi ve bu gazın İsrail piyasasındaki alıcılara satılması planlanıyor. İlk gaz üretiminin 2020 yılında başlaması planlanırken toplam yatırım tutarının yaklaşık 1.3-1.5 milyar dolar olması bekleniyor.

Söz konusu 2 doğalgaz sahasının 60-80 milyar metreküplük doğalgaz rezervine sahip olduğu tahmin ediliyor.

Global Energy Research Partners Araştırma ve Strateji Direktörü Emin Emrah Danış  

@emindanis & @edanisenergy

13 Ocak 2017

İktisatda birşeyler oluyor. Romer, Makroekonomikteki problem yazısını yazmıştı. Şimdi de Robert Shiller, anlatı ekonomisi diye (narrative economics bir konuşma yapmış. Metnindeki petrol örneği aşağıda. Oxford Energy’nin İran raporu özeti okumaya değer, özeti var. IRM sektörel risklerde bilmediklerimi özetlemeye çalıştım. Bugün okunması gereken tek yazı, FT’nin Çin’in ticari deniz liman ve güzergahlarındaki dominasyonunu anlatan inceleme yazısı. Tek geçerim. Fransızlarda da nükleer devreden çıkınca EDF alarm verdi, Şubat gaz fiyatları Asya LNG’sini geçti. Akşam Shiller’in makalesini ve haftasonu da Atlantic Council’in enerji forum videolarını izlemek iyi fikir olabilir.

Bilgiler

Fransız gaz piyasasında TRS Şubat gaz kontratları 10.39$/mmbtu’ya ulaşarak, Kuzeydoğu Asya spot LNG fiyatı 9.43$/mmbtu’nun da üzerine çıktı. İspanya’da asyanın üzerinde 10.31$/mmbtu. Sebebi Fransız nükleer santrallerinin devre dışı olması ve soğuklar

Robert Shiller, anlatı ekonomisi konuşmasında, petrolden bir örnek veriyor.1919 ortasından 1920lerin sonuna doğru ABD depresyonun tam ortasında, fakat petrol fiyatları da çok yüksek. Anlatı:”Bugün yarın petrol bitebilir”. Shiller:”bu tip hikayeler ekonomi üzerinde belirsizlik oluşturup hane halkı harcamalarını ve istihdam kararlarını düşürüyor”

Dünyadaki en büyük 10 konteyner limanından 5’i ana kara Çin’de diğeri de Hong Kong’da. 2010’dan bu yana Çinli şirketler toplam değeri 45.6 M$ olan 40 liman projesi tamamladı veya açıkladı. Çin resmi raporundan “Çin donanması deniz ulaştırma güvenliği ve denizaşırı çıkarları korumalı”. Enerji dargeçişlerinde özellikle ticari liman işine girilmiş.

Britanya adasındaki elektrik son 60 yılın en temizi olmuş, 2016 bu yüzden dönüm noktası. 2012’de %40’ı kömürden olan elektrikte, kömür oranı 2016’da %10’dan aşağı düşmüş. “Kömür çöküşü” son 100 yılın en büyüğü. Birşeye dikkat edin, BP’nin iddia ettiğinin aksine bir kaynaktan vazgeçme çok hızlı olmuş, “doğal hız” felen dinlememiş.

Elektrik fiyatları Polonya ve Fransa’da tekrar artış eğiliminde. www.energytransparency.info ‘da kasım ayında Almanya dahil üç ülkenin enerji fiyat hareketleri ilginç.

PDVSA son 23 yılın en düşük üretim rakamlarını görecek:2.5 mv/g. Çin’e 50 milyar $ borcu olan Venezüella’nın Çin’e ihracatını 550,000 v/g’e çıkarması bekleniyor. 2015’te 627,000 v/g’den 2016’da 355,000 v/g’e Venezüella’nın isteği ile düşmüştü. Ağır petrolünü paçallamak için 125bin v/g hafif petrol ihraç edecek, hala 217binv/g hafif petrol açığı var

John Kemp’in Petrol görünüm anketine göre 2017 ortalama fiyat beklentisi 55-60$/v, 2018 60-65$/v, 2019 65 $/v, 2020 65-70 $/v, 2021 70 $/v. 2017’de 100$ bekleyen 1 kişi, 2019’da 10 kişi var.

2017’de değişik sektörel riskler. Asya Pasifikte siber riskler artıyor. Afrikada internet ve sosyal medya kullanımının hızla artması ile daha önce bilmediğimiz politik liderler çıkabilir. İngiltere’de en yağışlı 5 yılın 4’ü 2000 yılından bu yana görülmüş. Petrol fiyatı kaynaklı sosyal ve ekonomik problemler, siber risk.

Endonezya 5 yıllık çöküşün ardından tekrar kömür üretimini arttıracak. Dünyanın en büyük kömür ihracatçısı, 489 milyon ton bu sene üretti. Hükümet hedeflerinin %18 üstünde. Çin’in tedarik fazlasını azaltmak için üretimi kısması, bir anda kimsenin beklemediği fiyat artışını getirdi. Üretimin %25’i içerde tüketiliyor. 2015’te %19’uydu.

Fransa’da gelen soğuk hava dalgasına, nükleer santraller çalışmıyorken yakalanma ihtimali ile EDF alarm durumuna geçti

Rapor Özeti

İran’ın Enerjisi : Engeller içinde bir Geri dönüş , David Ramin Jalilvand , Oxford Energy Institute

(https://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2017/01/Iranian-Energy-a-comeback-with-hurdles.pdf)

Aşağıda rapordaki önemli noktaların hızlı bir özeti yer almaktadır:

Bir sene önce 16 Ocak 2016’da İran nükleer anlaşması devreye girdi. Resmi adı JCPOA( Joint Comprehensive Plan of Action) aslında Temmuz 2015’te tamamlandı. JCPOA ardından enerji şirketleri İran’la işbirliği için harekete geçti. Raporda anlaşmanın enerji sektörüne etkileri inceleniyor. İran hükümeti, içeride bir çok çarpışan güç odağı arasında denge kurmaya çalışırken, uluslar arası ortamda da risklerini yönetmeyi deniyor. Üretim hala resmi 4.0mv/g rakamının altında. JCPOA kritiği Trump’un seçilmesinden sonra belirsizlik arttı. “Davos vizyonu tabana yayılan bir ekonomik düzelme sağlamadı”. Küreselleşme fuarı Davos’un sonu mu geldi yazısı da fikir çırpıcı.

Son durum: Yaptırım öncesi duruma dönüş

JCPOA öncesi yaptırımlar, BM, ABD ve AB ile, Amerikan ve Avrupa yatırımlarını engelleme, İran’ı SWIFT bankacılık ağından çıkarma, ve Avrupalı banka ve sigorta şirketlerini İranla iş yapmaktan durdurma sonuçlarını vermişti. Üretim 2011’deki 3.7 mv/g’den, 2014’te 2.7 mv/g’ye düştü.İran doğalgaz üretimi arttırsa da en son LNG teknolojilerine erişimi kalmadı.

İran’da “direniş ekonomisi” şemsiyesi altında bir grup karşı politikalar başlattı. Avrupalı IOC(uluslar arası petrol şirketlerinin) boşluğunu IRGC(devrim muhafızları) ile ilişkili İranlı şirketler doldurmaya çalıştı. IRGC 2010’da sektöre girdiğinde tecrübesi yoktu ama yaşlı sahalarda üretimi devam ettirmeye ve gaz sektörünü büyütmeyi başardı. İlerlemeye rağmen İran düşüşü durduramadı.

