Pakistan’da elektrik kesintisi ile 10’larca milyon insan elektriksiz kaldı. Sorunun kapasite değil petrol ve gaz eksiği olduğu dile getiriliyor. Son 3 ayda ikinci defa bu büyük kesinti oluyor. Ana sorunun sebebi hatlar çok uzun ve yetersiz olması her büyük coğrafyada olan birşey. Peşaver’de, 2.3 milyon insan yaşıyor, su pompaları çalışmadığından içme suyu sorunları da varmış.
Şili, %29’luk pay ile Dünyanın en büyük bakır üreticisi . Fakat çevresel sorunlar ve biraz da cevher konusundan üretimi düşmeye devam ediyor.
Güney Afrika’da, demir yolu taşımacılığı sorunları da var ve kömürü etkiliyor. 2017’de 81 milyon ton kömürü ihracat terminallerine götürmüş. Bu sene bu rakam 54 milyon ton civarındadır. Kamyonlar da 9 milyon ton taşıyacak. Güney Afrika küresel GSYİH’ın %0.6’sına, küresel demiryolu ağının %2’sine sahip. Fakat çok fazla kablo hırsızlığı da oluyor.
ABD’de Xcel’in müşteri faturası, elektrikte gelinen son nokta gibi:
Çin elektrik talebi ile büyümesi arasındaki ilişki ekonomide zayıflığı işaret ediyor, ya da sıcak havaları
ABD’nin LNG gaz ihracatında plato dönemi, ama ana sebep Freeport LNG’nin hala devreye girmemiş olması olabilir.
Batı Kanada basenindeki kulelerin ortalama üretimleri de bu şekilde
En önemli metan emisyonu kaynakalrında ise insan kaynaklı tarım üst sıralarda
FT’de Martin Wolf‘un yazısında belirtilen “Küresel Ticaret/akışlarla” ilgili McKinsey raporları çok ilginçti. Özetle, zaten emtia ticareti stabilize olmuştu, akışlar daha çok “hizmetler, uluslararası öğrenciler ve entellektüel haklar(bilgi)” akışının 2 kat hızlı (2010-2019)artmasıydı. Genelde küresel ticarete darbe aldıktan sonra 1-1.5 yıla eski haline dönüyor.
Bazı önemli noktalar:
Uluslararası şirketler küresel ihracatın 2/3’ünden sorumlu. Bu sebeple küresel akışın devamlılığı önemli. Ör: Otomotiv şirketi, bir anda değerinin %40-60’ını kaybedebilir.
Stratejik stoklar önem kazanacak.Örneğin pil teknlojileri
Dünya deglobalizasyona gitmiyor, ama küresel bağlantılar yeniden ayarlanıyor
Hiçbir bölge özyeterli değil, Herkes en az bir önemli malda, %25’ten fazla başkasına bağlı
Dünyadaki ticaretin %40’u konsantre, yani 2-3 ekonomiden ihracat yapılıyor
Küresel ticaretin %30’unda ise, ülkeler çok sağlayıcı olmasına rağmen 1-2 ülkeden ihracat yapıyor
Son 5 yılda, büyük ekonomiler ithalatlarını çeşitlendirmedi
Küresel ticareti tekrar düşünmek, daha alt detayda bir yaklaşım gerektiriyor.
Rapor 2 – Complication of concentration in global trade
<devamı en altta>
Altın mı kripto mu? Altından kriptoya kaçan para altına geri geliyor. Alttaki grafikte altının doğru bir yatırım aracı olmadığı sanki hissettiriliyor. Ama kriptodaki skandallar altına dönüşü hızlandırdı.
Pivotal Weather sitesinin animasyonları ve etkileşimi de fena değilmiş.
Atmosferdeki CO2 emisyonlarının bugününden çok birikimi önemli. Bu sebeple kümülatif emisyonlara bakmak gerekiyor. Ama orada çok yöntem varmış. Toplam emisyonlarda ülkeler şöyle sıralanıyor:
Bakır ile CPI arasında bir ilişki var mı? son dönemde bozulmuş ama bayağı bir ilişki görünüyor.
Çin elektrik talebinin 2023’te %6 artacağı öngörülüyor. 2022’de elektrik talebi 8640 TWh olarak gerçekleşmiş.
Çin’in kurulu güç kapasitesinin de 2022’den 2023’e 250 GW artarak 2810 GW’a ulaşması bekleniyor. Bu ek kapasiteden fosil olmayan güç (nükleer dahil) 180+ GW. Fosil harici kurulu gücün toplamdaki oranı 2022’deki %49.6’dan %52.5’e çıkması bekleniyor.
