25 Kasım 2016

Günün ilginç haberi, GE’nin de ortak olduğu Çek EPH’ın Avrupalı şirketlerinden yangından mal kaçırırcasına satmaya çalıştığı kömür yatırımlarını satın alması. Brexit sonrası Alman otomobil sanayine rakip bir İngiltere elektrikli araba sanayisi mi geliyor? Hükümet her türlü destekliyor görünüyor. Grafik’te Shell’in Enerji Zirve sunumundan güzel bir grafik var. OPEC ne yapar? OPEC ne yapsa uzun dönemli etkisi olmayacak. Petrol çağı kapanır mı? Kapanmama ihtimali şu, fiyatı kömürden ucuza gelir, bir çok yerde kömürün yerini alır belki. Yenilenebilir dönüşümü yavaş mı hızlı mı olacak? Elektrikli aletlerin verimliliği çok olduğundan 1 birim elektrik, 3 birim fosil yakıtı sistemden atıyor olabilir. Bunun için elektriğin çok ucuz olması gerekir. 1 kWh’lik aktivite için 1.2 kWh’lik elektrik gerekirken, 3 kWh enerji karşılığı fosil yakıt gerekir.

Bilgiler

İngiltere “geleceğin taşıma teknolojilerine” 390 milyon pound yeni yatırım yapacak. Jaguar’da Los Angeles otomotiv fuarında I-PACE elektrik arabasını tanıttı. Jaguar Land Rover’ın CEO’su Ralf Speth ise şirketi elektrikli arabalar konusunda İngiltere’de önemli bir pozisyona getirmeye çalışıyor.

ABD’deki LNG sıvılaştırma terminali Sabine Pass’i kullanan Cheniere Energy, Asya’ya ilk kargosunu göndermeye hazırlanıyor. “Asya LNG fiyatları 7$’ın üzerine çıkınca, Kuzey Asya’ya göndermeye hazırız” dedi. Panama kanalı ABD’den Asya’ya mesafeyi 25600km’den 14500’ye düşürüyor.

İngiliz İş dünyası, Enerji ve Sanayi bakanı Greg Clark, İngiltere’yi gelecek jenerasyon elektrikli arabaları konusunda önde gelen merkez yapmanın, hükümetin sanayi politikasının kalbi olduğunu söyledi

EPH, ortaklarından biri de GE, yok pahasına satılan kömür santrallerini satın aldı. 2009’da kurulan şirket, Çek kökenli. EPH emtia fiyatlarının artacağını ve daha yüksek kapasite ödemelerinin olacağına yatırım yapıyor. En az 10 kömür santralini toplamda 7 milyar $’a aldı. EPH: Energeticky a Prumslovy Holdings. Avrupalı şirket, kömür alıyor, ortak GE

Max Planck Enst. çalışmasına göre açık denizdeki büyük rüzgar türbinleri yakın olursa birbirinin gücünü düşürüyormuş. “İklim modellerindeki rüzgar hızları realistik olmasa da, rüzgar türbinlerinin rüzgar hızları üzerine etkilerini simule edebilirler ki bu gözlemle tam olarak yakalanamaz”. Lee Miller’in raporuna itiraz haberi

“Fotokatalitik su parçalama”, titanyum dioksit gibi fotokatalistler ve ko-katalist(platinium) ile ışık ve daha az enerji ile su parçalarına ayrılabilir. Ama katalizörler pahalı olduğundan molybdenum sulfide (MoS2) gibi maddeleri de deniyorlar.

1960’larda İsrail ve İran tarafından 50-50 ortaklıkla kurulan EAPC’nin(Eilat-Ashkelon Pipeline Co) Leviathan ile Türkiye arasındaki boru hattı yapımını inceliyor.

Economist, 1900’larda 300,000 atlı taksinin olduğu Londra’dan başlayan “Petrolün geleceği hikayesini”, New York’ta 1917’de son atlı sokak arabasının da emekli edilidiğini anlatarak zenginleştirmiş. Ana mesaj çok flu

2 milyon varil taşıyabilen büyük tankerler (Very Large Crue Carrier-VLCC)’ler ile ABD körfezinden Atlantik üzerinden Güney koreye 15000 deniz mili 55 gün sürüyor

İngilterede Philip Hammond sonbahar açıklamasını yaptığında şeylle ilgili bir şey olamamasına rağmen ek dökümanlarda hazinenin şeyl’e destek verdiği ortaya çıktı. İngiltere’de en iyi bilinen şeyl arayıcısı Cuadrilla, Ineos, Igas, Third Energy…

Grafik

Shell Enerji senaryolarında primer enerji kullanımının değişimi (Shell)

24 Kasım 2016

Ankarada 30 Kasım ile 3 Aralık arası yoğun soğuk ve 2 Aralığa kadar yağış(muhtemelen kar) gözüküyor. Bugün enerji zirvesinde Serkan Şahin, Sohbet Karbuz ve bir çok önemli isimle petrol senaryoları görüştük. OPEC kararı uzun vadeli artış getirmese de, büyüyen riskler en erken seneyeden itibaren kendisini gösterebilir. Talebin gelmemesi, Çin’in büyümemesi ayrı bir problem. Shell’den Ann Collins’e çıkışta çok soru sordum. Kısaca: LNG fiyatlarının yukarıda Henry hub ile petrole endeksli fiyatlar arasında sallanacağını söyledi. Katılımcılardan birinden ilginç bir soru Hanjin gemicilik şirketi iflası LNG’yi nasıl etkilerdi herkes şaştı-anlamadı. Çok zekice bir soruydu. Çünkü LNG’deki en önemli püf nokta gemicilik işi olması. Suudiler LNG’ye girer mi? Bence girer, herkes petrol şirketinden gaz ve petrol şirketine dönüşmeye çalışıyor.

Bilgiler

Güney Sudan’da bir milletvekili, petrol üretiminin durdurulması gerektiğini çünkü gelirin %80’inin kuzeydeki Sudan’a ödendiğini söyledi. 2012 yılındaki anlaşmaya göre Sudan $15 geçiş dönemi yardımı, 9$’da taşıma bedeli alıyor. Petrol 100$’ken iyi ama şimdi kaldırılması zor bir yük. Güney Sudan 130bin v/g üretim yapıyor

Düşük fiyatlar sebebi ile dünyada halka açık 109 şirketin üretimi bu yıl %2.4 düştü. Bir sene önce 33.88 mv/g olan üretimler 2016 3.çeyrekte 838bin v/g azaldı. 2017’de üretime başlayacak Kanada, Brezilya ve eski Sovyet cumhuriyetleri ve ABD sıkı petrol üretimleri ile bu kayıplar azalacak. Morgan Stanley 2018’e uzar demiş

12 milyon varil Kuzey Denizi tip petrol yüzer depolarda İngiltere açıklarında bekliyor. Bölgeden gelecek ay 2.1 mv/g ham petrol gönderilecek ki bu 4.5 yılın en yüksek rakamı. Bu fazla petrolün bir kısmı şimdilik Kore ve Çin’e gidecek.