Ocak 2016 sonrası, AB ve BM yaptırımları sonlandırdı. ABD ikincil yaptırımlara son verdi. Yaptırımlar kaldı ama zorla uygulattırma olmadı. ABD’nin insan hakları ve teröre destek kapsamındaki birincil yaptırımları kaldı

JCPOA sonrası iran enerji sektöründe ithalat ve yatırım konusunda engel kalmadı. Avrupalı IOC’’ler ülkeye geri geldi. Bankalar sigorta şirketleri işlem yapabiliyor. Fakat yaptırımların tekrar uygulanması, ABD kanunlarının sınırlar dışında da uygulanması (Geçmişte İran’la iş yapan Avrupalı bankalar 13 milyar $ ceza aldı) ve olması muhtemel yaptırımlar ihtimal dahilinde. Ama JCPOA uluslar arası işbirliğine kapı açtı.

Schlumberger(ABD-Hollanda), Shell, CNPC, French Total, Wintershall(alman), Saipem(İtalyan), Inpex(Japon), DNO(Norveçli) ve Gazprom gibi şirketler mutabakat zaptı (MoU) ile ülkeye geldiler. Ama şu ana kadar bir kontrat imzalanmadı. MoU’lar daha çok saha çalışmaları. Sadece NIOC, Total, CNPC kontrat sonlandırmaya “heads of agreement” imzalayarak yaklaştı. Başka gerçek sözleşme yok. JCPOA İran Enerji kapasitesini arttırmadı.

İlerleme yaptırım öncesi petrol üretimine ve ihracatına dönüş şeklinde oldu.

Yerel Güç Oyunu: Dengeyi Bulmak

Basitçe ülkede 2 büyük grup var. Başkan Hasan Ruhani ve ılımlı hükümeti, İran’ı tekrar uluslar arası topluluğa entegre etmeye çalışıyor. Uluslar arası güçlerle kapışma, Ahmetdinejat döneminde başlayan, ne Cumhuriyete ne de ekonomik potansiyeline fayda getirmedi. 2013 seçimlerinde Ruhani nükleer anlaşma ve ekonomik büyüme sözü verdi. Muhafazakar kesimde ise Ayetullah Ali Hamaney ve IRGC(devrim muhafızları) var. Uluslar arası güçlerin önyargılı olarak İran’a düşman olduğunu savunarak, uluslar arası işbirliğinin kırılganlığa yol açacağını iddia ediyorlar. Bu gruba göre direniş ekonomisi genişletilmeli ve uluslararsı işbirliği sınırlandırılmalı

Ruhani ekibi ülkenin JCPOA’dan avantaj kazanacağını göstermek isterken, muhafazakarlar, özellikle IRGC ile ilişkili birimler yaptırımlar sayesinde, uluslar arası rekabet olmadığı için, ekonomik ve politik olarak olumlu etkilendiler. Eğer ekonomik pozisyonu zarar görmez ise, bu grup JCPOA temelli ekonomik işbirliğini tanır.

Geleneksel olarak NIOC (İran ulusal petrol şirketi) ve taşeronları İran enerji sektörünün işlemesinden sorumluydu. NIOC’da Petrol bakanlığına, o da Hükümete bağlı idi. Ahmedinejad(kendisi eski bir IRGC üyesi) döneminde IRGC enerji sektörüne girdi. 2011’de başkan Ahmedinejad, IRGC’nin ticari devi Khatam-al Anbiya’nın başı Rostam Ghasemi’yi petrol bakanı olarak görevlendirdi. Hükümet desteği ile IRGC batılı petrol şirketlerinin boşluğunu doldurmaya çalıştı.

2013’te Ruhani başkan olduğunda IRGC enerji sektöründe güçlü bir oyuncuydu. Ruhani Ghasemi’yi değiştirerek, deneyimli ve teknoktratik, 1997-2005 yılları arasında petrol bakanlığı, 1988-1997 arası enerji bakankığı yapmış olan Bican Zanganeh’i getirdi.İran petrol kontratı (IPC) ile Ruhani IOC’lere daha fazla ticari cezbedici şartlar sunmayı istese de IPC parlamento ve üst lider kontrolündeki Muhafızlar konseyi onayı alması gerekiyor. Ruhani ve Zanganeh bir denge bulmak zorundaydı. Politik ve iş faydalarının yanında, muhafazakar ekip ve IRGC’de yer bulmalıydı.

Eylül 2016’da imzalanan IPC bu amaca matufdu. IPC, geri alıma göre, rezerv rezervasyonu içerirken, bedel ödemesi daha esnek, sadece nakit değil fiziksel varille de ödeme yapılabilir. Rezervlerin yabancı sahipliğine izin verilmiyor. Ayrıca İranli işletmelerin İran petrol ve doğalgazında doğrudan yer almasınıı sağlıyor. IPC uluslar arası işbirliği ile direniş ekonomisi ajandaları arasında bir birliktelik sağlıyor.

Ocak 2017 itibari ile tek bir kapsayıcı yaklaşım yerine her bir anlaşma ayrı müzakere edilecek.

Petrol Bakanı Zanganeh, IRGC şirketi Khatam-al Anbiya’nın IPC’de önemli bir pozisyonunun olacağı ve yeni petrol kontratlarının yarısından fazlasının İranlı şirketlere verileceğini söyledi

İlk IPC kontratı da muhafazakarlara yakın POGIDC(Persia Oil and Gas Industry Development Company)’ye verildi. Ekim 2016’da NIOC, 4 petrol sahasi için POGIDC ile anlaşma imzaladı. POGIDC, Hamaney tarafından denetlenen Setade Ejraye Farmane Emam şirketinin alt şirketi.

Haziran 2016’da petrol bakanlığı IPC kapsamında uluslar arası işbirliği için başvurma hakkı olan 8 şirketi yayınladı. Bu şirketlerin 3’ü doğrudan muhafazakarlar ve/veya IRGC ile bağlı. Muhafazakarları da katarak Ruhani IPC’yi ilerletiyor. Etkin olarak şirketleri Petrol bakanlığı onaylayacağı için İran enerji sektörünün kapı muhafızı hükümet.

Uluslar arası İşbirliği : İddiaları yönetmek

Uluslararsı işbirliğinde de durum farklı değil. Ruhani hükümeti çoklu çıkarları dengelemeye çalışıyor.

İran’ın, petrol bakanının belirttiği gibi 100 milyar $ veya daha fazla yardıma ihtiyacı olabilir. JCPOA’dan bu yana İran AB’den bir çok üst düzey politikacı ve iş adamının ziyaretini gördü. Airbus, Boeing, Peugeot-Citroen, Renault, Siemens gibi yüksek profilli anlaşmalar imzalandı.

İran’a uluslar arası olarak da enerjide yoğun ilgi vardı. Ama hiçbir kontrat neticelenmedi. Buna rağmen İran anlaşmaları finalize etmeye çalışıyor.

İranının uluslar arası işbirliğine yaklaşımı işbirliklerini dağıtma isteği üzerine kurulu: İran tüm yumurtalarını aynı sepete koymuyor. Sadece Avrupalı IOC yerine doğu ve batıdan şirketlerle görüşüyor. NIOC’den izin alan şirketlerin yarısından fazlası Rus veya Asyalı

Tecrübeye göre AB yaptırımları, 2010 başından İran enerji sektörünü vurdu. Çin özellikle ülkede kaldı, ama Çinli şirketlerin zayıf performanslarına dair şikayetler İran’da geniş şekilde duyuldu. Yine de İran enerji sektörünün ayakta kalmasında Asyalı şirketlerin de katkısı oldu. Bu şirketleri davet ederek, İran yaptırım yıllarındaki desteklerini onurlandırıyor. Nisan 2015’te Pekin’e ziyarette Bakan Zanganeh, Çin’in verdiği desteğe ve işbirliği niyetlerinin altını çizdi

Çin ve Rus şirketlerinin yer alması teşekkürün ötesinde, bu şirketler devlet şirketleri. Bu şirketlerin önünü açarak İran ülkelerin hükümetleri ile ilişkileri de derinleştiriyor. Pekin ve Moskova ile derinleşen politik ve ekonomik ilişkiler, AB’ye tek başına bağımlılığa karşı da koruyor.Ama Trump ile ABD-İran ilişkilerinin geleceği bilinmiyor. Kötü senaryoda ABD JCPOA’dan çekilebilir. Her durumda Çin, Rusya ilişkileri daha az etkilenir

Kısaca İran sadece iş ilişkilerini değil jeopolitik mantığını da hesaplarına yansıtıyor.