Avrupa’da kömür üretimi ve tüketiminde %8’leri aşan bir artış var. Çin’de 2022’de kömür kapasitesi 20 GW artmış. Üretim yıldan yıla %0.7 artıyor. Sebebi daha çok ikinci yarıdaki düşük hidro seviyeleri. Ortalamada Çin hidrosantralleri 4594 saat çalışmış.(Ref-Tercüme)
15 ABD rafinerisi 2 ila 11 hafta bakıma girecek. Şubat ortası itibari ile ABD rafineri talebi 1.4 mv/g düşecek.
2022 yılı ham petrol ticareti, deniz aşırı olanı 38 mv/g. (ref)
Denizaşırı petrol ticareti
2021’de 2.6 milyar ton demir cevheri çıkarmışız. 21 milyon bakır, 68 milyon ton alüminyum. Metaller :
Bugün Çin istatistik bürosu, 60 yıldır ilk defa nüfus düşüşü açıklaması yaptı. 2022’de nüfus 850,000 düşerek 1.411 milyar kişi oldu. Doğum oranı 2019’daki 1000 kişide 10.41’den 6.77’ye düşmüş. 15-49 yaş aralığındaki kadın sayısı 2022’de 4 milyon düşmüş.
Çin’de 1980’de tek çocuk politikasına 2016’da kaldırılmıştı. 2022’de ulusal ölüm oranı 1000 kişide 7.36 kişidir. Çin’de doğumlar da 10 milyonun altına düşmüş.
Bu arada Çin-ABD ticareti de rekor seviyelerde $ olarak – artan emtia fiyatlarının etkisi bilinmiyor.
İngiltere’de yakıt yoksulluğu raporunda, enerji bedellerinin iki misline çıkarak yılda 2500 pound’a ulaştığı görülmektedir. Bugün 6.7 milyon hanehalkı yakıt yoksulluğu ile yüz yüze. Enerji tavanı 3000 pound’a çıkarsa, rakamın 8.4 milyon haneye çıkacağı tahmin ediliyor.
İngiltere’de SSE’nin CEO’su, ABD’nin IRA ve Avrupa’dan gelen rekabetten dolayı kötü etkilenme ihtimalini anlattı. IRA’da 369 milyar $ destek verildi. Mevcutta İngiltere’de 10 GW büyük güneş projesi plan için izinde iken, şebeke işletmecileri bağlantı tarihleri için en erken bu 10 yılın ikinci yarısı hatta belki 2030 diyorlar. Şebeke kısıtları, ekonomik büyümeyi yavaşlatıyor. SSE, İngiltere’de açık deniz rüzgarda önemli geliştiricilerden ve İngiltere’nin ilk karbon yakalama ve depolama gaz santralini de yapmaya niyetli.
Tesla 2022’de 1.3 milyon araç sattı. Çin’de Aralık satışları düşüktü, fiyatlarda %13 indirim yaptı. Fakat rakiplerinden Zeekr, Tesla Y’nin rakibi 2021’deki 6000 araçtan, 2022’de 72,000 araç satışına geldi. Musk’a göre yüksek faiz oranları satışları etkiliyor. Tesla’nın pazar payı, 2021’de %72’den 2022’de %65’e düştü. 2021 sonunda Tesla, beklenen kazancın 120 katıydı, şimdi 24. Elon Musk’un değeri 2021’de 330 milyar $’dan 130 milyar $’a düştü.
Makale adresi : “Estimating global production and supply costs for green hydrogen and hydrogen-based green energy commodities” https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0360319922057603?dgcid=author
Almanya’ya en düşük fiyatlı yeşil amonyak sağlayıcısı Norveç oluyormuş. Fiyatlar da 624-874$/ton. Eğer bir gaz boru hatları hidrojen için retrofit edilirse, İspanya’dan gelen hidrojenle amonyak üretmekte mantıklı. Makalede bolca, diğer taşıma maliyetleri değerlendirmeleri de var.
Makalenin temel kabullerindeki rakamlar diğer çalışmalarda da faydalı olabilir.
