28 Mart 2017

“Kömüre karşı savaş bitti”, bugün imzalanan ABD başkanlık kararının önemli etkileri olabilir. Denizaltı ile LNG taşınması 1983’de tasarlanmış. Trafigura IBM ile öbekzinciri ile petrol ticaret sistemi oluşturuyor. Tesla’da sıvı soğutmalı bilgisayar varmış. İngiltere’de sabah karşı dip talebinin yerini hafta sonu gün ortası dibi aldı. Exxon, ABD yönetimine Paris’ten çıkma mektubu yazdı. Danimarka’da 600 MW rüzgar çiftliği. Petrolü ekimde al sonraki mayıs’ta sat, kar ihtimali yüksek, Societe General grafiğini çıkarmış.

Bilgiler

ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence ve (BBC’ye göre Başkanı Trump da): “Kömüre karşı savaş bitti”. ABD yönetiminde bugün Trump’un “Energy Independence Executive Order”’ı imzaladı. Obama dönemindeki en az 10 çevre kararını geri alıyor veya işlevsiz noktaya getiriyor.

Yukarıdaki karara eleştiri WRI’dan: “Trump yönetimi Amerikalıların sağlığı, çevresi ve ekonomisi ile imtihanda başarısız oluyor. Bu karar ahlaki otorite de ve küresel liderlikte Amerikayı geride bırakıyor ve diğerlerinin gerisine düşürür.”

Kargo denizaltıları ile LNG taşınması, General Dynamics 1960’da tasarlamış. Bu denizaltılar ile Alaska’dan LNG ithalatı makalesi, 1983 yılına ait. 140,000 m3 LNG denizaltı tankeri… 40 yıl düşünsem aklıma gelmezdi.

Natixis, IBM ve Trafigura, ABD’de ham petrol işlemleri için ilk öbekzinciri (blockchain) uygulamasına öncülük ediyorlar. Platformu Hyperledger Fabric üzerine inşa ediyorlar. Maliyetleri azaltacak, güvenlik, “cash cycle times” azaltımı (işlem hızı diyeyim, tercümesi olan varsa beklerim). Yeni platform kargo bilgilerine kadar herşeyin işlemini sağlayacakmış.

İngiltere’de ilk defa, Mart hafta sonunda gün ortası net elektrik talebi sabaha karşı tavanından da aşağı indi. Yani evlerde ve dağıtık sistemde üretilen güneş enerjisi merkezi elektrik talebini düşürmeye devam ediyor. 5 yılda 11 GW kurulu güç devreye girmiş. Güneşli bir günde 9.5 GW üretim gelebilir denmiş.

600 MW offshore rüzgar santrali ile Danimarka Kriegers Flak’ta rekor peşinde. Vattenfall 54.10 $/Mwh ile ihaleyi kazanmış. Danimarka parlamentosu 2012’de, 2040 yılında fosil yakıtlardan bağımsız bir ekonomi kurmayı oyladı.

Arabalara yazılım gibi davranmak. Elon Musk, Tesla’nın Model 3’ü ile ilgili yazılım sektörünün kullandığı “release candidate” tanımını kullandı. Model 3 üretimi sene sonunda başlasa da, 35000$’lık model değil 60,000$’lık model 3’lerin alınacağı ama 2019’a kadar para yakmaya devam edeceği öngörülüyor.

ExxonMobil, Trump yönetimine, ABD’yi Paris anlaşmasından çıkarmaması için mektup yazdı. Exxon ABD’nin doğalgaz rezervleri ile Uluslar arası rekabetçi kalacağını önermiş.

Kuzey doğu Asya elektrik şebekesinde Moğolistan’ın geniş yenilenebilir potansiyelinin değerlendirilmesi makalesi. Moğolistan’da 1000 GW rüzgar, 1000 GW güneş kapasitesi çalışılmış, 000 hatası yok.

Grafik

Societe Generale’dan Brent’de ekimde al mayısta sat önerisi (Christopher Johnson)

İngiltere’de gün ortası talebi, sabaha doğru talep dibinden de aşağı düştü, sebep güneş (Guardian)

Tarih

2 Aralık 1977, Milliyet Sayfa 2 – ABD Ekonomisindeki sorunlar ve Türkiye

27 Mart 2017

Bugün LNG konusundaki bu rapor çok dolu. Serkan’ın Aramco halka arz analizi burada. Çin’de petrol talebi artarken dizel talebinin düşmesi önemliydi. FT’deki “trader house”ların 3’ü bir yarım OPEC ediyor. Bu kısım önemli. Goldman Sachs sanki petrol talebinde kesintiye gerek yok mu demiş, ben mi öyle anladım. Piyasa dengeleniyor diyor. Bu hafta Trump clean power plan -CPP’yi geri alabilir, kömür-gaz geçişkenliğinde yeni bir dönem başlayabilir. Petrol şirketleri ABD’de daha fazla koruma-hedge etmişler. İngiltere’de akıllı sayaçlarda yaşanan sorunlar..

Bilgiler

Vitol, Glencore ve Trafigura, günlük OPEC petrol üretiminin yarısı kadar petrol ticareti yapıyor: 17 mv/g (ham petrol+ürünü). 2014’te bu rakam 10 mv/gdü. Gunvor ve Mercuria’da 5 mv/g petrol işinde. Vitol : 7mvg/g, Glencore 5.5mv/g, Trafigura 5 mv/g, Gunvor 2.6 mv/g, Mercuria 2.5 mv/g.

Petrolde maliyet düşüşlerinde açık deniz, kara sondajlarının düşüş etkisini yakalayıp geçebilir. Kara sondajcıları %65-90 maliyet düşüşünün kalıcı olduğunu düşünüyor. Servis işirketleri dönemsel düşüşün tüm düşüşün %50si olduğunu iddia ediyor. Bu yatırım verimliliğinin %55’i dönemsel, %45i yapısal

Çin’in petrol talebi %5.5 artmasına rağmen, dizel talebi %5.3 düştü. Bir önceki yıla göre petrol ürünleri talebi %4.3’ten %2.8’e geriledi.Kömür ve dizel talebi birlikte düşüş görürken, çimento talebi hızlı, çelik durgun.