IMO kararının etkilerini anlamak için, EIA’in grafikleri önemli. Mesela San Francisco limanına yanaşan geminin kükürt limiti, kıyı yakınında %0.1, açık denizde %3.5, yani kıyıya yakın dizel, açık deniz fuel oil. 2020’de etkisini gösterecek kararlardan hem gemiler hem de rafineriler etkilenecek. Basit rafineriler bu residual/HFO’yu kime satacak?

OPEC üye olmayan ülkelerden toplam 500bin v/g kesinti istiyor. Rusya üretimini 2017’de arttırmam, bu bile 200-300bin v/g kesinti anlamına gelir diyor. Rusya 2017 bütçesi ortalama 11 mv/g üretime endeksli, 2016’da ortalama 10.9 mv/g. Kasımda üretim 11.205 mv/gün.

Citi, Ed Morse, bir anlaşma olur diyor. Permian da üretim 50$’da artmaya devam eder 300bin v/g üretim artar. 1 mv/g kesinti olabilir. 45$ veya 55$ gibi ikili bir senaryo ihtimali var. Trump seçiminden sonra farklı bir değişim olacak. Fosil yakıtlara daha yakın olacaklar. İran üretimi belki 100bin v/g daha arttırabilir. Irak da benzer pozisyonda

AB Enerji ve İklim komiseri Miguel Arias Canete, yeni kapasite mekanizmalarının sıkı çevresel kurallar içermesi gerektiğini söyledi. Kapasite mekanizması çevreyi çok kirleten santral varlıklarını sübvanse etme aracı olmamalı dedi. İngiliz hükümeti 700 MW dizel kontratı verdikten sonra NOx sınırları önerdi.

ABD petrol kuyu miktarı Ocak’tan beri en yüksek seviyesine ulaştı. 3 artarak 474’e geldi.

LNG sıvılaştırması 1 C sıcaklığa bile duyarlı, dolayısıyla mevsimsel farklılıklardan etkilenecekler. Harita

Grafik

Deniz yakıtı kükürt limitlerinden California örneği, EIA

23 Kasım 2016

Bugün hazırladığım metinleri işte bırakınca sıfırdan ABD haberlerine dayalı notlar oldu. Çin’de önümüzdeki 5 yıl için planlanan bakır talep artışı aslında altyapı yatırımlarında hızlanma gösteriyor. PdVSA’nın 30 gün sayımı devam ediyor. Bugün okunması gereken tek haber CNBC’nijn OPEC’te 3 büyüğün savaşı haberi. IMO kararının da etkisi ile Exxonmobil İngiltere’nin kuzeyinde LNG tesisi kuruyor.

Bilgiler

Trump Nasa’nın Yerküre bilimleri (Earth science) bölümüne fon vermeyerek işlevini azaltacak. Bu sene bölüm bütçesinin 2 milyar $’ı bulması bekleniyordu. Nasa daha çok uzay araştırmaları yapacak, bu yerküre bilimleri için fonlar başka birimlere aktarılacak.

2015’te AB görevlisi, yeni elektrik piyasa tasarımında “kapasite mekanizmaları ile müdaheleleri azaltacak” bir yapıdan söz etmişti. Yalan oldu. 30 kasımda yayınlanacak “kış paketi” önerilerinde kapasite piyasaları hayatın gerçeği olacak.

ABD’de güneş ve rüzgar enerjisi önümüzdeki 2 yılda %33 artacak, 40 GW ek kapasite. Bu Clean Power Plan, Trump yönetimi tarafından geri çekilsede sırada olan yatırımlar. California ve New York, 2030 gibi elektriklerinin yarısını temiz enerjiden elde edecekler. Texas’ta rüzgar 22$/Mwh, Arizona ve Nevada’da 40$/Mwh’e inşa edilmeye devam ediyor.

Venezüella ulusal petrol şirketi PdVSA 404 milyon $’lık kupon ödemesini kaçırdı. Aslında teknik iflasta ama 30 gün taahüt süresi devam ediyor.

Obama yönetimi, 5 yıl boyunca Atlantik ve Alaskadaki alanlarda arama hakkı satımını engelleyen karara imza atmıştı. Trump geri çevirmek istese de, Atlantik kıyısının senatörleri (cumhuriyetçiler) ve yerel halk da endişeli.

OPEC’te büyük üçün savaşı makalesinin grafikleri ClipperData’dan ve çok iyi. Hindistan piyasası için bu büyük üçlü (Suudi, Irak ve İran) Çin’e göre daha agresif. Ekim’de Irak’ın ihracatı bir sene önceye göre %15.1, Suudilerinki ise %6.8 arttı.

Çin’in bakır talebi bir önceki plan dönemine göre %14 artarak 2016-2020 döneminde 29.2 milyon metrik ton. 2016’da 9.53 milyon ton rafine bakır tükettği tahmin ediliyor. %4.2 yıldan yıla artış gördü.

Kuveyt’in elektrik talebi 67.4 Twh, 2022’de 98 Twh’e çıkması bekleniyor. Nüfus: 3.37 milyon

ExxonMobil, İngiltere’de Orkney adasında LNG tesisi kuruyor, ama IMO’nun sülfürü düşürme kararından sonra gemilere LNG yakıt doldurma tesisi planı.

 

Grafik

İran AB pazar payını geri kazanıyor. ClipperData

22 Kasım 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTdVXBjN2I4Q1ZOSFU

Edison’dan Enron’a Elektrik sektörü kitabı güzel, özette bir kısmı var. Okumak kısa da özet zaman alıyor.Yine de notlarımda bulunsun istedim. Trump ve OPEC konular. Tesla ile ilgili “quasi utility” kavramı ilginç geldi. BRICS bankasının başkanı yenilenebilirlerin oluşturduğu fiyat risklerinden sanki kömüre mesafeli. Dert karbon değil, çalışma saati vs. İstatistik ve grafikte önümüzdeki günlerde özetlemek istediğim rapordan bir tablo var. Bilgisayara 1950-1970 arası beyin-elektrikli beyin vs deniyor, sonra kompüter, 1971’den sonra bilgisayar

Bilgiler

Enel, 2 milyar €’ya kadar kendi hisselerini alacak. Bu sayede 2 hafta içinde kaderi belli olacak Matteo Renzi hükümetinin geleceğine karşı da yatırımcılara güven telkin etmek istiyor. Enel CEO, Francesco Starace, iki temelden bahsediyor: dekarbonizasyon ve dijitalleşme. Fakat dijitalleşmenin zayıf halkasının üst yönetim olduğu anlaşılmış.