Maliyetlere gelirsek de, 113 ülke için aralıklar şöyle verilmiş
Taşıma maliyetlerinde ise mesafeye göre farklı yöntemlere göre grafikler ise şöyle:
Tüm bunları birleştirince Almanya’ya yeşil amonyak taşıma maliyetleri ise alt kırılımları ile makalede verilmiş:
Makalenin tüm verileri erişelebilir. Ama maliyet hesap aracı sanırım işe yarayacaktır:
Avrupa gaz talebinde, son 5 yıla göre 2022’de %20 sanayi tarafında düşüş var. Sadece Q4’te düşüş %30. Bu da günlük 100 mcm’lik bir düşüş demek. (Ref)
Peki petrol fiyatları yüksek mi? (Ref) Artan enflasyondan dolayı petrol fiyatlarının düşüşe geçtiğini gösteren bir grafik:
Enflasyon düzeltmeli petrol fiyatı
Avrupa’da kömür tüketimi artarken, gaz fiyatı ve karbon fiyatı da düşüyor. (Ref)
Bir diğer konu ise ARA bölgesindeki ırmakların derinliği ile dizel talebi arasındaki ilginç ilişki. Bu kömür taşımacılığını, nükleer santral çalışmasını da etkiliyor. 2022’te her nekadar Ağustos aylarında düşüş olsa da, asıl dip seviye Kasım-Aralık’ta oluyormuş. (Ref: OilX)
Çin’de Bahar Festivali öncesi, 2021’e göre iç uçuşlarda %57 artış başladı. 2019’un %80 seviyesinde. (Ref)
Çin’de artan uçuşlar
Almanya’nın enerji maliyetlerini kontrol altında tutmak için sanayi fiyatları ile açık deniz rüzgardan elektrik üretim maliyetlerini bağlamaya çalışması ilginç. Almanya’nın gelecek sene için elektrik fiyatları toptan da 195€/MWh. Daha önce bu rakam 1050€/MWh’a kadar çıkmıştı. 2019’da devreye giren projeler 70-120 €/MWh fiyat görmüş. (Adelphi). 2025’te 50-70€/MWh’a düşecekmiş
Bu videoda ismini pek bilmediğimiz Mikhail Dolivo-Dobrovolsky’nin macerasını da izleyebilirsiniz. Üç faz aslında AC motor geliştirilmesinin sonucu. Matematik bir temeli de var.Bir tarafta 6 kablo, bir tarafta 3 kablo
Financial Times’dan
Katar’ın COP28 başkanı Sultan al-Jaber, yenilenebilir kurulu gücünün 2030’da 2021’in 3 misline çıkarılmasını istedi. IEA’e göre net sıfır için 4 misli daha fazla eklemek gerekiyor.
ABD’de, HDD – heating degree days, yani ısıtma derece farkı ile gün sayısı çarpımı Ocak’ta geçen yıllara göre %25 daha düşükmüş. ABD gaz talebi rekor düşük seviyeleri görebilir. Gaz üreticilerinin ise bu ay 101 bcf (3 milyar m3/gün) rekor yüksek gaz üretmesi bekleniyor. Sıcaklıkların Mart’a kadar sıcak kalması bekleniyor.
Güney Kore, Almanya’ya benzer. Kore’nin elektrik şirketi Kepco, son 40 yılın en yüksek fiyat artışını yaptı. Geçen sene piyasalardan 17 milyar$ borçlanmıştı. 2022 zarar 24 milyar $ (30 trilyon won). 2021 zararı’da 4.8 milyar $. Tarife artışı %9.5. Yazıda Kepco’nun sistemik risk olup olmadığı da tartışılmış. Hala maliyetlerin altında satış yapıyormuş. Borç tavanı da özsermayenin 6 katına çıkarılmış.
Aviva, 2030 yılında Avrupa’daki açık deniz rüzgar sigortası hacmini 2-3 milyar $ olarak hesaplıyor.
Avrupa’da gaz fiyatları savaş ile 25€/MWh’den 340€/MWh’e çıkmıştı. Berenberg Bankasına göre gaz fiyatlarında her 100€/MWh artış, AB üyelerinin ekstra 380 milyar € daha fazla harcaması demek. Bu da AB GSYİH’in 2.4%’ü ve hane tüketiminin %4.5’i. Avrupa GSYİH’in %3’ünü enerji sübvansiyonlarına ödüyor. Avrupa gaz depoları %85 dolu başlamıştı. Gaz fiyatları %75 düşerek 75€/MWh oldu.
İngiltere’deki elektrolizör üreticisi ITM’in değeri bu sabah %14 düştü. Son yılda %70 değer kaybetti. Piyasa değeri 2021’deki 3.5 milyar pound’dan 575 milyon pound’a düştü. ITM’in arkasında hem İngiliz inşaat ekipman üreticisi JCB hem de Linde var.