Petrol fiyatları düşse de ABD’de üretim gelmeye devam edebilir. Şirketler %27 gelirlerini koruma(hedge etmişler)ya almışlar. 2016’da %17ydi.

ABD’nin en büyük özel(şahsi) madencilik şirketi Murray Energy’nin sahibi Robert Murray, kömürün Trump döneminde yeşil prangalarından kurtulacağını ama bunun madencilik istihdamında büyük bir artışa yol açmayacağını iddia etmiş. Trump bu hafta CPP’yi bitirebilir. Bu da kömür-gaz rekabetine dair yeni bir dönemi açabilir.

Ürdün’de Amman’ın 100km güney doğusunda, Attaratum Ghudran petrol şeylindeki rezervden 470 MW net elektrik üretecek santralin inşaatı yakında başlayacak ve 2020 ortasında devreye girecek.

Hindistan elektrik bakanı Piyush Goyal, önümüzdeki 15 ayda güneş kurulu gücünün 10,000 MW’dan 20,000 MW’a çıkacağını tahmin ediyor. 2017’de 8.8 GW yeni kapasite eklenecek ve 1.1 GW çatı tipi güneş. 2022’de 100 GW güneş, 60 GW rüzgar hedefi var hükümetin. Bakan, yenilenebilir hinidstan kapasitesinin %60’ı olabilir demiş.

Afrikalıların 3’te 2sinin, -620 milyon- elektriğe erişimi yok. 9 ülkede ilkokulların %80inde elektrik yok. Ortalama Afrikalı yılda 160 kW elektrik tüketiyor. Afrikayı elektriklendirmeye dair çok kapsamlı bir rapor.

Suudi Arabistan kraliyet kararı ile Saudi Aramco’nun gelir vergisi oranı %85’ten %50’ye düşürüldü. Aramco %20’de devlet hakkı ödüyor. Karar aslında 100 milyar $’ın üzerinde sermayesi olan hidrokarbon şirketlerini içeriyor. Ama Suudi arabistan’da bu karara uyan bu kadar büyük sadece Saudi Aramco var.

Goldman Sachs, OPEC’i üretim kesintilerini uzatma konusunda uyardı: “Eğer talep düşüşü veya Libya/Nijerya’dan hızla üretim artışı beklemiyorsanız, kesintiye gerek yok”

İngiltere’de akıllı sayaç ve anlık fatura miktarını gösteren sistemlerde, daha sonradan çıkan okuma sorunlarında 12ay geri doğru düzeltme fatura gönderilmesi hala çözülmedi. Veri ofisi Data Communications Company hala tam anlamıyla hazır değil, kaldı ki mobil veri yerine adanmış ağ bağlantılarının en sonunda gerekeceğini belirten de var.

Grafik

Bağımsız emtia şirketlerinin petrol ticaret hacimleri (FT)

Wood Mackenzie’den petrol koruma fiyat ve hacimleri

Goldman Sachs – küresel petrol piyasaları dengeleniyor.

 

 

27 Mart 2017 – Serkan Şahin’in yorumu

Aşağıdaki yorum Serkan Şahin’in haftabaşı yorumudur:

“Aramco’nun borsaya acilmasi uzerine cok soru donmeye basladi, kendi tahminlerimi sizinle paylasayim.

Herseyden once Aramco’nun tam anlamiyla baska hicbir petrol-gaz sirketine benzemedigini (Gazprom ve NIOC’ye hafif benzerlikleri olsa da) iyi anlamak lazim. Aramco her ne kadar entegre bir dev sirket olsa da asil gucu arama&uretim (aslinda neredeyse sadece uretim)den geliyor. Uretimdeki en buyuk iki silahi; 1) Ghawar sahasina sahip olmasi, 2) Sahalarinin rezerv hesaplamalarinin dis denetleyicilerden (external aduit) bu zamana kadar uzak tutulmus olmasi. Her ne kadar Ocak’ta sozde bir denetleyici verisi aciklanmis olsa da petrol sirketi-denetleyici iliskisini anlamak icin Volkswagen-emisyon olcum sirketi iliskisini inceleyebilirsiniz. En onemli musterinize istedigi sonuclari vermezseniz artik en onemli musteriniz olmaz. Hatta musteriniz olarak da kalmaz. O yuzden de aslinda Aramco’nun dis denetleyiciye acilmis halinin sorunlu kismi dis denetleyicinin Aramco’nun kendisine sundugu veriler disinda bir veriye ulasim gucunun olmamasi ve istenilenden baska sonuc sunamayacak olusu. Bu durumda Aramco uretim ve daha onemlisi rezerv bilgilerini rakiplerinden ve piyasadan saklayabiliyor ve bu bilgiler uzerinden manipulasyon yapabiliyor. Son zamanlarda fazlaca gordugumuz ihracat verilerinden uretim tahmini yapmak gibi oldukca kotu bir aliskanligi da bu manipulasyonda kullaniyor.

Bu durumda Aramco’nun kendisini Aramco yapan bu ozelligi kenara koyarak tum sirketini borsaya ve boylece otomatikman kamuya acmasini beklemek en hafif tabiriyle saflik olur. Benim beklentim Aramco’nin rafinaj ve tasima basta olmak uzere birkac dusuk onemde uretim alanini bir yan kurulusa baglayarak (muhtemelen yeni bir sirket kurarak) bu sirketi borsaya acmasi. Bu sirket yine muhtemelen “buyuk” denecek capta bir sirket olacak ve bazi yatirimcilar icin guzel firsatlar sunacak. Ancak Aramco’nun kendisini borsaya acmasi bi nevi intihar olacagindan ben bu ihtimali beklemiyorum.

Diyelim ki Aramco kendisini borsaya acti. Bu durumda tum uretim sahalarini bir yan sirekete aktarip bu sirketi borsaya acilan kisimdan muaf tutacaktir. Bana sorarsaniz bu kadar cok bilgi kirliliginin yapildigi bir piyasada Aramco’nun bu bilgileri gizli tutmasi iyi birsey. Google’de ilk aramada karsimiza cikmayacak bu veriler uzerine ahkam kesebilecek kisi sayisi bu haliyle 10 kisiyi gecmez Dunya capinda ki bu da piyasa icin saglikli.”