İsveç’te güneş üretiminden alınan vergiler kaldırılıyor. Kendi tüketimi içinden vergi alınmayacak, üreticilerden de vergi indirimi %98 olacak. İsveç %36 nükleer, %39 hidrodan elektrik üretiyor. Güneşin payı %0.1

Trump, İran nükleer anlaşmasını tekrar müzakere etmek istiyor. BP’de CEO’sunu olabilecek yaptırımlara karşı İran’a göndermedi. Yaptırımlar İran’ın ihracatını 2011’deki 2.4 mv/g’den 2013’de 1mv/g’e düşürmüştü. Jason Bordoff, OPEC anlaşamazsa “ABD İran’a yaptırım ile” piyasayı dengeleyebilir demeye getiriyor.

Tokyo tabanlı SoftBank, Moğolistan’da 50 MW rüzgar çiftliğine 200MW(rzgr+solar) eklemek istiyor, kafasında “Asya Süper Şebekesi” (Asia Super Grid) var. Moğolistan elektriğinin %90’ı kömürden (2013). Softbank, State Grid Corp of China, KEPCO ve Rus şebeke operatörü Rosseti ile Kuzey doğu asyayı enterkonnekte etmek konusunda çalışacak.

Greenpeace ekibi, İngiliz hükümetini yardım parası ile dünya mirası alanlarını içeren Malawi gölünde petrol aramacılığını teşvik etmekle suçluyor. Malawi hükümeti destek istemiş, İngiliz Surestream’in iki alanı var. Bilgiler bilgi edinmeden alınmış. Bir kısım bilgi taleplerini de İngiliz dışişleri ekonomik çıkarlara ters diye reddetmiş.

Füzyonda(atomları birleştirerek enerji üreten), iki yöntem öne çıkıyor , “manyetik”, “eylemsizlik” prensibine dayanıyor. Manyetikte plazma sıkıştırılarak füzyon sıcaklığı elde ediliyorken, eylemsizlik “inertial confınement”da lazerle yapılıyor. Trump’un ekibinden Peter Thiel Helion Enerji ile para yatırmış füzyona

Avustralya petrol ve gaz gelirlerinde Nijerya’dan az gelirı alacak. Katar ile aynı üretim seviyesinde, 2021’de Katar 26.6 milyar $ gelir elde ederken, Avustralya 800 milyon $ alacak). Sebep, Avustralya projeleri kârlarına göre vergilendiriyor ve projeler hem yeni hem zor. Ama Chevron Avustralya 2040’a devlete 380 milyar $ ödemiş olacağız demiş.

Trump İngiliz politikacı İngiliz Bağımız Parti lideri Nigel Farage ile görüşmesinde, İskoçyada kendi golf sahasının manzarasını kirleten tip açık deniz rüzgar türbinleri gibi rüzgar yatırımlarına karşı çıkmalarını istedi. Sorun, ABD Başkanı olan kişinin kendi golf sahası yatırımı için talepte bulunması. NYT olayı detaylı anlatmış

Kanada 2030 gibi kömür santrallerini devre dışı yapacak. Petrol kumlarına devam

BNEF’in Tesla ve Solar City birleşme haberindeki bence en önemli kısım “SolarCity alımı ile Tesla ürün paketi ve kaynakları ile kamusal hizmetimsi bir şirkete dönüşüyor”.(quasi-utility). Haberde Jaguar Land Rover’ın I-Pace aracını 2018’de VW’nin Çin’de 2020’de 400bin, Kuzey Amerikada da 2021’de elektrikli araç üreteceği belirtilmiş.

BRICS Bankası Yeni Kalkınma Bankası başkanı K V Kamath %60’a kadar yenilenebilire kaynak ayıracak. Gelecek sene 2.5 milyar $’ın üzerine çıkmayı planlıyor. “Yeni” kavramı geçtiğimi 70 senenin derslerini öğrenmiş olmaktan, odağı ise sürdürülebilir kalkınma ve altyapı. İlk defa Q&A’de İngilizcesinde kömürde ultra kritik belki ama sıcak değil gibi sanki

BMW CEO’su, Merkel’in 2020’de Almanya’da 1 milyon elektrikli araç hedefini değerlendirdi. Elektrikli araba için 3 kural var; mesafe, altyapı(şarj), fiyatlama-finansal destek.

Grafik

ABD LNG ihracat kapasitesi gelişimi, Columbia Üniversitesi/Energy Policy

 

İstatistik

ABD’den LNG ihraç etmenin maliyeti, Columbia Üniversitesi/Energy Policy

Kitap Özeti

3-4 gündür okuduğum ve beğendiğim bir kitap, sürükleyici. Okumak kolayda özet zor

“From Edison to Enron: The Business of Power and What It means for the Future of Electricity”, Richard Munson

Kitap’ın ilk bölümü çok okunması gerekmeyen, elektrik hayatımızı nasıl değiştirdi benzeri kısım.

ABD’deki eskiyen şebekelerden, ve yeni hatların gecikmesi ile daha fazla yüklenen hatlar sebebi ile 1980’lerde 5% olan kayıplar %10’a çıktı. (s4)

Bölüm 2 – İlk Rekabet

Yunanlı Thales, 2600 yıl önce matematik formülleri bulan ve manyetizma fenomenini belirleyen isimdi. Yunanca “elektron” kehribar(amber) demek. Statik elektrik önceleri de biliniyordu. Kral Louis XV, Abbe Jean-Antoine Nollet 700 keşişi bir araya toplayıp, elele tutuşturup elektrik deneyi yaptığı ve tüm 700 keşişin de eş zamanlı sıçradığı anlatılmış(s7)

Elektrik bir süre kabız, paraliz, kanser, sinir hastalıkları hatta kısırlık tedavisinde kullanılmış. Benjamin Franklin’e kadar ise yıldırımların elektrik olduğu konusunda net bir fikir yok.Eylül 1972’de Franklin meşhur uçurtma ipine anahtar bağlayarak deneyini yaptı. Fakat ipi kuru bir ipek kurdele ile tuttu.

William Gilbert, Kraliçe Elizabeth’in fizikçisi elektrik ölçmek için ilk aleti yaptı. Otto Von Guericke 17.yüzyıl ortasında statik elektrik üreten ilk makineyi yaptı. Bu deneylere rağmen Franklin bile “bu şekilde insanlığa hiçbir şey üretemez” dedi.

İhtiyaç olan sürekli bir elektron akımıydı(kitap öyle diyor, yoksa fiziksel olarak elektron akışından çok, elektrik alan elektronları titreştirmesi).