İran sembolik başarılar peşinde de koşuyor. Ruhani Mayıs 2017’de tekrar seçilmeyi istiyor. Ruhani şimdi 2013 yılındaki vaatlerinden ekonomik büyümeyi de sağlamak zorunda.

Enerji sektöründe, İran Pazar payını gelir beklentisinin üzerinde tutuyor. İran’da petrol gelirlerinin payı GDP ve hükümet bütçesinde daha düşük, diğerlerine göre daha iyi pozisyonda, ayrıca daha önceden bloklanmış milyarlarca $’a erişimi var.

İran’ın OPEC anlaşması harici tutulması da coşkuyla kutlandı, İran’da OPEC anlaşması “petrol JCPOA” sı olarak bile adlandırıldı. İran haklı olarak küresel enerji işinde olduğunu gösterdi. İran dünyanın en büyük petrol ve gaz rezervlerine sahip (%13 dünya toplamı), ama küresel üretimin sadece %4.7

Engelli bir Geri Dönüş : Geleceğe giden yol

İran yumurtalarını farklı sepetlere koyarak, gelecekteki potansiyel batı ile problemlere karşı elini korumaya çalışıyor. İran’ın bir çok sahası yaşlı ve gelişmiş petrol geri kazanım tekniklerine ihtiyaç duyuyor.

İran’ın dönüşü bazı engellerle de yüzleşiyor, politik ve ekonomik belirsizlik artıyor.

Yerelde, IPC’nin nihai tasarımı ilk IOC kontratı imzalanana kadar belirsiz. O zaman Ruhani’nin denge politikasının başarısını göreceğiz. IRGC’nin olması ise uluslar arası olarak bazı şüpheler doğuruyor. IOC ile işbirliğini bozmadan IRGC’nin enerji sektöründeki payını korumanın bir yolunu, hükümet, bulmak zorunda kalacak. IOC ve IRGC’nin durumu net olarak ayrılmalı

Son olarak, ABD’nin yeni başkanı Donald Trump’un da belirsizliği etkili. Seçim önce ve sonrası Trump JCPOA’yı tasvip etmedğini belirtti.

İran’da Mayıs’ta seçimler var. Ruhani’nin koıltuğunu koruyup koruyamacağı belli olacak. IOC’ler ile anlaşmaları tamamlamak, JCPOA’nın faydalarını göstermek adına, bu amaca hizmet edecektir.

Grafik

FT, Çin’in küresel ticari liman yatırımları

Dünyanın en büyük liman işletmecileri (FT)

Dünyanın en büyük konteyner gemi işletmecileri (FT)

Dünya konteyner trafiğinin 3te 2si, Çinliler tarafından kontrol edilen veya yatırım yapılan limanlardan geçiyor (FT)

Yabancı Limanlardaki Çin yatırımları (FT)

Çin dünyanın en hızlı büyüyen donanması(FT)

12 Ocak 2017

Ofgem haberini nasıl okuyacağız. İngiliz regülatör National Grid’i bölmek istedi ama hukuki ayrıştırma ile yetinmek zorunda kaldı. IMO kararı önemli, IEA World Energy Outlook’u okuyanlar da bu denizcilik yakıtlarındaki değişime dikkat etmeli. Suudiler üretimi daha da düşürmeye niyet edince fiyatlar düştü. Tanker liginde liderlik Çinlilerde. Deniz altı pompaj depolama ilginç bir proje. CVR, Conservation Voltage Regulation. BNEF’in 2016 yılı temiz enerji yatırımları istatistikleri yer alıyor. 1981 yılında belediyelerin elektrik personeli TEK’e devredilmiş.

Bilgiler

Ofgem National Grid’i bölemedi, ama hukuki olarak Nisan 2019 itibari ile “sistem işletmecisi” ayrı olacak. Hazirandaki Meclis raporunda sistemi işleten(talimat veren) ve şebeke altyapısının aynı kişi olmasının ticari çıkarlarla çatışacağı iddia edilmişti. National Grid, İngilteredeki gelirlerinin büyük çoğunluğunu yüksek gerilim erişiminden kazanıyor.

ABD dışişleri bakan adayı Rex Tillerson’ın enerji diplomasisine ivme kazandırması bekleniyor. “ABD [iklim değişikliği müzakerelerinde] masadaki yerini korumalıdır… Hiçbir ülke bu sorunu tek başına çözemez.”. Anahtar cümle: “Atmosferdeki seragazlarının artışının bir etkisi var, ama bizim bunun etkisini öngörme imkanlarımız çok sınırlı”

IMO’nun deniz yakıtlarında kükürt miktarını 3.5%’tan 2020’de %0.5’e düşürme kararı sonrası, Kuzey Amerika limanları LNG yükleme terminallerine dönüşebilir. Vancouver, Los Angeles, Tacoma çalışıyor. Dünyada LNG ile çalışan 97 gemi var, 91 de sipariş. 2020’de bu rakam LNG taşıma gemileri hariç 250’ye ulaşabilir.

Gelecek sene demir cevher fiyat Tahminleri Citigroup: 2017 56$/ton ve 48$/mt, Morgan Stanley, iki yıl içinde 58$/t, Goldman Sachs 60$/t 2017 ilk yarı, ikinci yarıda 55$/t’ye düşer demiş.

Fiat Chyrsler de dizel skandalına bulaşmış oldu. EPA 100bin Jeeps ve Dodge’de bulunan fakat EPA’ya bildirilmeyen yazılımdan ceza alabilir. EPA uyarı metni

Suudiler petrol üretimini iki yılın en düşüğüne indirdiler. Enerji Bakanlı Khalid Al-Falih, üretimin 10 mv/g’ün altına düştüğünü belirtti. Demek ki Suudiler 486bin v/g den fazla kesinti yapmış. Şubatta ise daha da kesinti yapacaklar.

Naptha, 2017’ye hızlı başladı. Petrokimya ve benzin harmanlamasında önemli. Artış Asya’daki petrokimyadan

Kirli petrol tanker(ham petrol, fuel oil gibi daha kirli ürünler) sıralamasında Çinli Unipec birinci (176 mton), Shell 2012’ye kadar liderdi, 65 mt ile ikinci, Vitol 61mt ile üçüncü.

CVR (conservation voltage regulation), trafo çıkışı voltajını %1 düşürerek %0.3-%1 tasarruf sağlama işi. ABD Enerji Bakanlığı %3’e kadar tasarruf mümkün diyor. Kökeni 1970’lere dayanıyor.