“Buradaki gorusler tamamen yazarin kendi gorusleri olup Thomson Reuters ve bagli kuruluslari kesinlikle baglamaz ve goruslerini yansitmaz.”

24 Mart 2017

Karbon yasası, her 10 yılda insan kaynaklı emisyonların yarılanması. Alman postalarının elektrikli hafif ticari araçlara (kamyonet deyip geçtim) yatırımı şöyle ilginç. Dizelle direnen gelenekseller ve yenilikçi posta ofisi. Vitol günde 7 mv/g petrol ticareti yapmış. Hindistan tüm ülkeyi elektriğe kavuşturma politikasında çok ilginç rakamlar var. Petrol talebi 2026’da zirve yapabilirmiş. Petrol ve doğalgaz firmalarının dökümanları arama motoru.

Bilgiler

Baker Hughes ABD kule rakamı 20 arttı. Geçen seneye göre 280 artarak 809 oldu. Arka arkaya 10 haftadır artış görüyor.

Apple iki aya kalmaz iPhone’ların Hindistan’da da üretimine başlayacak. Wistron tarafından imal edilecek iPhone’ların maliyetinin düşürülmesi ve Hindistan’daki pazar payının arttırılması hedefleniyor. Trump’a rağmen ABD’de üretimi düşünmemesi de düşündürücü.

Elektrikli otobüs taşıma vs denilince Tröleybüs diye Bir şey vardı zaten. İsveç ve Los Angeles’ta Siemens ve Scania elektrikli yukarıdan asılı elektrik kablolarından elektrik alan kamyonlar geliştiriyor ve deniyor. Pantograf (kamyon tepesinden hatta uzanan üst aparat), sollama sonrası tekrar hattan besleniyor, sollarken dizel

Alman postaları, Deutsche Post AG, bu seneden itibaren 10000 e-kamyonete “ScreetScooter” geçmeyi planlıyor. ScreetScooter Avrupa’da Renault Kangoo’yu geçerek elektrikli araba segmentinde birinci olabilir. Sene sonuna kadar 4000 elektrikli hedefleniyor. Elektrikli araba bakımı içten yanmalılara göre %35 daha ucuz

Karbon’un Moore yasası olarak önerilen: “Karbon yasası”: insan kaynaklı emisyonların her 10 yılda yarılanması. Yılda %10-%12 değişim demek. Çin’de mesela kömür 2013’te %3.7 büyürken, 2015’te %3.7 düşüşe geçti. Bu sebeple 10ar yıllık senaryolar tasarlanmış.

Redburn danışmanlık şirketi 2026 gibi petrol talebinin zirve yapacağını öngörmüş. Petrol talebinde hafif araçlar 20-25 mv/g, karayolu taşımacılığı da 20-15 mv/g, petrokimya da 10-15 mv/g aralığında. Küresel petrol talep artışı 2020 gibi 0.5 mv/g büyümenin altına düşebilir.

Vitol’un 2016 turnover’ı 152 milyar $. Günlük ortalama 7 mv/g ticareti var. 6809 gemi yolculuğu. Ticaret hacminin %48’i hampetrol. En büyük ticaret artışı benzinde . LPG hacimleri ise 2016da %131 artmış. Kömürde de artış görmüşler çünkü 2016’da Asya’da 50 GW ek kömür kapasitesi devreye girmiş.

Çin kendi kömür politikasının başarısının kurbanı mı? NDRC madenleri 276 gün çalışmayan düşürdüler, üretim yıldan yıla %7.8 düştü. Kok kömürü fiyatı 4 katına, termal kömür de 2 katına çıktı. Kasımda 330 gün çalışma süresine tekrar çıkardı (NRDC).

“Bir ölçü hedef haline gelince, iyi bir ölçü haline gelmez”, Goodhart yasası. OPEC’e de hedef yapınca, ülkeler bu hedefin etrafından dolaşıyor.

Birçok petrol şirketinin kendi düzenleyici kurumlarına verdikleri açık dökümanların arama motoru. Aleph arama motoru

Hindistan hükümeti 2019’da “Power for All” – Herkez için elektrik insiyatifini başlattı. Yerli kömür üretimini arttıracak, yeşil enerji koridoru, Led for all ile de 20000 MW talep kapasite düşüşü yapılacak. Rakamlar kocaman

Grafik

Küresel karbon yasası (Science)

23 Mart 2017

Norveç ekonomisi de Körfez ülkelerinden farklı değil, petrole bağımlılık sonunda bir bağımlılıktır. Fitch’in Suudi Arabistan eleştirisi reforme edemezlere gelmiş. Bangladeş’te 4.1 milyon ev tipi güneş var ve komşular arası elektrik satışı için bu sistemleri küçük küçük birbiri ile ticarete geçiriyorlar. Bugün vakit varsa okunacak tek rapor Stanford’un “Yeni Güneş Sistemi” raporu, Çin’deki güneş sektörü incelenmiş. ABD’de de kurumsal dönüşüm zor oluyor, ama makale başlığı çok ilginç. 10 yılda gemilerde LED lambalara niye geçilemediği incelenmiş. Kule fiyatları artıyor. İlginç bir metrik: elektrikli araba başına düşen şarj istasyonu sayısı, Çinde 2020’de 1’e düşecekmiş.

Bilgiler

Norveç ekonomisi petrol fiyatlarındaki düşüşten dolayı zayıf büyüme bekliyor. Hükümet raporuna göre önümüzdeki 4 sene güçlü büyüme gözükmüyor. Yıllarca OPEC ülkeleri Norveç’i örnek almalı ekonomilerini çeşitlendirmeli vs muhabbetleri yalan oldu. Petrole bağımlılık, Norveç’e de sorun.

Siemens kontrol ekipmanlarında – PLC’lerde, ABD’de 7 olmak üzere 10 endüstriyel tesiste virüslü yazılım tespit edildi. 4 yıldır devam ediyor. Niye Siemens, bu işin windows’u gibi yaygın endüstriye kullanımı var.