Musschenbroek ve Ewald von Kleist, 1746’da ayrı ayrı kapasitörü icat ettiler. Volta, voltaik pili, Hans Christian Oersted elektrik ve manyetizmanın benzer olduğunu, Micheal Faraday ise mıknatıstan elektrik üretildiğini gösterdi. James Clark Maxwell ise matematik formuna sokarak elektromanyetik güçleri hesaplanmasına yardımcı oldu

1840’da telegraf ilk pratik kullanımı idi. 10 yıllar içinde Graham Bell, sesi taşımayı başardı. 1901’de MArconi, Tesla’nın ve Heinrich Hertz’in teorileri üzerine Atlantik’te kablosuz sinyalleri ilettiler.

Edison’un farkı ise, elektriğin gücünün kullanılabilmesi için bir elektrik ve dağıtım sistemine ihtiyacı olduğunu anladı.

Menlo Park’ın Büyücüsü

Edison’un 1093 patenti var. Pekçoğu bugün de bildiğimiz teknolojiler. Ama en önemlisi Edison tüm bir elektrik sistemini icat etti. Genç Edison arkadaşları tarafından Al denirdi. İsyancı bir aileden geliyordu. Dedesi George Washington’a ve Amerikan devrimine karşı savaştı. Babasıda Kraliyet Kanada hükümetine karşı başarısız darbe girişiminde yer aldıktan sonra kıl payı kaçabildi.

Edison, 1847’de Milan Ohio’da doğdu. Ailesinin 7. Ve en küçük çocuğuydu. Öğretmeni Edison’u “biraz şaşkın” olarak değerlendiriyor. Edison ilk deneyinde babasının ahırını yakıyor. Çok fazla eşyası ile trene yetişmeye çalışırken yardımsever bir kondüktör kulaklarından tutarak yardımcı olmuş “sağırlığım o zamandan başladı” demiş

Genç Edison’un ailesi Michigan Port Huron’a taşıntı. Telegrafı çok iyi kullanıyordu ve iyi bir de tamirciydi. O zaman bu “genç bir çocuğun bilgisayar yapması ve programlamasına eşdeğer”di. Detroit kütüphanesinde 3 hacim Micheal Faraday’ın “Experimental Researches in Electricity and Magnetism” kitabını çalıştı.

Edison daha sonra Stratford’da, tren raylarında makas değiştirici olarak kiralandı, bir gece başka şeyler hayal ederken, lokomotifi raydan çıkarınca kaçtı. Cincinnati’te gitti. Grevi fırsat bilerek bir telgraf görevi aldı.

24 yaşında Boston tarafına geldi ve Newark, New Jersey’ye yerleşti. Edison düşüncesiz, disiplinsiz, inatçı fakat inanılmaz bir özgüven gösteriyordu.

Amatörce uğraşları ve peşini bırakmaması ile, hisse takipçisi (stock ticker), dakikada 200-300 kelime ile yatırımcıların ilgisini çekti. Ayrıca duplex ile aynı hattan iki mesaj geçirebiliyordu. Western Union, kendisine para sağladı. Newark’taki yüksek kiralardan kaçarak eşi ile 20 mil güneyde Menlo Park’a taşındı. İki çocuğu oldu, onlara takma isim olarak “nokta” ve “çizgi”(dot and dash) diyordu. 10 günde bir küçük icat, 6 ayda bir büyük icat vaat etmişti.

Bu buluşları ilgi çekince, Western Union başkanı Hamilton ve banker J Pierpont Morgan Edison laboratuarını ziyaret eder. Edison onlarla başarılı bir elektrik sistemi kurarak başarılı olma fikrinden bahseder. Edison’un öngörüsü: “ne alev ne titreme; diğer lambalardan daha beyaz ve sabit”. İs ve kül olmayacak, tavan ve mobilyaları karartmayacak. Bu sayede gaz ve balina yağı lambaları ile rekabet fikri hoşlarına gitti.

Edison Electric Light firmasında 50bin $’a bir grup yatırımcı ile Twombly ve Morgan Edison’un gelecek buluşlarının kontrolünü de kazandılar. Edison nakit aldı, 250bin$’da firma sermayesi. 12 kişilik Yönetim kurulu Edison, avukatı Grosvenor Lowrey ve Vanderbiltleri, Morgan’ın banka yöneticileri ile birlikte içeriyordu. Vanderbilt’ler gaz firmalarına da yatırım yaptıklarından tanınmak istemiyorlardı.

Bu teknolojik dönüşümde herkes hem fikir değildi. Londra’dan Prof Silvanus Thompson Edison’un tahminlerini “tamamen saçmalık” olarak değerlendirdi.

Edison’un ise okul mezunu değildi, “akkor lambayı denerken, ohm kanunlarından haberdar değildim. Kaldı ki anlamak istemedim, çünkü beni deney yapmaktan alıkoyacaktı”. Tesla’ya göre “Edison samanlıkta iğne arayacaksa, her bir saman tanesini bir arı titizliği ile tek tek inceleyerek aradığı cismi bulur. Oysaki biraz teori ve hesap vaktinin %90 ameleliği giderebilir”

Edison bir takım ileyken daha iyi çalışıyordu. 1878-1880 yıllarında Charles Batchelor, Francis Upton, John Kruesi ve Francis Jehl ile çalıştı.Bathcelor tamirci, Upton Princeton ve Berlin üniversitelerinde eğitim görmüş Edison’un veri ve hesap makinesi, Kruesi İsviçreli mekanik Edison’un çizimlerini çalışan modellere çeviriyor. Jehl ise daha sonra Batchelor hasta olunca baş teknisyen oldu.

Edison lamba için her yolu denedi. İlk başta karbonu elese de, daha sonra Joseph Swan’ın ingilteredeki deneylerini okuyunca fikri değişti. Ekim 1879’un başında, Swan’ın çalışması üzerine, yaptığı deneylerde. İlk 8 deneyde bir şey elde edemediler

Fakat 21 Ekim 1879’da, olumsuz hava değişti ve Batchelor’un notlarına göre ampulden havayı alıp da elektriği verince ışık yayıldı. 40 saat aralıksız yandı, belki daha da yanardı ama Edison voltajı arttırarak deneyler yapınca yandı.

Resmi açıklamadan önce 2 ay bekledi. Bu sırada daha iyi bir jeneratör tasarladı. Başarı duyurulunca New York Herald ana sayfadan duyurunca gaz şirketi hisseleri düştü. Manhattan Gaz Aydınlatma şirketi 6 haftada %21 değer kaybetti. Edison Aydınlatma hisseleri ise 3500$’a çıktı.