“Kesiklilik yenilenebilirlerin kriptoniti”. Çözümlerdern biri deniz altı hava depolama. Sebebi basit, su altındaki basınç havanın sıkıştırılmasını sağlıyor. Su altı pompajlı hidro (UWPHS), Su altında çelik ve beton küreler şeklinde çalışıyor. Kürelerin içine su dolunca hava geri çıkıyor, resimleri var. Verimlilik %70-85. Maliyet 1500$-2000$/kW

İstatistik

2016 temiz enerji yatırım istatistikleri:

Yatırımlar %18 düşerek 287.5 milyar $ oldu

Çin’de 2016’da temiz enerji yatırımları %26 düştü ve 87.8 milyar $ oldu

2015’te bu rakam rekor 119 milyar$’dı.

Japonya’da da %43 düşüş oldu. 22.8 milyar $ 2016 tahmini

Açık deniz rüzgar 2016’da 29.9 milyar $’ı buldu (CAPEX). Geçen seneye göre %40 artış

Dong Energy’nin İngiltere’deki 1.2 GW Hornsea, 5.7 milyar $’a mal oldu.

Avrupa 25.8 milyar $ açık deniz rüzgar yatırımı gördü

Çin 4.1 milyar $ açık deniz yatırımı gördü

2016’da tüm dünyada 70 GW rekor güneş paneli eklendi

2015’te güneş 56 GW artış kaydetmişti.

Rüzgar ise 2015’teki 63 GW’tan 2016’da 56.5 GW’a düştü

ABD’de yatırımlar %7 düşerek 58.6 milyar $ oldu.

Kanada’da %46 düşerek 2.4 milyar $ oldu

Asya-Pasifik (Çin –Hindistan dajil) yatırımlar %26 düşerek 135 milyar$ la kapattı. Dünyadaki temiz enerji yatırımlarının %47si.

Hindistan 2015’teki seviyede kaldı 9.6 milyar $

Avrupa %3 artarak 70.9 milyar $ yatırım gördü.

Avrupada en büyük kara rüzgar projesi 1.3 milyar $ ile 1 GW Fosen, Norveç oldu.

Avrupada sıralama İngiltere(25.9 M$, +%2), Almanya (15.2 M$, -%16), Fransa (3.6M$,-%5), Belçika (3 M$,+%179), Danimarka (2.7M$,+102%)

Güney Afrika’da yatırımlar %76 düştü. 914m$. Şili’de %80 düşüş ile 821 m$, Meksika %59 düşerek 1 M$, Uruguay %74 düşüşle 429m$, Brezilya %5 düşüşle 6.8 M$

Ürdün 1.2 M$ ile 2016’da %147 artış sağladı

Girişim sermayesi ve özel sermaye yatırımlarında en büyük yatırımı iki Çinli elektrikli araba şirketi aldı, Le Holdings and WM Motor Technology sırasıyla 1.1 M$ ve 1M$ yatırım çekti

Grafik

BNEF’in tahminlerine göre 2016 yılında temiz enerji yatırımlarının kaynağı

Tarih

15 Eylül 1981 – Milliyet, Belediyelerin Elektrik idare ve personeli TEK’e devredilecek

 

 

 

11 Ocak 2017 – Serkan Şahin

Serkan Şahin’in hafta ortası yorumu aşağıdadır:

“Bu haftaki EIA verileri uzun zamandir ABD ile ilgili yasadigim en buyuk soklardan. Toplam ticari ham petrol stoklari 4.1 milyon varil, PADD 3 ticari ham petrol stoklari 5.8 milyon varil artti gecen hafta! PADD 3 ham petrol ihracati 4.1 milyon varil/gun ve toplam ham petrol ihracati 9 milyon varil/gun. Toplam gasoline stok artisi 5 milyon varil artmis. Bu cok beklenmedik bir artis ve bana sorarsaniz bu yerli uretim artisi (ki esamesi okunmuyor) ya da talep ile aciklanamaz. Burada tam sayisini aciklayamayacagim ancak su an icin Meksika Korfezi’nde ham petrol bosaltan ya da bosaltmak icin bekleyen 10’dan fazla VLCC tanker var ki bu sadece Meksika Korfezi verisi. PADD 3 rafineri kullanim orani %96.4, Agustos 2015’ten beri en yuksek deger. WTI ise hala artiyor son iki saattir (yazi yazildigi anda saat Londra saati ile 18:08). Haftaya cok buyuk surprizler ile karsilasmazsak benim icin cok daha buyuk bir surpriz olacak. Gelecek hafta EIA verilerini merakla bekliyorum.

Irak’in Asya ve Avrupa’ya olan Subat teslim kargolarinin kisintiya gitmeyecegini aciklamis bazi musterileri. SOMO’nun soz verilen miktarlari teslim edecegi soylenmis. Bana sorarsaniz kisinti Basrah Heavy’den gelecek, zaten talebi dusuktu, ihracati da dusuktu. Muhtemelen numeration odemelerini Basrah Heavy olarak almak zorunda olan operatorler disinda kimsenin de umrunda degildi. Bence Suudi Arabistan da Manifa gibi bazi turleri piyasadan cekecek gibi. Bu da isin hile kismi. Uretim dusurmek esit degildir ihracatı dusurmek. Talebi olmayan ham petrol turlerini piyasadan cekmek esit midir uretim dusurmek?”

“Buradaki gorusler tamamen yazarin kendi gorusleri olup Thomson Reuters ve bagli kuruluslari kesinlikle baglamaz ve goruslerini yansitmaz.”

11 Ocak 2017

Bugün Sohbet Karbuz’un yorumu var. Nature Energy makalelerin bir çoğunu twitter’dan serbest okumaya açmış gözüktüğünden bu makalelerin kısa özetleri var. Açıyorlar kapatıyorlar. Sanırım güneşte perovskite ve tandem güneş hücreleri ile bir yapısal fiyat düşüşü daha görülebilir. Ne zaman? 2020 civarı bence. Dünya benzin vergileri ülke ülke ortalama da artmış gibi, ama her ülkenin tüketimine göre ağırlıklandırınca düşmüş. 2017’de petrol şirketleri daha çok yatırım yapacak. Rusya OPEC ile ortak hareket ediyor ama soğuklar sebebiyle. Sibirya’da -60C’ye varan soğuklar 100bin v/g ‘ü engellemiş. Güvenilirlik ve dayanıklılık farkı ne, notu aşağıda. Grafikte Nature Energy’deki tek kat ve çok katlı güneş panel verimlilik limit ve beklentileri var. OPEC haberlerine girmiyorum, yeniçeri dönemi yaşıyor fiyatlar, iki ileri bir geri…

Bilgiler

Wood Mac’e göre petrol şirketleri 2017’de yatırımları %3 arttırarak 450 milyar $’a çıkaracak. Geçen sene 9 olan yeni üstakış projeleri için nihai yatırım kararı (FID) sayısı 20’ye çıkacak. Barclays ise %7 artar demiş. Rystad ise geçen sene 6 milyar petrol eşdeğeri yatırımın bu sene 15 milvar’a çıkmasını bekliyor. Brezilya, Azerbaycan, Mozambik, Guyana aday.

FT’deki yukardaki haberde BP’nin Meksika körfezindeki Mad dog 2 projesi ile ilgili çok iyi bir metrik var. 2013’te proje 20 milyar $ iken şimdi 9 milyar $. Bu düşüşün önemli kısmı servis şirketlerinin indirimlerinden.

Rusya’nın Sibirya’daki aşırı soğuk havası, kesinti yapmasını kolaylaştırıyor. Geçtiğimi 2 hafta da Sibirya da sıcaklıklar -60C’yi gördü. Hava – 48C iken tüm çalışma duruyormuş. “Metal eğilmiyor, parçalanıyor”. Batı Sibirya Rusya üretiminin 2/3’ünü sağlıyor. Soğuktan 100 binv/g üretim kaybı var. Neyse haftaya hava ısınıyor -20C

Nature Energy’deki “ticari fotovoltaiklerin üzerine” makalesinden bazı veriler: Çok saydam perovskite güneş hücreleri gelen ışığın %80’ini(800-1200nm) geçiriyor ve güç verimliliği %16. Kristal silikon %15-20 verimlilik gösterirken, kendi başına limiti %32-33(Shockley-Queisser). ikili katlı hücrelerde limit 44%lerde, üçlüde %50, sonsuza giderken %65.