Fitch Suudi Arabistan’ın kredi notunu A+’ya düşürdü. Neden? Reform ajandası hükümetin yönetim kapasitesini aşar demiş. Ama bu not düşüşü ile ülkenin notu diğer kurumların verdiği not seviyesine geldi. Hükümet sübvansiyonlarını kesmek enerji yoğun sektörleri, yabancı çalışanlar için yüksek maliyetlerin ise özel sektörü vuracağı söylenmiş.

Çin’de elektrikli araba başına düşen şarj istasyonu oranı 2.3, 2020’de 1’e gelecek. Fakat dışarıda şarj etmek 3 misli pahalıya mal oluyormuş. Yeni metrik öğrendik.

Bangladeş’te 4.1 milyon ev tipi güneş sistemi kurulmuş. Asya Kalkınma Bankası, Bangladeşli SOLshare ile “sürü elektrifikasyon” diye bir proje başlatmış. Komşular birbiri ile elektrik ticareti yapabilecek.

Stanford’dan “Yeni Güneş Sistemi” raporu. Özetten: Çin güneş sektörü, görünebilir gelecekte küresel piyasanın da major iticisi. Efsaneleri de incelemişler, finansal balon mu, Çin yenilikçi değil mi, Çin’de mi merkezileşiyor, ithalat tarifeleri Çin’i sarsar mı, yabancı yatırımcıya kapalı mı?

Bir lambayı değiştirmek için kaç amiral gerekir makalesi ABD deniz kuvvetlerinde gemilerde LED aydınlatmaya geçişin 10 yılı bulan değişiminin hikayesi. LED’e geçmek isteyenler ikna etmekte çok zorlanmışlar. Enerji yatırımlarında kurumsal süreçlerin önemi.

Pakistan Balochistan’da 1320 MW süperkritik kömür santralinin inşaatına başlandı. 2019’da tamamlanacak.

BHP Billiton’un Şili’deki Escondida bakır madenindeki grev 1973’ten beri ülkedeki en uzun grev (43. gün).

Grafik

Kule maliyetleri de artıyor

22 Mart 2017

Serkan Şahin EIA petrol stok rakamlarını değerlendiriyor. İnce bir tüyo da veriyor, petrollerin cinslerinin takibinin de önemi. OPEC’e ilişkin RBC’nin bu yayını güzel ve kısa. Küresel kablosuz güç piyasası 2022’ye %23 büyür denmiş. Petrol fiyatları bugün gene düşüşteydi, ama bankalar şöyle bir pozisyonda, 2017 ikinci yarıda talep gelmeye başlayınca – Serkan’ın da analizinde var, sanki geliyor- fiyat zayıflaması sınırlı kalır. Ortadoğu’nun LNG talebi de hızla artıyor. Londra’da elektrikli taksi üretimi başlıyor-2019. Hastanelerde Microgrid projeleri. Kömür projelerinde hızla düşüş var.

Analiz – Serkan Şahin

“ABD’de stratejik rezervlerden satis devam ediyor. Stratejik rezervler Haziran 2015’den beri en dusuk seviyesinde, 693.38 milyon varilde. Bu ayrica 2014-2015 doneminde gordugumuz 690 milyon varillik reserve donus sinyali gibi. Ancak Cushing stoklari tarihi zirveye cok yakin. 15 Mayis 2016 haftasinda gordugu 68.27 milyon varillik zirveden sonraki en yuksek ikinci seviyesinde. PADD 3 stoklari da hala cok yuksek ancak bence momentumunda dusus baslamis. Mevsimsel talep bunu guclendirir. Uretim daha cok kondensat ile beslendigi icin depodaki petrolun daha da inceldigini tahmin ediyorum. ABD rafinerilerinin artan gasoline ve dizel uretimine paralel gibi gorunse de yield kalitesi icin hala agir petrol karisimina ihtiyac duyacaklardir ve depodaki petrol ne kadar incelirse bu talep o kadar artar ki bu da ya Kanada petrolunde maliyet ya da Venezuela petrolunde fiyat artisi olarak geri doner.”

Buradaki gorusler tamamen yazarin kendi gorusleri olup Thomson Reuters ve bagli kuruluslari kesinlikle baglamaz ve goruslerini yansitmaz.”

Bilgiler

Paralı bir rapor ama özeti de ilginç. Küresel kablosuz güç iletim piyasası 2022’de 11.27 milyar $’a ulaşabilir. CAGR-toplam büyümesi %23.15. En çok Avrupa da büyüme var. İki teknoloji incelenmiş, Endüktif ve Manyetik Rezonans iki teknoloji. En çok Manyetik Rezons büyüyecek. Wireless Power Consortium’u takip

ABD’nin OPEC’ten alımı Ocak’a göre %13 düştü. Fakat Ocak son 3.5 yılın en yükseğiydi. EIA stokları 532 milyon varile yükseldi. Toplamda bu sene başından beri stoklar 54 mv yükseldi. Venezuella da ise, ClipperData’ya göre ABD’den hafif petrol alımları durursa, paranın bittiğinin resmidir.

Goldman Sachs’daki emtia analistleri önümüzdeki iki yıl arz fazlası görüyor. “Uzun gecikmeli projeler ve kısa dönem canlanmalar – ABD şeyli ile- 2018-2019’da materyal bir arz fazlası sebebi. OPEC kararlılığın yararı ve uzun dönemli kayıplar arasında bir denge arayacak.”

Londra Taxi şirketi 300 milyon pound’a elektrikli siyah -geleneksel- taksi fabrikası açacak. Şirketi Çinli Zhejiang Geely almıştı. 2019’da 5000 taksi üretimi planlıyor.