Fakat herkes ikna olmamıştı. Stevens Institute’dan Prof Henry Morton lambayı “apaçık başarısızlık…ve halkı kandırmak” derken, London Times’ın Sunday Review Edison’un sonunçlarının hileli olduğunu “tüm bu işte bir dümen var”

Fakat halk merak içindeydi. Direklerdeki 60 lambayı görmek için yeni yıldan bir gün önce New York ve Philadelphia’dan 3000 ziyaretçi geldi. Gelenler yüce bir şahsiyet görmeyi beklerken, basit ve anlaşılabilir olarak konuşan ev halinde bir adam görüyorlar. Edison bu kaba görünüşü kabul ederken “ağzımda sürekli puro taşımaktan üst dudağım biraz deforme oldu, Havana buklesi gibi”

Skeptiklerini susturmak için Columbia buharlı gemisini 115 elektrik lambası ile donattı, 2.5 ay sonra Güney Amerikayı dolaştıktan sonra San Francisco’ya geldiğinde lambalarının yarısı çalışıyordu.

Lamba iyidi ama Edison’un vizyonu için büyük bir iş yükü vardı. Bir çok elektrikli ekipman tasarlanmalıydı. Edison elektrikli her şeyi icat etmedi. Nikola Tesla’nın endüksiyon motoru, William Stanley’in trafosu, Charles Steinmetz’in alternatif akım formülleri, Oliver Shalleberg’in endüksiyon sayacı ve Benjamin Lamme’nin dinamo-elektrik makinesi vardı.

Edison, Aralık 1880’de yeni şirketi New York’ta Edison Elektrik Aydınlatma Şirketini kurdu. Bu şirket ile ilk elektrik üretim ve dağıtım sistemini kurdu. Önce 160,000$ ile 1 mil kare Manhattan’a elektrik verebilecek santrali yapmayı vaat etti. 2.5 yıl sonra da tüm New York’u. Gerçekte ise 160,000$’da Pearl Caddesinde iki bina satın aldı. Jeneratör de 1 mil kare’nin 6’da 1’ine elektrik verdi. İlk istasyonu yapmak 2 yıl sürdü.

Edison elektrik santralinin ısısını da borularla Drexel Morgan ve diğer yatırımcı ofislerini ısıtmayı planladı. Edison aslında ilk kojenerasyonu da yapmış oldu. (s17)

Tarih

24 Eylül 1951 – Elektrik Beyin – (Yani bilgisayar – 1971’de bilgisayar daha yoğun kullanılmaya başlandı)

 

 

 

21 Kasım 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTddVRySV9WRW9xdDQ

FT’de Naimi ile yemekli görüşmeyi okuma fırsatı buldum.Naimi yapılanları tasvip etmiyor gibi. OPEC anlaşırsa görürüz. Etkisi ne kadar sürer. FERC kararları elektrik sektörü için önemli, önce teknik bir konferans yaparak görüşleri alıyor ve karar alma uyarısı yapıyor. Fiyat tavanlarını da anladığım kadarı ile aşağıya 1000$/MWh’e çekmiş. Suudilerin petrokimya stratejisindeki rakamlar mantıklı. Körfez tüm dünyadaki petrokimya gelirlerinin %2.5’una ev sahipliği yapıyor.Ortadoğu LNG’de hem talep hem de üretimde büyüyebilir.Suudi Arabistan gaz tarafındaki gelişim sonunda LNG’ye girer mi? Enerji depolama raporu özeti var.

Bilgiler

Bu hafta; Salı: API’nın haftalık ABD petrol arz raporu, Çarşamba: EIA haftalık petrol ve benzin stokları. Ayrıca şükran günü sebebiyle Baker Hughes ABD petrol kuyu sayılarını açıklayacak. Perşembe: Şükran günü(ABD)

ABD Enerji regülatörü FERC, gün öncesi ve gerçek zamanlı piyasalarda (dengeleme) 1000$/MWh tavan (cap) belirledi. Üzerinde teklif vermek isteyenler için ise sınırlı izin verecek. 17 Kasım tarihli karar Resmi Gazete (Federal Register)’da yayınlandıktan 75 gün sonra devreye girecek. Sunum ve karar

17 Kasım FERC kararlarından biri de depolama ile ilgili. Federal seviyede, depolama ve DER (dağıtık enerji kaynakları) birleştiricilerinin (aggregator) toptan satış piyasalarında yer almalarının yöntemi üzerine karar verildi. Burada ISO’lar participation model ve tarifelendirme şekli belirleyecek. (Karar ve Video)

Saudi Aramco, Dow Chemical ile kurduğu 20 milyar $’lık Sadara petrokimya tesisi ile kimyasallarda da öne geçmeyi planlıyor. Körfez küresel petrokimya gelirlerinin %2.5’na, istihdamın da %1’ine ev sahipliği yapıyor. Aramca, 1991’de ilk defa Güney Kore rafinerisinden pay aldı. Petronas’la da 21 milyar$’lık Singapurda rafineri+pektim projesi masada

Bahreyn, Rusya’dan gelecek LNG ile, 2000’lerin başından beri bölgede %7 artan doğal gaz talebinde,önemli bir kavşak noktası olmak istiyor. İran, Suudi Arabistan kuş uçuşu mesafede, Rusya’yla LNG anlaşması?

Petrolün uzun vadeli geleceği yok. Ekonomist Wermuth’un varlık yönetimi, talep artışının 2018’de %1’e düşeceğini, 2020’de de negatif olacağını iddia ediyor. Fosil yakıt üreten ülkelerin kredi değeri düşecek denmiş.

Ortadoğu ve Kuzey Afrika sanılanın tersine, doğalgaz ithalatında artış görebilir. (istatistik kısmında)

Suudi Arabistan, gaz üretimini 2020 gibi 200 mcm/gün = 73 bcm/yıl’a çıkarmayı planlıyor. Temmuz sonunda 13.3 milyar $ ile Fadhili gaz işleme projesini başlattı, 2019’da tamamlanacak.

13 kişi ile patronun asistanının yokluğunda çay servisi yaptığı Siccar Point Energy, OMV’nin 1 milyar dolarlık Kuzey denizi hissesini satın almış, arkasında Blackrock ve GIC-Singapur devlet fonu var. Kuzey denizinde işletme maliyetleri 29$’dan 16$’a düştü. İngiltere üretiminin çeyreğini yerine koyabiliyor. Üretim 2015’te ilk defa yükseldi.

Tokyo gaz ile Centrica birbrilerinin ellerindeki LNG’leri eniyileme için anlaştı. Tokyo Gas’ın ABD’den aldığı ile Centrica’nın Asya Pasifik’ten aldıklarını [anladığımız kadarı ile] birbirleri ile takas edecekler?