Dünya benzin vergilerinde 2003-2015’te geriye gitti. Nature Energydeki makalenin Carbon Brief’teki özeti: Net vergiler 83 ülkede arttı, 46sında düştü. Ortalama vergileme %18.9, 2003’te 42.8 cent olan vergi, 2015’te 50.9 cent’e çıkmış. Ama ülke tüketimlerine göre ağırlıklandırınca net vergi 27.9 cent’ten 24.2 cent’e düşmüş.

Perovskite güneş hücreleri ile ilgili Nature Energy’deki oldukça teknik bir makalede: Perovskite güneş hücrelerinin çok kısa bir sürede %3.8’den %22.1 verimliliğine ulaşan ince katman şeklinde imal edilebilen ve düşük sıcaklıkta üretilen güneş hücreleri. Makalede önerilen yöntemle 150C’de %20 verimli güneş hücresi yapımının mümkün olduğu yazılmış

Güneş enerjisinden hidrojen üretimini anlatan serbest erişimdeki makalede, Hidrojen iyot(HI) parçalanmasının verimi %0.81 olarak açıklanmış. Çok teknik

Gazprom Avrupa’ya gaz ihracatında tüm zamanların rekorunu 2016’da 179.3 bcm ile kırdı. Gazprom 2016’da planlanandan 11 bcm daha fazla 419.07 bcm gaz üretti. İhracat 2015’e göre %12.5 artmış. Sebebi de İngiltere’ye de ihraç edilen 17.8 bcm. Yani eski piyasada (AB eksi UK) düşmüş gibi mi anlayalım?

Arjantindeki Neuquen basenindeki en önemli saha olan Vaca Muerta, unkonvansiyonel sahasına petrol şirketleri(YPF, Total, Pan American, Chevron, Shell, Dow Chemical) 2017’de 5 milyar $ yatırım yapacak. 2018’den itibaren de 15 milyar $/yıl yatırım yapacaklar.

Elektrik sektöründe güvenilirlik (reliability) ve dayanıklılık(resiliency) kavramlarının ayrımı. Raporun ekA’sında iki kavramın ayrımı var. Güvenilirlik, sistemin tüm zamanlarda enerji sağlaması ve ani sarsıntılara karşı durabilmesi, dayanıklılık sarsıntılara karşı şirketin karşı koyma ve iyileşme ve olası sarsıntılara hazırlanma kapasitesi

ABD’ye OPEC’ten en çok petrol satan 3 ülke sırasıyla Suudi Arabistan, Venezüella, Irak. Geçen seneki petrol keşifleri 3.7 milyar varil geleneksel ile 1952’den beri en düşük rakam. İran’ın yüzer stokları 17 milyon varile düştü. Toplam orta doğudaki yüzer stok miktarı ~33 mv civarı. Yalnız son hafta artmış. Gene mi stok birikmeye başladı?

Grafik

Tekli ve çoklu tabakalı güneş enerjisi sistemlerinin teorik limitleri ve pratikte yakalanabilecek limit öngörüleri

“On top of commercial photovoltaics”, Steve Albrecht ve Bernd Rech, Nature Energy, volume 2, makale 16196

 

 

11 Ocak 2017 – Sohbet Karbuz’un yorumu

Aşağıdaki yorum Sohbet Karbuz’un:

Kuzey Yarımkürede devam eden aşırı soğuk hava LNG fiyatlarını hızla yukarıya çekerek satıcıların cebini ısıtmaya başladı. Avrupa’nın değişik bölgelerinde 10 yıllık ortalamanın altında seyreden hava sıcaklığı doğal gaza olan ihtiyacı arttırdi. Asya’da soğuk havanın da etkisiyle spot LNG fiyatları 10$/MMBtu’ya çıktı. LNG kargoları daha yüksek fiyatların teklif edildiği Asya piyasalarına yönlenirken Avrupa piyasları boru gazına yüklendi. Gazprom Avrupa’ya gaz sevkiyatında tarihi rekor kırdığı 2016 yılında Nordstream boru hattının Aralık ayı kapasite kullanım oranı %87’ye çıktı. Söz konusu boru hattının 2016 yılı kapasite kullanım oranı %80’di. 2016 yılında Norveç’in Avrupa’ya boru hattıyla yaptığı gaz sevkiyatı da yaklaşık 109 bcm ile tarihi rekordu. Kuzey batı Avrupa’da gaz stoklarının düşük olması ve Avrupa’da da gaz fiyatlarının fırlamasına neden olabilir. Petrol fiyatlarindaki artışın önümüzdeki aylarda LNG fiyatlarına yansıyacağını da göz önüne alan Avrupa’daki alıcılar Rus gazına yükleniyor.
Japonya, kaya gazı bazlı ilk US LNG ithalatını gerçekleştirdi. İlk kargonun yanaşmasıyla Malta da bugün (11 Ocak) LNG ithalatçıları arasına katılmış olacak. US Henry Hub gas fiyatının 2017 yılı için 3 dolar ile 3.5 dolar/MMBtu arasında olacağı beklenirken, Salı günü Amerikan Enerji İnformasyon Dairesi tahminini $3.65/MMBtu ya çıkardı.

10 Ocak 2017

Bugün iki anket ilginç geldi. KPMG’nin geleneksek Küresel Otomotiv yöneticileri anketi, sonuç yeni güç sistemleri (elektrik vs) ile dijital dünya arasında bir gelecek korkusu gibi geldi bana. PowerGen Europe anketinde de Türkiye oldukça iyi skorlar almış. Bu tarafta pil teknolojilerinde ümitvar. Vampir kanguru, İngiltere’de GIB’i alan Avustralyalı şirkete verilen isim, gözümün önüne vampir kanguru resmi getiriyorum. Samsung 500 km menzili 20 dakikaya düşürecek teknoloji tanıtmış. Çin’de Hebei’de çelik üretim kesinti açıklaması emtia piyasasında bir artış getirdi. “Araba sektörü kendini ne zaman imha edecek” yazısı bence doğru/yanlış olduğuna bakılmadan okunması gereken tek yazı.

Bilgiler

Samsung gelecek jenerasyon lityum ion pil tasarımını tanıttı. Tam şarj ile 600 km, 20 dakikada hızlı şarj ile 500 km. Tesla superchargerlar, 270 km menzil için 30 dakika harcıyor. Samsung’un üretimi 2021’i bulacak.

İngiltere’de otomotiv sektör temsilcileri 2025 gibi dizel arabaların piyasada küçüleceğini ve elektrikli arabaların domine edeceğini söylemiş. KPMG tarafından yapılan ankete göre araba sahipliği de düşecek denmiş.

Bulgaristan da Pernik santralinde düşük sıcaklık sebebiyle donan kömür yığınları sebebi ile bölge santrali 3’de 1 kapasite ile çalışınca insanlar soğukta kaldı.

“Vampir kanguru”, Avustralyalı şirket Macquarie’ye verilen isim. İngiltere’de özelleştirmeden Green Investment Bank (GIB)’ı aldı, tüm varlıklarını satıp içini boşaltacak endişesi var.