New Jersey’de 4 hastane (1i finansmanı kapattı) microgrid yapıya geçiyor. Adalanabilen CHP (birleşik ısı- güç) sistemleri kuracaklar. Bir hastane 7.4 milyon $ proje için, 4.4 hibe, 3 düşük faiz kredi, kamusal elektrik şirketi PSE&G’de 1 milyon $ verimlilik desteği veriyor. 2MW’lık CHP kuracak hepsi, selden dolayı en alt katta olmayacak

Exxon’a iklim değişikliği sebebiyle dava açan gençler, Exxon üst yöneticilerinin başka isimli emailler kullandığını da ortaya çıkarmış. Bu alias emailler ile hükümet ile mailleştikleri, hatta Rex Tillerson’un wayne.tracker emailini kullandığı iddiası basına sızmış. Exxon karbon vergisinden yana, çünkü bu tip davaların geleceğinden endişeli

Ocak 2017’den önce 1090 GW planlanan kömür kapasitesi, Ocak 2017 sonrası 570 GW’a düşmüş. Çin 100 yeni kömür santral projesini durdurmuştu. İnşaata başlayan yeni kapasite 2016’da yıldan yıla %62 düştü. Avrupa ve ABD’de 64 GW kömür kapasitesi emekliye ayrıldı.

Açık Makale: Avrupa Kuzey denizi açık deniz şebeke için iletim genişlemesi simulasyonuna göre bölgede HVDC inovasyonu çok önemli ve önden alınan kararlar sonraki yararları sınırlıyor “path dependence”

Uganda 10.3 milyar $ dış borcu var, IMF dış kredi “unworkable”-zor diyor. Ama petrol zengini bölgelerine 600 km yol yapmak için Çinden 500 milyon $ borç istiyor. Uganda 2020’de petrol üretimi hedeflyor.

Ortadoğuda da çok LNG talebi var ve gelmeye devam ediyor. Platts’a göre, LNG ithalatında Ortadoğunun küresel payı 2014’te %2’den 2016’da %8’e çıkmış. Mısır’da LNG’nin ithalattaki payı %35. Bölgeye gelen LNG’nin 3’te 1. Kuveyt, Ürdün, Pakistan, BAE de listede.

World Economic Forum Küresel Enerji Mimarisi raporu yayınlandı. Dünya Bankası’nın yeni açtığı Energy Data’sında da güzel Afrika verileri var.

Grafik
Dünyada kömür projelerinin gelişimi (Guardian)

 

21 Mart 2017

Bugün Cüney Kazokoglu’nun FT’deki makalesinin ardından kendisine sorduğum sorulara cevabı aşağıda. Mevcut düşüncem, elektrikli arabalar hızlı bir “oyun değiştirici” olmasa da, OECD’deki talebe etkisine dikkat gerekir. Cüneyt çok daha sayısal ve analitik bir noktadan herkesin okuması gereken bir analizini benle paylaştı. Ayrıca Hasret Şahin’in gönderdiği makale özeti ve çevre kısmını da ekledim. Enerji güvenliği makalesi özeti net, ayrıca makaleyi açık erişime de açmışlar. Çin Myanmar boru hattı haberi önemli. Ayrıca hedge fonların pozisyon değiştirmesi. IEEFA’nın japonya raporu da gayet güzel. Hindistan petrolü Karadenizden getirse Oman’dan ucuza mal oluyor(herşey dahil). Tarih’te Rockefeller haberi. Cüneyt’e de Hasret’e de teşekkürler

Yorum – Cuneyt Kazokoglu

Bugün FT’de çıkan makalesinin ardından Cüneyt Kazokoglu (c.kazokoglu@fgenergy.com) ‘a sorduğum sorulara verdiği cevapları yayınlamama izin verdi. Yorumu aşağıda:

“Bizim bu makaleye vesile olan 2040’a yonelik raporumuzda 2040’da hafif arac filosunun %10’u elektrikli, %20’si hybrid. %65 civari benzin, %5 civari da diger yakitlar.
FT 600 kelime siniri koydugu icin fazla acamadim, burada bir iki konuya daha degineyim size:
Ornegin makalede hic gecmeyen lithium konusu var. Bugun dunyada li-ion aku uretimi 42 GWh esdegeri kadar, bunun dortte biri (~10 Gwh) kadari arabalar icin. Eger 60 kWh’lik 10 milyon araba koyarsaniz yola, 600 Gwh’lik aku uretmeniz lazim. Bu aku nerede, ne zaman, nasil uretilecek?
Bu konuyu cok baside, tek faktore indirgiyorlar. Oysa ki en az 4 faktor var: hukumetlerin subvansiyonlar nedeniyle kaybedecegi vergiler, aku teknolojisi (ki bir suru alt unsuru var: fiyati, enerji kapasitesi, uretimi, sarj suresi), arabalarin uretim kapasitesi, altyapi (dolum istasyonlari), insanlarin elektrikli arabalari kabulu vs. vs.
Ben uzun vadede elektrifikasyonun butun bu faktorlerin bir araya gelmesi ile mumkun olacagini dusunuyorum. Bu helvanin da pismesi bayagi surecek. Bu esnada buyuyen orta siniflar Asya’da araba sahibi olmak isteyecekler. Yaptigimiz hesaplara gore Cin’deki otomobil sahipligi Japonya’nin 2. Cihan harbi sonrasi izledigi yolu izlerse cok daha yuksek elektrikli araba rakamlarina ragmen milyonlarca varil/gun daha fazla benzin talebi yaratacak.
Bu konuda, ne kadar cok analiz yaparsaniz o kadar farkli ihtimal beliriyor. Dolayisiyla “peak demand” evet (2015’te FT’de yayinlanmis bir makale vardi gene bizim rakamlarimizla) ama sanki cok yakin degil gibi.

Bilgiler

Cüneyt Kazokoglu’nun FT’de çıkan yorumunda elektrikli araba geleceğinde 2040 yılındaki 1.8 milyar küresel araba stoğunun %10 elektrik %20 hibrit olacağı, sübvansiyonlar olmayınca Danimarka’daki gibi satışların bir anda %80 düştüğü, elektrikli araba üretim kapasitelerinin de düşük olduğu, satış paylarının da zayıf olduğu analitik anlatılmış

Chevron istediği fiyatı göremeyince Çin’deki açık deniz sahaların satışını durdurdu. 1 milyar $’a CNOOC’nin işlettiği Bohai körfezi varlıklarında bu fiyatı göremedi. Chevron, San Ramon California merkezli ve bu sene 10 milyar $ varlık satışı hedefliyor. Jeotermal varlıkları bile var. Büyükler dışarıdaki varlıklarından çıkarak “evde” varlık artışına gidiyor.