Kiev Ticaret Mahkemesi 5 Aralık’ta Ukrayna AntimonopolyKomitesinin 6.8 milyar $lık Gazprom’a karşı açtığı davayı görüşecekç

Nijerya Başkanı Muhammadu Buhari,Nijer Deltası halkından boru hatlarını yok etmemelerini,tarım yapmalarını istedi.

Avustralya’nın Kuzey batısında doğalgaz ihracatı rekor kırarken, güney doğusunda alınan petrol ve gaz aramacılığı yasaklama kararları sebebi ile AGL energy tarafından yapılması planlanan terminalden LNG ithal edebilir.

Ukrayna, Hırvatistan’da LNG terminali yapma konusunda istekli. Açıklamayı Hırvat Başbakan Plenkovic ile görüşen Ukrayna Başbakanı Volodymyr Groysman yapmış. Terminal Krka adasında olacak

Thorium geleceğin enerjisi belgeseli, İngilizce altyazı var. ArteTv. Ve bir de yorum.

Grafik

ABD’de elektrik üretimi için ortalama kömür ve doğalgaz yakıt bedeli ve geleceği (EIA)

İngiltere Kuzey denizi, işletme maliyetleri (FT)

İstatistik

Orta doğu da LNG çalışmaları:

  • İran: NIOC Persian ve Pars LNG projeleri askıda
  • Umman, 3 katar 10.4 mtpa LNG tesisi, kullanım oranı %72. İran’dan gaz almaya veya sıkı gaz(Khazzan-Makarem) den ihtiyaç duyabilir
  • İran’dan gelecek boru hattı için EPC’nin FEED’i devam ediyor. 2017’de planlamalar bitince, 1 yılda inşaatı sürer. Günlük 27 milyon m3(1 bcf/d( kapasiteli boru hattı, ihtiyaca göre 2 misline çıkabilir)
  • Yemen, LNG terminali Nisan 2015’de kapandı. 6.7 mtpa kapasitesi var. 3 uzun dönemli anlaşması GDF Suez, Korea Gas, Total. 2015 kullanım oranı %21
  • Cezayir, 2013-2014’te kapasitesini Skikda ve Arzew de iki katar ile 9.2 mtpa arttırdı. Artan talepten ihracatta zorlanıyor. Toplam LNG kapasitesi 27.2 mtpa, kulanım oranı %48
  • Skikda’da 2 katar da 2014’te yaşlandığı için emekliğe ayrıldı.
  • Mısır 2005’te LNG ihracatçısı iken 2014’te ithalatçı oldu. 2015’te 76 kargo ihraç etti. İki gazlaştırma tesisi(FSRU) var : Hoegh ve BW Gas
  • Haziran 2016’da üçüncü FSRU (20 milyon m3/gün) ihalesine çıktı. 2015’de Zohr’u keşfettiler. Rezerv 850 milyar m3
  • BAE, Abu dabi, Adgas, 5.6 mtpa’lık LNG ihracat kapasitesi var ve TEPCO (Tokyo Elektrik şirketine) satıyor. Kontrat 2019’da bitiyor
  • Abu dabi, artan talep sebebiyle, Excelerate’ten Ruwais’te FSRU aldı ve ilk kargosunu da ithal etti.

Rapor Özeti

The Rise & Future of Energy Storage – Perspectives from Energy Storage Professionals – Mortenson

Raporda sektör profesyonellerinden enerji depolama konusundaki beklentiler, anketlerin sonucu olarak aktarılıyor.

En önemli sorunlar:

  1. Maliyet
  2. Uygulanabilir iş modelleri
  3. Düzenlemeler ve tarifeler

Potensiyelde [katılanların] %89’u 10 yıl içinde elektrik sektörünün çok farklı gözükeceğini, geliştirici ve imalatçıların ve IPP’lerin %98’i de oyun değiştirici olarak nitelendiriyor.

5-7 yıl içinde pil ve kapasitörlerin en çok kullanılan depolama ürünleri olacağını, %60’ı da Lityum Ion pillerin hakimiyetini öngörüyor

Enerji depolama sektörü geliştirecek ve dönüştürecek: Hemfikir (%51), Güçlü şekilde hemfikir(%45), diğer

10 yıl sonra elektrik sektörünün işletmesi ve görünümü : Çok farklı olacak(%51), Farklı olacak(%33)

Şirketler(Utilities), 10 yıl içinde daha fazla dağıtık üretim (%57), daha fazla yenilenebilir(%14) görüyor. Üreticiler ve tüm sektör profestonellerinde yenilenebilir oranı daha fazla. Bir yorum “üretimin %75’i bağımsız kaynaklardan [tüketici vs]’den gelecek”. “Şirketler Dağıtım Sistem İşletmecisi iş modeline geçecek”

Sektörde anlamlı bir konsolidasyon ne zaman görürüz; şirketler 7.5 yıl, profesyoneller 6.7 yıl

Keç yıl içerisinde az sayıda depolama şirketlerinin sektörü domine ettiğini görürüz: Şirketler 5 yıl, diğerleri 7+ yıl

5-7 yıl içinde pilleri (%52), süper kapasitör (%26), diğerleri (mekanik vs). Yorum : “ yüksek kapasiteli ultra kapasitörleri ihtimal dışında tutmazdım”

Pil teknolojilerinden Lityum Ion (%64+), sonra sodium sülfür, sonra flow tip, en son da Vanadium tabanlı piller potansiyel vaad ediyor

Ticari/kurumsal tesislerde 6.5.-7 yıl içinde kendi üretim ve depolama kapasiteleri görmeyi beklerken, kampus ve topluluk(community)’de bu 5.5-7 yıla iniyor. Şirketler daha iyimser bu konuda

Enerji depolama için en uygun tesisler: askeri(%73), sağlık(%59), eğitim ve ArGe(%55)

Enerji depolama diğer yenilenebilirleri entegre etmek için kullanıldığında en büyük başarısını elde edecek. Şirketler en büyük tesis artışını dağıtık güneşten bekliyor.

ABD’de depolamanın en yaygın olacağı eyaletler California (%57), New York(%13), Texas(%11)

2015’te 223 MW depolama yapılmıştı, 2020’de şirketler 670 MW, imalatçılar/geliştiriciler 1521 MW, diğer profesyoneller 1672 MW kapasite bekliyor.