Jetlerde kullanılacak yakıtların özellikle çelik üretimindeki atık gazların tekrar dönüşümünden yapılması projesi ABD enerji bakanlığından destek aldı. Gazlar ethanol ara ürünü Lanzanol (firma isminden), sonra da selülozik ethanol ile Alkol’den Jet (Alcohol to jet –AJT) ile jet yakıtına dönüştürülüyor.

“Araba sektörü ne zaman kendini imha edecek” başlıklı yazıda çok fikir var. Mesela Tesla’nın tüm patentlerini kamunun kullanımına açması, Google’in araba değil “sürücü”(yazılım) geliştirmesi, mevcut otomotiv sektörünün de arttırımlı ilerleme ile durumdan yırtacağını düşünmesi.

New York’a en yakın olan Entergy’nin Indian Point santrali, 2021 gibi kapatılacak. 10 yılı aşkın süredir lisans yenileme için uğraşan Entergy sonunda pes etti. 2069 MW gücündeki santral, NYC’nin ve Westchester’in %25 enerjisini karşılıyor.

Çin’de emtia piyasası yükselişle kapattı günü. Neden? Hebei bölgesi çelik üretimini 32 milyon ton kısacağını belirtmişti (hava kirliliği ve verimsizlik), talepte de canlanma var.

KPMG’nin küresel otomotiv yönetici anketine 23 tane de Türkiye’den katılım var. Otomotiv yöneticileri, yeni güç aktarım sistemleri (BEV-bataryalı elektrikli vasıta), ile digitalleşme ve bağlanabilirlik arasında bir gelecek bekliyor. 2015’ten 2017’ye majör bir kırılma görenlerin sayısı çığ gibi artmış (s24)

PowerGen Avrupa anketlerinde ise Türkiye bir çok kalemde en çok potansiyeli olan ilk 6 ülke içinde çıkmış. %17 ortalama ilk 6 içinde gözükmüş.

İstatistik

KPMG’nin Küresel Otomotiv Yöneticileri anketi 2017:

%76, içten yanmalı motorlar kalır

%53, dizel öldü

%62, bataryalı elektrik arabaların altyapıdan dolayı başarısız olacağını,

%78 yakıt hücrelerinin büyük bir atılım olacağını

%85 dijital ekosistemin daha büyük gelirler üreteceğini

%83 önümüzdeki 5 yılda majör bir iş model kırılması yaşanacağını

%59 bugün araba sahibi olanların yarısının 2025’te araba sahibi olmak istemeyeceğini (kiralama vs)

%82, 4 yıl içinde Silikon vadisinin yeni bir araba çıkaracağını,

%84’ü verinin gelecek iş modelleri için yakıt olduğunu

%65, 2030’da batı avrupadaki üretim %5in altında olacak

%12, 2030’da Hindistan’ın Çin’e yakın araba satışları göreceğine inanıyor

%76, tüm dünyada satılan arabaların %40’ı Çin’de satılacak (2030)

Grafik

Avrupa Elektrik sektörünün gelecek 10 sene ve 20 senedeki öncelikleri. PowerGen Europe Survey

Tarih

10 Ocak 1982 – Milliyet, Enerji Tasarrufu haftası yarın başlıyor

 

 

9 Ocak 2017

Akşam saatlerinde Barack Obama’nın bilimsel dergi Science’daki makalesi haberi ilginçti. Yenilenebilir gelişimi federal politikalardan bağımsız demiş. Aramco’nun halka arzı kolay olmayacak gibi. Glencore gibi firmaların Afrika operasyonlarında FT çok detaylı bilgiler veriyor. Utility of te Future raporu bölüm 2 özeti aşağıda, podcast’i ise burada. Nissan Leaf’in elektrik şebekesine destek verme konusunda elektrikli araba atılımları da izlenmeli. Çünkü elektrikli arabaların şebeke desteği sağlaması pil ömründen yer, Nissan cesur görünüyor.

Bilgiler

Doğu Timur, Avustralya ile yaptığı anlaşmayı Avustralya’nın casusluk yapması sebebiyle çöpe atmayı planlıyor. İki ülkenin arasında kalan “Greater Sunrise” projesinde 40milyar $’lık hidrokarbon gelirlerinde yeniden bir bölüşüm isteniyor. Avustralya’nın, 2004’te Doğu Timur kabinesini dinleyerek ticari avantaj sağladığı söyleniyor.

Saudi Aramco’nun halka arzı hem tüm bankaların peşinden koştuğu hem de zor olabilir. IPO(halka arz), New York’ta olamayabilir. Kongrenin 9/11 mağdurları kararından sonra. Gelecek yıl olması beklenen IPO’da rezervlerin bağımsız raporu (~260 mv), kârdan %80 verginin ve üretimden %20 devlet hakkının Suudi devletine ödenmesi önemli noktalar

Japonya’da 4000 müşteri elektrikli arabalar ile ev elektrik kullanımını yönetiyor. İngiltere ve Danimarka’da 100’lerce tüketici vehicle-to-grid (araçtan şebekeye) denemeleri yapıyor. Nissan, 6 Nissan Leaf ile pik saatlerde bir ofis binasına da güç aktardı. Yakında Leaf’ler standart olarak otonom sürüş ve şebekeye elektrik özelliği ile gelecekmiş.

Suudi Arabistan Zekat ve Gelir Vergisi Genel Müdürlüğü yardımcısı Saleh Al Awaji, petrol şirtketlerinden toplam vergi gelirinin 750 milyar SAR(200 Milyar $) olduğunu söyledi. Şirketlerin ihracatlarının %85’ini vergi olarak ödediklerini söyledi. Aramco’nun 2 trilyon $ değeri olsa da, bunun %85’i vergi olarak alınıyor. Uzmanlar buraya dikkat çekiyor

Goldman Sachs 3 temel risk görüyor: 1. Ticaret korumacılığı, 2)AB, 3) Çin (borcunun hızla artması)

Glencore’un Afrika’daki bakır varlıkları, Zambia’daki Mopani ve Kongo’da Mutanda da payı var. Mutanda bakır madenindeki payını %69’dan daha da yukarı çekme derdinde. Hisselerin kalanına sahip İsrailli işadamına fonlayan Och-Ziff’in ortağı, ABD hükümeti tarafından Kongo hükümetine 100 milyon $ rüşvet vermekle suçlandı.

Barclays 2017’de küresel arama ve üretim harcamalarında %7 artış beklyior. Kuzey Amerika’da 2016’da %38 harcama düşüşü, 2017’de %27 artış görebilir. Fakat açık deniz harcamaların da bu sene %20-25 düşüş bekleniyor.

Batı Avustralya Gorgon LNG train 1, geçen hafta üretme başlamış. LNG tesisleri 6 ay içinde plaka kapasitelerin çıkabiliyor. 3 tren de devreye girince 15.6 milyon ton/yıl kapasitesi olacak.

ABD Başkanı Obama,Science dergisindeki policy forumda yazan ilk başkan olarak, “temiz enerjiye geçişin neden geri dönülemez olduğunu” yazdı. İlginç bir yöntem olmuş. Paris anlaşmasını yerine getirecek bir çok yol olduğunu söylemiş

Tesla’yı avrupa’ya çekme yarışında Fransızlar geride kalmak istemiyor. Fransız ekonomi bakanı Michel Sapin, Cuma günü Tesla’yı ziyaret edecek ve Tesla büyüyecekse Fransa’da büyümesini isteyecek. Tesla ise Alman mühendislik firması Grohmann Engineering’i alarak 1000 istihdam planladığını açıkladı.