Koruma fonları(hedge)’le 1 milyar varillik spekülatif petrol pozisyonlarından rekor hızda çıkıyorlar. Son haftalarda ne uzun pozisyonlar 153 mv düştü. Bir haftadaki en büyük satış oldu ve neredeyse 2 günlük dünya talebine denk. Hala 820 mv pozisyon var. JP’nin 2017 fiyat tahmini 55.75$’a düştü. OPEC’in en iyi işi, konuşmamak olur diyenlerde var.

Chevron batı Avustralya’daki LNG projelerindeki yeni girişimlere son dedi. 88 milyar $ harcadığı yatırımların önce geri dönüşünü görecek. Gorgon’da 3 katar 54 milyar $’a mal oldu, 4.sü zor. Wheatstone 34 milyar$, ilk katar 2017 ortasından. Avustralya’daki LNG projelerinin toplam değeri 91 milyar$.

Mısırda, Egyptian General Petroleum Corp (EGPC)’nin başkanı Tarek Al-Hadidi yerine EGAS(Egyptian Natural Gas Holding)’in eski başkan yard Abed Ezz el-Regal geldi. Agiba Petroleum’un eski başkanı Osama el-Bakly’de EGAS’ın başkanı Mohamed Al-Masry’nin yerine geldi. Interfax:Petrol Bakanı Tarek el-Molla’nın isteği tek adamlık oluşmasın.

Kömür karşıtı raporları ile dikkat çeken IEEFA’dan, 2030’da Japonya’da güneş PV bugünki %4’ten %12’ye çıkabilir. 10 GW açık deniz rüzgar olabilir. Elektriğin %35’ini yenilenebilirden sağlayabilir. 40 GW nükleer güç eski gücüne kavuşamayabilir. Yeni yapacağı 45 yeni kömür santrali yapılamayabilir.

Bolivya’daki 20014 eylülde devreye giren Cobija güneş santrali 5 MW kapasiteye sahip, ama 2.2 MW’da lityum pil eklenmiş. Proje 11.3 milyon $’a mal olmuş, 6 milyon $’ı da Danimarka fonundan gelmiş. Bolivya’da elektrik üretimi 9 Twh, 2015’te %57si doğalgaz.

Myanmar-Çin boru hattı, 770 km, 1.5 milyar$’a mal olacak, Bengal körfezinden 400,000 v/g’a kadar petrolü Yunnan’daki 260,000v/g kapasiteli rafineriye gönderecek. Tarifeler, vergiler, liman bedelleri çözülmüş. İnşaat tamamlanmak üzere. Doğalgaz boru hattı da sırada, ama proje ekonomik mi şüpheler var.

Hindistan’a Karadeniz Novorossisk’ten ihrac edilen Ural ham petrolleri daha cazip gelmiş. Ortadoğu ekşi yerine Ural’lara yönelen en büyük iki rafinericisi Reliance ve Indial Oil Corp. Reliance Jamnagar’da dünyanın en büyük rafinerisini işletiyor, IOC’de 11 rafineri sahibi. 1.5-2$/v daha ucuza geliyor Karadeniz. Petrol olarak 4$/v ucuz

Rapor https://eetd.lbl.gov/sites/all/files/lbnl-1007226.pdf

Çevre

Çöpten sanat eseri kavramı Asya ülkelerinde gittikçe değer kazanmaya başlıyor. Atılan 1000 adet kapının, geri dönüşüm ile binalara entegrasyonu sonucunda sanat eseri olması Asya’da 2011 yılından itibaren geri dönüşüm sektöründe büyük etki yarattı (bknz: Choi Jeong-Hwa;1000 Recycled Doors Transform the Facade of a 10-Story Building in Seoul). Birçok girişimci ve mühendis, bina yapımında çöpten geri dönüştürülebilen maddeleri tercih etmeye başlamış. Bunun en ilginç örneklerinden biri de EcoARK Pavilion Taipei (Tayvan). Kültürel alışkanlıklarında çay, kola, bitkisel çay vb. gibi ürünleri plastik şişelerde tüketmeye başlayan yerel halkın sorunu ortaya çıkarmış bu çözümü. Toplanan atık plastik şişelerin artık bertaraf edilemeyecek duruma gelmesi ve yerel otoritelerin çözüm üretememesi sonucunda sektörde yeni olan birkaç mühendis, aldıkları ilk işte maliyeti azaltma yönünde bu atık şişeleri kullanmayı düşünmüşler. Birkaç deneme ve geri dönüşüm prosesini değiştirmeleri sonucunda POLLI- Bricks ortaya çıkmış. Söz konusu binanın ses geçirmez olması bir yana, depremlere ve fırtınalara karşı dayanıklı olacak şekilde dizaynı yapılmış. Bina yapımında 1,5 milyon tane plastik şişe kullanıldığı belirtiliyor. İleriki 5 yıl içerisinde, çevre teknolojileri alanında Asya şirketlerinin, Avrupa kökenli şirketlere göre küresel pazar büyümesindeki artışın daha hızlı olması bekleniyor.