 

 

Tarih

4 Şubat 1951 – Milliyet –Ümraniyeye Elektrik verildi. (Üsküdar ilçesine bağlı Ümraniye köyünde…)

 

 

 

18 Kasım 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTdMXlIOVhaV1ltdXM

Denizcilik yakıtları kısmında bir şeyler oluyor, LNG mi, kükürt oranı mı derken, Kuzey Avrupa ülkeleri karbon araştırmaları yaptırıyor, büyük şirketlerden Maersk bu konuda oldukça ateşli. IEA’in öngörülerini hala merak ediyorum. Yakıt miktarı değişirse veya verimlilik zorlanırsa o talep artışı olmayabilir. Naimi’nin FT’deki görüşleri okumaya değer. Açıkca demese de, yanlış yöne kürek çekiliyor diyor. Tabir aklımda kaldı, Nesnelerin internetini hizmetlerin ve insanların internetine geçiş… Trump geldi ama o kadar yenilenebilir düşmanı olmayacak yorumu eh işte. Grafikte JODI’den OOTTcilerin OPEC ve Non-OPEC petrol üretimleri ve gemi tipine göre km-ton emisyon. Tarihte 1979 yılına ait “Petrol fiyatları ve Uluslar arası Gelir Dağılımı” yazısı, konu eskimez.

Bilgiler

Suudi petrol eski bakanı Naimi, bilge bir adam. FT’de “sabit fikirli ve inatçılığından sonra “Ben şeyl’i piyasa dışına itelim demedim veya düşünmedim. Bugün bir ülkenin petrol fiyatını etkileyebileceğini düşünen kafayı yemiştir. Yüksek fiyatlar daha fazla ham petrol getirir ve OPEC bayını azaltır.”

Volkswagen 30,000 kişiyi işten çıkaracak, sendikalarla anlaştı. 23,000’i Almanya’dan. Haber duyulunca hisseleri 1.2% arttı. Çünkü 3.9 milyar $ harcamaları düşecek diye. Firma tarihindeki en büyük işten çıkarma, daha çok emekliliği gelmişlerden olacak. Dünya da 624,000 kişi çalışıyor.

Maersk, 2007’den buyana kargo hareketinde karbon emisyonunu %42 düşürmüş. 2020’de hedef %60 düşürmek. Denizcilik sektörü 1 milyar ton CO2 (2012) ile dünya emisyonlarının %2.2sinin sebebi. Triple-e gemisiyle de reklamını yapmış.

Venezüella Petrocaribe(18 Karayip ve Orta Amerikası birliği)’e verdiği petrol ve ürünlerini %40 azaltacak. Başka ülkelere satacak. Hindistan’a ihracatı 50binv/g artarak 450binv/g’e geldi. Çin ise 190bin v/g civarında. Çin’e borcu ise 50 milyar $. ABD’den Curacao’ya nafta ve hafif petrol alıyor ki kendi ağır petrolü ile karıştırsın.

Bloomberg New Energy Finance’in VIP yorumu okumaya değmez. Ama anekdotlardan, daha önce de adaylardan biri reklamlarında silahla “Cap and Trade” kanuna ateş etmiş. Trump 4000 atama yapacak. “Güneşi seviyorum” demiş. Yani realitelerle yüzleşince o kadar da kötü olmayabilir modunda bir yazı

İran Rusya’nın Lukoil, Tatneft, Zarubezhneft firmaları ile petrol anlaşması imzaladı. Haberdeki dikkat edilmesi gereken cümle Norveçliler ile ilgili : “[firma] Changuleh petrol sahasının geliştirilmesinin imkanını inceleyebileceğini”.

Pakistan’ın Pencap eyaletinin Muzaffergarh’daki 1200 MW LNG’den gazlaştırıp elektrik üreten bir santral için ihaleye çıktı. Yap-işlet modeli ile 30 yıl, Aralık 2018’de işletmeye girecek. 30 yııııııııııııııııııııııııııl. Pakistan Karaçi’de Kasım limanında da BW Gas’dan FSRU hizmeti alacak.

Şu andaki enerji altyapısı sebebiyle 800 milyar ton CO2-karbon bütçesi kesinleşmiş. 7273 kömür santrali işletmede, 719’u inşaat 1000 tane de planlamada.

OPEC, İran’a 3.92 mv/g limit önerirken, 4-4.2 mv/g’de kabul edecek.

Büyük petrol üreticilerinin %50si karbon maliyetleri ile hem de önümüzdeki 10 yıl içinde karşılacaklar. Wood MacKenzie’ye göre dünyadaki emisyonların %13’ü karbon fiyatı ile karşılanıyor. Biraz da gaza kaymanın sebebi bu belki

Venezuella petrol şirketi PDVSA’nın Amerikada sahip olduğu rafineri şirketi Citgo Petroleum, Venezüella’dan aldığından daha fazla petrol ürünü Venezuella’ya gönderiyor ama bu da ülkedeki sıkıntıyı azaltmıyor. Ham petrol karşılığı ürün offsetlemesi yapılıyor. Venezüella’da rafineri kullanım oranı %45, El Palito rafinerisi çalışamaz durumda

OPEC üretimi dondurma kararını verdiği Eylül sonundan bu yana üretimi 240bin v/g arttı. 32.5-33 mv/g’e düşmek için grup şimdi 640bin v/g -1.14 mv/g kesmek zorunda. Angola yüzünden bu rakam daha da yukarıda olabilir. 200bin v/g’de bu ay oradan gelecek. OPEC’in mi var, derdin var

Geçen Economist’te bir makalede “bilgisayar casusluk[yapmak] için doğmuştur” diye başlayan makale vardı. ABB: “Büyük veri demek sibergüvenlik, enerji yönetimi, varlık yönetimi ve eniyileme.”…”Nesnelerin Interneti burada fakat bizim perspektifimizden buna ayrıca Hizmetlerin ve İnsanların Interneti olarak bakıyoruz”.

Grafik

Değişik gemi tiplerinin Karbon yoğunluğu. Danmarks Rederiforening

İstatistik

OPEC ve Non-OPEC üye üretim, ihracat miktarları. #OOTT

Tarih

23 Ekim 1979 – Milliyet –Düşünenlerin Düşüncesi (sayfa 2)

 

 

 

17 Kasım 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTdem1Kek01SkZnLU0

Rio Tinto’daki görevden almalar ilginç, isimler de ilginç. Kömür fiyatları bir süre daha yüksek kalacak gibi. IEA’in altını çizdiği doğu Afrika LNG kaynaklarından Tanzanya’da Statoil hükümetten bir şey bekliyor gibi. Sonraki COP’lar belli olmuş(Bonn,Polonya vs). Fransa nükleer sektörünü yeniden yapılandırıyor. OPEC karar alır mı? Helm’in yazısını hatırlamak lazım, etkisi ne olacak. Kaynak ne olursa olsun uzun dönemde belirleyici olan teknolojidir. Oxford Energy’nin 150 sayfalık Latin Amerik a raporu vasat, vakit kaybı hatta, sadece appendix’de ülke bilgileri var. Özet veremedim ama depolamanın geleceği raporunda çok basit bir engel var “maliyet”. Tarihte 1916’da elektriğe geçmeliyiz tartışması

Bilgiler

COP23 Bonn’da Fiji başkanlığında, COP24 Polonya’da, COP25 Latin Amerika Karayiplerde.