IEA’e göre 2023’te talep 1.7 mv/g artarak, 102 mv/g’e ulaşacak. Goldman Sachs’a göre ise artış beklentisi 2.7mv/g. Bakken’ın üretimi 2020’de 1.5 mv/g’e çıkmıştı. Harold Hamm’i de milyoner yapmıştı. 10 yıl önce 200 yerine şimdi Bakken bölgesinde 39 sondaj kulesi var. Üretim de 1 mv/g seviyesinde.
2011-2014 yıllarında ABD petrol üretimi yıldan yıla %15 arttı. Üretim 2019’a kadar 10 yılda iki misline çıkarak 6 mv/g’den 13 mv/g’e çıktı. Energy Aspects’e göre seneye kuyulardaki üretim düşüşü hızlanacak. Geçen sene, ilk defa, her yeni kuyudan üretilen ortalama petrol hacminde düşüş vardı.
İstihdam eksiği de jobs-to-workers 20,000 kişi seviyesinde. Kuyu açmak %30 daha pahalıya mal oluyor. 2023’te %12 daha da yüksek maliyet bekleniyor. Ortalama şeyl kuyusu 7.3 milyon $’a mal oluyordu 2019’da. Şimdi 9 milyon $. 100 feet kazma maliyeti 2020’deki 75.000$’dan 100.000$’a çıktı.
Şeyl ekibi kazancının eskiden 100%’ünü tekrar yatırıma ayırıken, şimdi bu oran %40-50 civarında. Bununla yılda %0-5 büyümesi bekleniyor.
T&E yani Transport & Environment bir lobi grubu olarak, Avrupa’daki 38 pil gigafabrikasının 17sinin fonlama aldığını duyurdu. Başlıca isimler Northvolt, LG Chem, Tesla, CATL ve ACC geliyor. Eğer düşünüldüğü gibi gelirse 2025’te 462 GWh pil fabrikası olacak bu rakam 2030’da 1.14 TWh’a çıkacak.
Avrupa’da devreye girecek pil fabrikaları, yatırım miktarı ve toplam doğrudan yatırım miktarları ise şöyle olacak:
Sadece Berlin’deki Tesla Gigafabrikası 1.2 milyar € Alman devlet ve federal yardımı aldı. tüm haritaya baktığınızda ise Almanya ve Fransa işin kalbi gibi duruyor.
Deutsche Bank’dan David Folkerts-Landau’nun enflasyon analizine göre iklim değişikliği ve sosyal yardımlar konusundaki harcamalar enflasyonu daha da kötü hale getirebilir. Bu da yeniden yoksul kesimi vurabilir. Enflasyon dönemine dikkat.
ABD Enerji Bakanlığı Hidrojen konusunda hevesli bir programın başlangıcını verdi. Amaç 10 yıl içinde temiz hidrojen maliyetini %80 düşürerek 1$/kg’a indirmek.
Tarih profesörü Adam Tooze tarafından yazılan “Elitler bir iklim devrimi başlatabilir mi?” konulu yazıda, Almanya’da mahkeme kararı ile dekarbonizasyon stratejisinin yeterli olmadığı, ABD’de cumhuriyetçi ve demokrat kesimlerin karbona bakışı, sarı yeleklere kadar bir çok konuya değinilmiş.
Özel sektör finansmanı iklim krizinden bizi çıkaramaz, karbon finansiyerlerini güçsüz bırakıp demokratik devletle yola devam etmeliyiz diye Guardian makalesi.
31 Mayıs Pazartesi – ABD Memorial Day * Resmi olarak yaz sürüş sezonunun başlaması * OPEC teknik komite toplantısı * 17:30 IRENA Küresel yenilenebilir atlası 1 Nisan Salı * OPEC Bakanlar toplantısı 2 Nisan Çarşamba * IEA Dünya Enerji Yatırım raporu 2021 23:30 API Haftalık ham petrol stokları 3 Nisan Perşembe * 17:30 ABD doğalgaz depolama * 18:00 ABD petrol ürün stokları 4 Nisan Cuma * 20:00 Baker Hughes sondaj kule rakamları * 22:30 CFTC petrol ve emtialar spekülatif pozisyonlar
Shell’in, Hollanda da Friends of the Earth’e kaybettiği dava için Mart ayında Shell sorun yok diyordu. FoE Eş kurucusu : “40 yıl önce Shell’e petrol ve gaz şirketi değil enerji şirketi ol diyorduk”. Shell hisseleri Çarşamba çok oynamadı. Rystad analisti, bu gerçek iş konusunda çok az etkili olacak dedi. Shell’in temyiz-itirazı 2-3 yıl sürer. Mahkeme kararı 2030’da Shell emisyonlarını %45 azaltmalı diyor ama şimdi, şirketin zorunluluklarını delmediğini/zarar vermediğini söylüyor. Rystad diyor ki, Shell’in doğrudan emisyonlarının %45’i mevcut portföy üretiminin %14’ünden geliyor. Ama skop 3, yani tüketici emisyonlarından da sorumluluk geldi. Mahkeme kararındaki %45 net , yani ağaç dikme, karbon yakalama ve diğer ofsetlemeye imkan tanıyor.