Grafik

Projelerin başlangıcından devreye girmesine kadar geçen süre – Goldman Sachs

Son 1 senede petrol fiyat dalgalanması (FT)

Küresel araba stoğunun gelişimi (2010-2040) – FGE Enerji

Makale Özeti

Hasret Şahin “The concept of energy security: Beyond the Four As” makalesinin özetini paylaşıyor

http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0301421514004960

Aleh Cherp ve Jessica Jewell’in enerji güvenliği konusunda yaptıkları araştırmalara bakıldığında, Daniel Yergin ve Dieter Helm gibi bilenen ünlü uzmanların enerji güvenliği tanımlarında yer alan eksiklikleri yakaladığını görüyoruz. Daha doğrusu, bilinen genel tanımın sadece şekilsel değil aynı zamanda mantık çerçevesinin tamamen değiştiğini. Daniel Yergin gibi stratejik alanda çalışan uzmanların daha çok doğalgaz ve petrol piyasası baz alarak tahminler ve planlamalar yapıyorlar. Aleh Cherp ve Jessica Jewell ise enerji güvenliği konusuna geleneksel yaklaşımı bir kenara bırakarak, daha farklı bir yaklaşım sergilemişler. Enerji güvenliğini, düşük kırılganlığa sahip canlı enerji sistemleri (low vulnerability of vital energy systems) olarak tanımlıyorlar. Çalışma 3 temel soru üzerine kurulmuş ve 4A ilkesine dayandırılmış. 3 temel soru ise: Kimin için güvenlik? Hangi değerler için güvenlik? Hangi tehditlere karşı güvenlik? olarak sınıflandırılmış. 4A prensibinin yaygın olmadığı düşünülse de sürdürülebilir enerji tanımında karşımıza çıkan kriterler olduğunu apaçık ortada. Bunlar: Mevcudiyet (availability), erişilebilirlik (accessibility), karşılanabilirlik (affordability), kabul edilebilirlik (acceptability). Bu kavramlara, son zamanlarda Asya bölgesinde yaşanan hızlı ekonomik büyüme ile gelen çevresel sorunların yan etkilerinin sonucunda bir kavram daha eklenmek üzere. Bu kavram ise “sağlık”.

Tarih

9 Şubat 1984 – David Rockefeller, Chase Manhattan Bank’ın İstanbul şubesini açacak (Milliyet)

20 Mart 2017

Goodenough’un yarı iletken pil konusu gerçek mi değil mi, tartışmalar başladı. Gerçekse büyük başarı. Vitol ve diğer petrol ticaretindeki büyük yatırımcılar perakendeye de giriyor. Petrol fiyatlarında JPMorgan’da düşer ama sonra çıkar yorumu yapmış. Microgridlerin gerçekten fayda maliyetini sorgulayan yazı da ilginç.

Bilgiler

Lityum pillerin babası John Goodenough’ın makalesindeki pil gerçek mi? Bu pilde elektrolit cam, yani pil gene lityum vs ama katı hal pili. Eleştiriler ağır. Pil de net kimyasal dönüşüm yok deniyor. Pil mevcut pillerin 10 ila 30 misli (8500 watt/kg) enerji yoğunluğuna sahip. “Araya oksijen kaçmıştır, lityum hava pili yapmışsınız” diyenleri de reddetmişler.

Petrol fiyatları düşerken, JPMorgan Chase Cuma geç saatteki notunda “fon yöneticilerinin .. oldukça yüksek seviyede pozisyonlarını likitleştirdiklerini söyledi. Ama gelecek çeyrekte de petrol piyasası sıkılaşabileceğinden bu zayıf seviyeler alım fırsatı olabilir demiş.

Vitol, 6mv/g, petrol taciri PO’yu aldı. Trafigura’da Hindistan petrol üreticisi Essar Oil’de 24% hisse aldı, Glencore da 200milyon$’lık bir petrol perakende işine de ortak giriyor. Craig Pirrong’a göre bu büyük tacirler petrol üreticilerine göre daha ucuza hizmet verebilir. Vitol Avustralya’daki Shell istasyonlarını da almıştı. Varo, Vitol Avrupa istasyon ismi

ABD bastırınca ”İklim değişikliği” G20 finans bakanları toplantısından çıkarıldı. Almanya’da yapılan toplantıda “verimsiz fosil yakıt sübvansiyonları” geçti. Şunu düşünün bugün G20, yarın Trump yönetiminin adam atayacağı tüm uluslar arası kurumlar….

Dağıtık üretim 101, okuma listesi(daha önce vermiştim)

Mikrogridler bir işe yaramaz, askeri tesislerde de çok pahalı geliyor.7 MW’ı 20 milyon $’a geldi. Kaldı ki en önemli microgrid projelerinden biri olan University of California microgrid’i Güneybatı elektrik kesintisinin yaşandığı 2011’de devre dışı kaldı

Suudi Arabistan Mısır’a 17 ve 18 martta iki dizel kargosu gönderdi. Ocakta bir Mısır mahkemesi Kızıl denizdeki adaların Suudilere verilmesini reddetmişti.

Pekindeki en büyük son kömür santrali Huaneng Beijing Termal santrali de kapandı. Artık şehrin elektriği doğalgazdan (haber öyle diyor).

Yale Books Blog’da Dieter Helm’ın son kitabından bölüm “fosil yakıtların ölümcül tehdidi sayısallaşma”

Güney Kore’de petrol ürünleri talebinin 2017’de %2.2 büyümesi bekleniyor. Geçen sene %7.6’ydı. Geçen sene tüketimi 2.52 mv/g’dü.2017’de nafta talebi 439.3 mv olacak. LNG talebi de %12 düşer.

20 Mart 2017 – Serkan Şahin’in yorumu

Aşağıdaki Serkan Şahin’in hafta başı yorumudur:

” ABD kule sayilarinin yine yanlis yorumlanmasi uzerine yazmak istedim tekrar. Nedendir bilemiyorum ama ayni yanlis surekli tekrarlaniyor. ABD’deki tanim ve metodoloji farklarini cok dikkatli anlamak lazim. ABD’deki petrol kulelerinin petrol uretimi ile dogrudan bagi 2016 ortasindan beri kesilmis durumda. Petrol ekonomisi hala petrol uretimini kurtarabilecek durumda degil. Ancak Guney Teksas gibi bolgelerdeki gaz talebi ve artan gaz ihracati, gaz-petrol orani yuksek noktalardaki petrol uretim bolgelerindeki sondaj aktivitelerini tetikliyor. Burada onemli etken gaz uretimi ve gazin ekonomisi. Teksas Permian yatay petrol sondaj kule sayisi son yedi haftadir cok az degisti ve burada ciddi bir toparlanma gormeden petrol uretiminde hevesli olmak icin bir neden yok. Ayrica kuyu tamamlama kapasitesindeki sorunlar da devam ediyor. Bu sorun da maliyet artirmadan cozulemez ki ABD ankonvansiyonel petrol icin basabas fiyatlarda daha yuksek seviyeler demek. En onemli husus ise; basabas fiyatlar spot fiyata degil tum operasyonel dongunun ortalamasina bakar. Bunun icin ise fiyat egrisi hala guven vermiyor.”