Grafik

TankerTrackers.com’a göre Rus hükümetinin ham petrol verileri

Suudi hükümet gelirleri ve petrolün payı (FT)

Suudi Aramco’nun değerinin diğer şirketler ile kıyaslanması(FT)

Rapor Özeti

Utility of the Future, MIT Energy Initiative, http://energy.mit.edu/research/utility-future-study/

Bölüm 2

02 – Elektrik Hizmetlerinin Tüketim ve Sunumunda Yeni Seçenekler

Bu rapor bugün ki şirketlerin geleceği ile ilgili değil. Daha çok, bugün sunulan elektrik hizmetlerinin gelecekte nasıl sunulacağı ile ilgili.O yüzden önce elektrik hizmetlerinin tanımı ile başlıyoruz. Ayrıca elektrik hizmetlerinin doğru iletişimi ve anlaşılması ile oyuncunun daha fiyat duyarlı ve verimlili olması sağlanabilir.

Constraint: kısıt

YEK: yenilenebilir

DEK: dağıtık enerji kaynakları

bölgesel: locational

2.1. Güç sistem hizmetleri

2.1.1. Güç sistemleri toplam sosyal refahı yükseltmek için işletilir ve planlanır

2.1.2. Elektrik enerjisi

2.1.3. Kısıtları koordine etmek ve basitleştirmek

2.1.4. Politika ve diğer kısıtlar

2.1.5. Kısıtsız hizmetleri

2.1.6. Hizmetleri özetlemek

2.1.7. Ekonomik değer ve parasallaşan değer

2.2. DEKleri anlamak ve Elektrik Hizmetlerini sağlamanın yeni yolları

2.3. DEK’ler neleri farklı yapıyor

2.3.1. DEK’ler bölgesel hizmet sağlarlar

2.3.2. DEK’ler toplulaştırılabilir

2.3.3. DEK’ler özgün iş modeellerinin yükselmesine zemin hazırlar

2.1. Güç sistem hizmetleri

Güç sistemlerinin baktığı noktadan, bir birimin rolü, onun diğer birimlerden aldığı veya sağladığı elektrik hizmetlerine göre belirlenir.

Elektrik hizmetleri, güç sistemi dahilinde bazı birimler için ekonomik değeri olan -fakat paraya çevrilmesine bakılmaksızın- yürütülen aktivitelerdir.

Elektrik hizmetleri diğer jenerik hizmetlerden, elektrik enerjisi tüketimini mümkün kılarak veya elektrik tüketimine bağlı maliyetleri düşürerek veya her ikisini yaparak ekonomik değer oluşturması ile ayrılır.

Hizmetler fiziksel, finansal, bilgi tabanlı formatlarda olabilir. Değişik süreler, farklı katkılar, maliyet yöntemleri ve ekonomik etkiler bakımında da farklılaşabilir.

2.1.1. Güç sistemleri toplam sosyal refahı yükseltmek için işletilir ve planlanır

Tüm planlama ve işletmenin amacı sosyal refahı maximize edebilmekteri (elektrik tüketimi sonucu tüketiciye kalan faydadan, elektriği sağlamak için tüm maliyetlerin toplamının çıkarılması)

Aktif bir kısıt(fizik kanunları, düzenleme veya politikalardan olsun) bir gölge fiyat oluşturur. Bu gölge fiyat ise, kısıtın hafifletilmesi veya alternatif yöntemler ile karşılanmasının marjinal değerini yansıtır. Aktif bir kısıt, kısıtı rahatlatmak veya kaldırmak için, yani güç sisteminde elektrik kullanımı sonucu oluşan refahı arttırmak için bir fırsat oluşturur. Bu tanım itibari ile “elektrik hizmeti”dir.

2.1.2. Elektrik enerjisi

Tüm elektrik hizmetlerinin çekirdeği elektrik enerjisidir. Tüketiciler elektrik enerjisinin sağladığı yararlı işe (ısıtma, soğutma vs) değer verirler.

Sinus şeklindeki akım ve voltaj dalga formlarının (derece) farkla ayrılması ile aktif ve reaktif güç ortaya çıkar.

AC(alternatif akım) iki fiziksel özelliği vardır:

Arz ve talep tüm zamanlarda dengeli olmalı. Dengelemesi bir değer/fiyat oluşturur

Elektrik üretim noktasından tüketim noktasına taşınmalı, bu da şebeke ile olur.

Fiziksel olarak üzerinden akım geçince dirençsel kayıplar- ısı oluşur. Sistem frekansı da belirli sınırlarda tutulmalıdır.

Bu dengeleme kısıtı ve fiziksel şebeke kısıtları, farklı nokta ve zamanlardaki güç için özel değrler üretir. (hem aktif hem reaktif için). Elektriğin her hangi bir zamanda herhangi bir noktadaki fiyatı için matematiksel veya bilgisayar yöntemleri mevcuttur. Bu yöntemler şebekenin her bir noktasına lokasyonel marjinal fiyatlar olarak uzatılabilir.

Aslında, teori gereği, hiçbir belirsizlik olmasa ihtiyaç olan tek hizmet güç tedariğidir.

Fakat pratikte, binlerce elektrik tedarik birimi ile milyonlarca tüketim birimini koordine edilmesi gerekir. Bu da arz ve talep tarafında içsel belirsizlikler oluşturur. Bu sorunlar da güç sistemi teknik karakteriği ile daha da büyür.

Dolayısıyla pratikte, düzenleyiciler, sistem işletmecileri, politika yapıcılar sistem planlama ve işletme üzerinde kısıtlamalara giderler. Bu karmaşık karar alma mekanizmalarını, basit formüllere dönüştürmek için kısıtlar kullanılır. (Sekonder rezerv, en büyük üretim ünitesi + %3*beklenen talep, bir hattaki güç akışı termal kapasitesinin %80’inin üzerine çıkamaz, sıkılaştırılmış kurulu güç, beklenen pik talebin %10 üzerinde olması gerekir gibi)

Bu kısıtlar, basitleştirmeler, arz güvenliğini ekonomik verimliliğin üzerine çıkarır. İki türü var:
1.Koordinasyon kısıtları
2.Politika kısıtları

Bu kısıtların sebebi, işletme kararlarını koordine ederek, toplam sistem planlama maliyetleri ile elektrik kaybı sonucu oluşan maliyetler arasında bir denge noktası. Kısıtlar riskten koruma veya teşvikleri yansıtır

2.1.3.Kısıtları koordine etmek ve basitleştirmek

Mesela rezerv olarak tutulması gereken kapasite miktarı(hat kopuşları veya santral arızaları sebebiyle) bir kısıt olarak sisteme sunulursa, bir çok şekil işletme rezervleri oluşur. Bu rezervler, sistem işletmecisi tarafından tüketiciler adına alınan gelecek vadeli taahhütlerdir.

Bir kısım rezerv doğal olarak tutulur, çünkü birimler için bir kâr etme imkanıdır.

Fakat elektriğin kritikliği dolayısıyla, yeterli rezerv düzenleme ile sağlanır. Sistem işletmecileri belirli hacimde, belirli zamanlarda kullanılacak kısıtları koyarlar (düzenleyicinin verdiği görev üzerine)

İşletme rezervleri için bir çok tanım vardır. Bu hizmet şu şekilde ortaya çıkar: minimum rezerv miktarını ve karakteristiğini (15 dakikada devreye girecek vs) belirleme ile ortaya çıkar.

Eğer düzenleyici gelecekteki bir talep miktarını karşılayacak sağlam bir kapasite miktarını belirlemek isterse yeni bir hizmet üretilir : sağlam kapasite (firm capacity). Bu sağlam kapasitenin bir elektrik hizmeti olup olmamasına dair net bir uzlaşı yoktur.