Avustralya’da da bir mahkeme, Bakanın genç insanları iklimle ilgili zararlardan koruma zorunluluğu var dedi.
BP geçen sene 2030’da üretimden emisyonlarını %40 keseceğini söyledi yine hisseler hareket etmedi. BP’den Looney’de geçtiğimiz yıl Aberdeen’de eylem yapan genç bir aktivisti dinlemişti.Harvard araştırmasına göre büyük petrol şirketlerinin bu yaklaşımları büyük tütün şirketlerinin taktiklerine benziyor.
Exxon’da, 54 milyon $, %0.02 hisseye sahip, seçimle yönetim kuruluna 2 üye soktu. Engine 1 adlı aktivist fonun 2 üyesinin ana amacı “ekonomik” misyon olacak. Exxon, fosil yakıtlardan geçişte yavaş davranıyor. Engine 1’ın önerdiği üyeler Exxon CEO’su Darren Woods’un görevden ayrılmasını talep etmiyor. Fakat Woods bu adayları çok eleştirmişti.Engine 1’de bir anda güneşe rüzgara geçiş istemeyecek. Süreci destekleyen Blackrock ise görevlerinin, yatırımcıları düşen fosil yakıt talebi risklerinden korumak olduğunun altını çiziyor. Exxon YK başkanı ise, BP gibi şirketlerin net sıfır hedeflerinin arrkasındaki istatistikler sorunlu diyor.
Dijital şeffaflık, yani çevreci gruplar eskiden fotoğraflarla dert anlatırken artık sayılarla, şirket verilerini daha iyi analiz ederek baskı oluşturuyorlar.
Goldmans Sachs’a göre ABD ve gelişmiş ülkelerdeki talep artış hızı Çin’in fiyat kontrollerini anlamsız hale getirebilir. Demir cevheri 12 Mayıs’tan bu yana %20 düştü ama diğer emtialar, mesela bakır hala çok dirençli.
Norveç ve Almanya’yı bağlayan 1400 MW su altı kablosu devreye girdi.Avrupa’ya asyadan ürün göndermenin maliyet 10000’ı $ aştı.
Bisiklet ve harddisk tedariğinde de sorunlar var
Amerikanın Rusya’dan petrol ve ürün ithaları 750,000v/g’e geldi .
İngiltere’de bitcoin üretmek için 20,000 $’lık elektrik çalan bir grup yakalandı, bu hırsızlık karşısında 8000$’lık bitcoin kazanabiliyorlarmış
“Tüm krizlerden çıkışlar, emtia yoğun,bu seferki özellikle yoğun olacak çünkü talep çok düşmüştü” Ed Morse, Citi.
Güney Kore’de Shin-Kori 4 nükleer reaktöründe yangın sonrası fiyatlar arttı.
Glencore’a göre bakır fiyatları en az %50 artmalı ki, küresel yeşil dönüşüm için gerekli arz gelebilsin. Üretim her sene 1 milyon ton daha artmalı. Yeni projelerin önemli bir kısmı riskli bölgelerden gelecek. Hurda dahil bakır tüketimi yılda 29 milyon ton. Çinlilere göre 2030’da piyasanın %30u elektrikli araba olacaksa 2.4 milyon ton bakıra ihtiyaç var.
Tedarik sorunları rüzgar türbin üreticilerini de vuruyor. Siemens Gamesa, kara tipi rüzgar türbin teslim ve gelirlerinde sorunlar yaşıyor. Vestas’de 46 milyon€ gelir beklerken 71milyon € zaraar gördü. Vestas artan çelik fiyatlarını söyledi. Fakat yıl sonunda 6-8% işletme marjı beliyor. Açık deniz de ise yıllık %15 talep artışı bekleniyor.