Buradaki gorusler tamamen yazarin kendi gorusleri olup Thomson Reuters ve bagli kuruluslari kesinlikle baglamaz ve goruslerini yansitmaz.”

17 Mart 2017

Bu hafta LNG ile ilgili okunması gereken tek doküman Sohbet Karbuz’un tavsiye ettiği gibi IEEJ’nin Şubat 2017 özeti. Madencilikte ilginç gelişmeler oluyor. Glencore tek başına üretimi düşürerek çinko fiyatlarını %7 oynatmış. Havadan CO2 yakalayarak seralara veren ilk ticari tesis. Cargil de petrol ticaret(trade)’den çıkıyor, ama gaz ve elektrik aynen devam. “Net Metering” yerine ne gelir derken, Utility of the Future raporunda anlatılan şekilde New York komisyonu “değer katmanı” yöntemine geçiyor. Emisyonlar yükselmiyor, ama çok değişim oldu. IEA ve EIA verilerinde tartışmalar hep oluyor. Bu seferki IEA’in Ocak rakamlarını sene sonunda hep yukarı revize ettiği yönünde. Bilinçli ise stratejik bir karar, modelleme hatası ile 7 yıldır devam ediyorsa ne denir? Tarih kısmında da 1970’den Karadenizde petrol kısmı var.

Bilgiler

Küresel emisyonlar 3. Sene arka arkaya aynı seviyede devam ediyor. Ekonomik büyümenin %3’ler seviyesinde olduğu bir dönemde emisyonların düşmesi, gazın kömürün yerine geçmesi ve yenilenebilirlerin daha erişilebilir olmasından. ABD’de %3, Çin’de %1 düşüş oldu. Çin ve brezilyadaki büyük hidrolar da etkiliymiş.

Son yedi yılda IEA’in yıllık petrol talebi ortalama 880,000 v/g yukarı revize edilmiş. Yani şöyle : sene başında açıklanan rakam ile sene sonunda açıklanan rapor arasında sürekli bir yukarı revize var. Her konuya yeni giren gibi soralım : “veriler ne kadar sağlıklı”

Eğer ABD’de petrole %20 sınır vergisi(DBTBA) uygulanırsa, yerel fiyatlar %25 artar. Bu da benzin fiyatlarını 30 cent arttırır. Hanehalklarına yılda 341 $’a mal olur. ABD’li şirketler yılda 20 milyar $ (E&P) kazanır. Üretim 1.5mv/g artar.

Suudi Arabistan, gerekirse üretim kesintisi uzatılabilir dedi. 25 Mayısta belli olacak. Şubat’ta OPEC üretimi referans seviyenin 1.3 mv/g daha azdı. Rusya ise kesintiler ile ilgili konuşmak için erken dedi.

BP’nin sahip olduğu Forties Boru hattını (FPS) İngiliz sanayici Jim Ratcliffe almayı planlıyor. Boru hattı şu anda 450,000 v/g petrol taşıyor, İngiltere üretiminin %40’ı. Ratcliffe Dr. No olarak biliniyor, sendikalarla mücadelesinden dolayı. İngiltere’nin JR’ı.

Avustralyalı yatırım grubu Cargil’in petrol bölümünü satın alacak. Haberdeki detay şu, Cargill petrolden çıksa da gaz ve elektrikte kalıyor. Bu çıkış haberlerinde bu nüansa önemli..

Dünyada kimse Glencore’dan daha fazla çinko çıkarmamakta. Glencore dünya çinko üretiminin %4’ünü kapatacağını duyurunca fiyatlar %7 arttı. Çinko çelik galvanizlemesinde kullanılıyor. Çinko’da küresel madencilikte %8 Glencore, %6 Teck Resources, %4 Vedanta Resources. Kısaca Çinko’nun Suudi Arabistan’ı, üretse de stoktan satmayarak yükseltiyor

31 Mayıs’ta İsviçre’de dünyanın ilk ticari DAC(Direct Air Capture) tesisi açılacak. Açık havadan senede 900 ton CO2 yakalayarak yakındaki seralarda sebzelerin büyümesini %20 aerttıracak. Proçe 3.2-4.3 milyon $.

Ocak 2017’de Japonya’nın LNG ithalatı yıldan yıla %15 artarak 8.3 mton oldu. ABD’den ortalama 12.44 $/mmbtu karaya çıkarma(landing) ile 3 kargo almış. Ortalama da ise Ocak’ta 7.44 $/mmbtu ödemiş. Çin’in ithalatı ise y-y’a %40 artarak 3.44 mton olmuş. Çin’in gaz üretimi ise 2016’daki 137 bcm’den 170 bcm’e çıkacak.

New York Kamu Hizmetleri komisyonu, Net metering yerine dağıtık üretimler için Value stack (değer katmanı tazmini) yöntemine geçiyor. Bu katmanlar, saatlık enerji değeri, kapasite değeri, çevresek değer, talep düşümü ve bölgesel sistem rahatlama değerinden oluşuyor.

Anglo American 100 yıllık bir şirket. Şirketin hisselerinin %13’ünü Anil Agarwal 2.4 milyar$’a (Hinidstanlı maden zengini) almaya çalışıyor. Agarwal’ın Volcan ve Vedanta şirketleri de var. Vedanta’da ise eski Anglo CEO’su Cynthia Carroll çalışıyor.

Grafik

Dünyada LNG fiyatları (Argus) – Asya fiyatları IEEJ ile çelişiyor.

Suudi Arabistan’ın stokları(JRJ_ALHAJRI)

Küresel petrol talebi genelde hep yukarı revize ediliyor (WSJ $$)- en alttaki link

Seçilmiş emtia fiyat ve endeksi 2016 başından beri ne kadar arttı (WSJ)

Tarih

Türkiye ile Rusya petrol için mücadele ediyor (Milliyet – 24 Ocak 1970 – sayfa 4)