Fakat güç sistemleri müdahale ile, bir emtia ve bağlantılı fiyat farklılaşmasına yol açarlar. (associated price) bu fiyat da Capacity Remuneration Mechanisms (Kapasite bedel mekanizmaları)

Benzer kısıtlar, şebeke çalışma prensiplerine de eklenebilir. “Katı transfer kapasite limitleri” elektrik hatlarına uygulanır. Bu kısıtlar gerçek zamanlı fiziksel kısıtlar olarak değil de daha çok tecrübeye dayalıdır.

Güvenilirlik kısıtları da kompleks ekonomik ve teknik hesapları basitleştirmek için kullanılır. SAIDI (kısıntı süresi), SAIFI (kesinti sıklığı). Kuzey Amerika’da NERC tarafından iletim sistemine dayatılan kısıtlardır.

Şebeke sahipleri de “şebeke kapasite marjin”leri kullanırlar. Bu da bir planlama marjıdır. Bir kısıtın bağlayıcı olması bir hizmet sunma, yeni kapasite kurma veya gelecekteki taahhütleri yerine getirme üzerine fırsatlar sunar.

2.1.4. Politika ve diğer kısıtlar

Bir diğer cins kısıt da, dışsallıkları içselleştirmek için veya politika amaçları için kullanılan kısıtlardır. Mesela maksimum karbon dioksit emisyonu, minimum yenilenebilir kaynak vs. Maksimum karbon emisyon kısıtı, karbon emisyon azaltımı için bir hizmet oluşturur. Karbon emisyonu üzerine bir kısıt, içselleştirmeyi sağlar

2.1.5.Kısıtsız hizmetleri

Bu kısıtların aktifleştirilmesi sisteme hizmetler üzerinden değer sağlayan fırsatları doğurur. Fakat elektrik hizmetleri tanımı sadece bunu içermez. Elektrik tüketim maliyetini düşüren, tüketimini mümkün kılan veya ikisini de yapan bir elektrik hizmetidir.

CVR (conservation voltage reduction) : tüketilen elektriğin voltajını düşürerek, enerji teslimatının maliyetini düşürerek sosyal refahı arttırır.

Bu bir kısıtın aktivite edilmesi sonucu oluşan ekonomik değerden değil, CVR uygulamasının maliyeti ile tasarruf edilen enerji değeri arasındaki farktan oluşur. Kayıpları azaltan diğer eylemler de değer oluşturur (kayıp azaltım hizmeti gibi), fakat bir kısıtın aktifleştirilmesi ile oluşmaz.

Dolayısıyla bir kısıtın konması daima bir hizmet doğurur, fakat bir hizmet daima bir kısıttan oluşmaz

2.1.6. Hizmetleri özetlemek

Herhangi bir enerji kaynağı hizmet sağlayabilir.

2.1.7.Ekonomik değer ve parasallaşan değer

Bu ekonomik değerler her zaman paraya tahvil edilemeyebilir veya fiyatlarda, değişik sistem desteklerinde görülmeyebilir. Dolayısıyla bir hizmetin içsel ekonomik değeri ile onun paraya çevrilmesi veya bedelinin karşılığını almasını ayırmamız gerekir.

Bölüm 4’te, bir birimin bir hizmeti tüketmesinin maliyeti, veya birimin sisteme sağladığı hizmetin bedelinin, bu hareketi ile sosyal refahta artan ya da azalan marjinal değere eşit olduğunu inceleyeceğiz.

 

 

2.2.DEKleri anlamak ve Elektrik Hizmetlerini sağlamanın yeni yolları

DEK’ler elektrik hizmetleri sağlayabilecek kaynaklar ve dağıtımın altında yer alıyorlar. DEK’ler daha küçük kapasitelerde, düşük voltaj şebekelerine bağlı kaynaklar. 2 ana sınıfa ayrılabilir:

Özellikle elektrik hizmetleri sunmak için kurulan DEK’ler: elektrik depolama, PV, inverter, vs

Ve elektrik hizmetleri sağlama amacı olmayan ama bu amaç için de kullanılabilen kaynaklar: esnek talep, elektrikli arabalar vs

Talep hem elektrik hizmetlerinin tüketicisi hem de potansiyel olarak sağlayıcısıdır. Talebi bu sebeple potansiyel kaynak olarak görüyoruz. Elektrik hizmetlerinin verimli kullanımı ile talebin hizmetleri birbirinden ayrılmalı. Fiyata göre bir elektrik hizmetini kullanıp kullanmama tek başına bir elektrik hizmeti değildir. Bu talep değişimi sadece o birimin hizmete verdiği değeri gösterir. Bir hzimetin ekonomik tüketimini sağlar ama hizmet arzı değildir. Fiyat esnek talep olarak nitelendirilebilir.

Esnek talep birimi, hazırda bekleyerek tüketimi ayarlamaya hazır bir şekilde, işletme rezervi, sağlam kapasite ve şebeke kapasite marjinleri gibi hizmetleri sunabilir. Bu tip hizmetlere “demand response”, talep tepkisi diyoruz.

DEK’Ler için tek bir değer tanımlanamaz, çünkü teknik ve ekonomik karaktere göre değişkenlik gösterirler

Maliyet ve performans farklılıkları vardır. Mesela değişik pil ve depolama sistemleri arasında

Aynı teknoloji için farklı maliyet ve performans farklılıkları vardır. Farklı verimliliklerdeki aynı cins PV’ler gibi

Benzer teknolojilerde ölçekten dolayı farklı maliyet ve performans farklılıkları vardır. 1 kW ile 1MW PV güneş arası farklar

Dolayısıyla tek bir değer verilemez

2.3.DEK’ler neleri farklı yapıyor

2.3.1.DEK’ler bölgesel hizmet sağlarlar

Dağıtık yapıları hizmetleri daha verimli, etkin ve merkezi kaynakların erişemeyeceği noktalarda vermelerini sağlar. Bu önemli çünkü, bazı hizmetlerin değeri lokasyona göre değişir. DEK’lerin lokasyonel değerleri bunlara yatırım ve işletme değerleri açısından önemlidir

Bir hizmetin değeri, daha alt voltaja indikçe artıyorsa orada DEK’ler kullanılmalı. Bazı hizmetlerin değeri de lokasyona bağlı değildir. Karbondioksit gibi. Frekans kontrolünün değeri de sistemdeki yerine göre değişmeyebilir.

2.3.2.DEK’ler toplulaştırılabilir

Bir diğer özellikleri de, küçük ölçekli olmaları toplulaştırılmaları için fırsattır. Toptancı/Aggragator/Toplayıcı, Nihai kullanıcılar, DEK sahipleri ve güç sistemi katılımcıları arasında aracı olarak çalışarak nihai tüketicilere hizmet vermeyi veya DEK’ler tarafından sağlanan hizmetleri ortaya çıkarmaya çalışan firmadır.

Toplayıcılar, birimlere daha fazla fiyat sinyal imkanı sunuyor ve bunu daha yüksek çözünürlükte sunabilir. Sistemde bir çok toplayıcı mı, yoksa bir tek merkezi bir toplayıcı mı olmalı gibi bir çok soru bölüm 6’da

2.3.3.DEK’ler özgün iş modellerinin yükselmesine zemin hazırlar

Bölüm 6’da 150’den fazla iş modelini inceledik. Bu farklı iş modelleri sonucu, elektrik sektörü ve piyasasının doğru yapılanması önemlidir, çünkü:

Sistem değerine karşı, fırsatçı şahsi değer oluşturan iş modellerini azaltmak

Bir çok taraf tarafından istenilen elektrik hizmetlerinin sağlanması için ortak bir oyun zemini oluşturmak

Tarih

5 Ocak 1979 – “Aramco’nun tüm hisseleri S.Arabistan’a devrediliyor”, Milliyet