Mısır’a Suudi Arabistan petrol göndermeyi bıraktı ama Kuveyt ayda 2 milyon varil için kontrat yenilediler.

ABD Kasımda 9 LNG kargosu ile en yüksek ihracatını yapacak.

Nijerya’da Qua Iboe(hem terminal ismi hem petrol) normale döndü ve Ocak’ta 306bin v/g ile 10 kargo ihracat gözüküyor. Nembe Creek Trunk hattı saldırı altında olduğundan Bonny Light de Ocak’ta 218bin v/g bekleniyor.

Rio Tinto, enerji ve mineraller başkanı Alan Davies ve hukuk işleri direktörü Debra Valentine, Gine’deki büyük demir cevheri projesinde 10.5 milyon danışmanlık hizmeti aldıkları için görevden alındılar. 10.5 milyon $ Fransız danışman François Polge de Combret’e verilmiş. Rio Tinto, yolsuzluk karşıtı yasaları kırmış olabilir.

Kömür de geçtiğimiz aylarda fiyatların yüksek kalması tekrar stoklama ve kısa dönemli tedarik sorunlarından dolayı. Fiyatların Çin’deki çelik sektörünün yeniden yapılandırılması ile ılımlı bir havaya kavuşacağı düşünülüyor. BHP Billiton CEOsu Andrew MacKenzie 2018’de petrol ve doğalgaz getirilerinin çok daha iyi olacağını iddia etmişti.

Statoil Tanzanya direktörü Oystein Michelsen, Tanzanya’nın doğalgaz sıvılaştırma karasal terminalinin 30 milyar $’lık FID(final investment decision) kararının en az 5 yıl süreceğini söylüyor. Tanzanya 8 yıldan önce LNG satamaz gibi anladım. 1.5 trilyon m3 rezerv var ve LNG ihracatı büyümeyi %7’den %9’a çıkarabilir(Tanzanya Merkez Bankası)

Sürekli para kaybeden Areva’ya EDF sahip çıkarak 2.5 milyar euro ‘ya nükleer reaktör inşaat işlemlerini almak için ödeyecek. Bu kontratla 5 milyar euro daha sermaye bularak (devletten) yeniden yapılandırma olacak. Areva Finlandiyadaki projesinde 9 yıl, Fransadakin de 5 yıl gecikmiş durumda

Hindistan’ın havası Çin’e göre daha öldürücü, Washington üniversitesi tarafından yayınlanan Global Burden of Disease istatistiklerine göre Hindistan’da günde 3283, Çin’de 3233 prematür ölüm oluyor. Hindistan dünyadaki en havası kirli 20 şehrin yarısına sahip. Delhi havası Londra’dan 36 misli daha kirli

OPEC’in önünde 3 yol var: Üretimi 32.5-33 mv/g ile sınırlar, “bekle-gör yapacağız çünkü piyasa dengeleniyor” der, veya hiç bir şey yapmazlar. Karar alıp üyeler uymazsa, daha kötü de olabilir.

Gen değiştirme metodu CRISPR Çin’de 6 ay ömrü kalan hastalarda, akciğer kanser geni için uygulandı.

Nature Energy, Lithium Sulfur pillerindeki gelişmelerle ilgili makale

Grafik

OPEC’in kartelci mücadelesinin fiyatlarla anlatımı (Energy Fuse)

Tarih

12 Ocak 1916, The Day Book, We’d all benefit form Rail Road Electrification. İnsanların kömürlü trenlerden dolayı boğaz ağrıları ve sorunlarına karşı elektriklenme isteği

 

 

16 Kasım 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTdQ3M1SmI2SzVVekU

WEO 2016, sektörün amiral gemisidir. Özet ve sunumun üzerinden geçtim, aşağıda değerlendirmelerim var. Videoyu da izleyeceğim. Burada petrol talebinin zirvesini 2040’a ötelemeleri ilginç. Şöyle ki, sektörün en başarılı isimleri ile Daniel Yergin, Ed Morse gibi isimler ile görüşüyorlar, bunların analizlerini de kullanıyorlar. Fosil de çok iyimser, yenilenebilirlerde maliyet düşüş oranları çok muhafazakar geldi. Bir de petrol talebi düşerken, denizcilik yakıt talebi nasıl o kadar artıyor, anlamadım detayları inceleyeceğiz. Japonya nasıl iklim değişikliği yolunda hedeflerine ulaşıyor, orada kafam karıştı. Fukuşima öncesi ve sonrası Japonya elektrik üretimi grafiği çok ilginç, çok hızlı bir dönüşüm. S&P’nin Asya’da petrol sübvansiyonları raporu güzel, okuyordum WEO yüzünden yarım kaldı. Hep merak ettiğim bir konudur, Demirel “benzin vardı da biz mi içtik” dedi mi? 1979 yılındaki habere göre tam olarak söylediği bu değil

Bilgiler

Suudi Arabistan devlet sırrı niteliğindeki rezervlerini açıklayacak ama Bakan Falih’in açıklamasındaki en önemli nokta: “[Saudi Aramco] küresel LNG’de bir sonraki büyük oyuncu” olabilir. Suudi petrol rezervlerinin 70 yıl yani 260 milyar varil civarında olması bekleniyor.

OPEC anlaşmasında son durum: Libya, Nijerya ve İran’a özel durum hakkı (“special considerations”) tanınacak, Irak’a ise verilmeyecek. OPEC sekreteri Barkindo Caracas, Quito ve Tahran’a gidecek önümüzdeki günlerde.

Sabah bugün yayınlanacak WEO 2016’dan ilk duyumlar geldi. Küresel gaz talebi yıllık %1.5 artarak 2040’da payı %24’e yükselecek (bugün %21). 2040’a küresel gaz üretim artışının %24’ü Ortadoğu, %13’ü Çin ve %8’i Rusya’dan gelecek

Benzin istasyonlarına Tesla supercharger istasyonları ilk defa 12 istasyon ile Manaseer Grup’un 3 istasyonuna Ürdün’de olmuş. Şimdi ABD’de ilk olara Quick Check New York’a kuruyor. Total’de önümüzdeki 5 yılda 800’ü Fransa’da olmak üzere 5000 istasyonuna güneş paneli koyacak. 300 milyon $, 200 MW güneş kapasitesi.

USGS (ABD MTAsı), Batı Sibiryadaki Bazhenov formasyonunda 12 milyar varil petrol, +2 trilyon m3 gaz raporu

Texas’ın kuzey batısındaki Wolfcamp şeyl formasyonunda 20 milyar varil petrol olduğu tahmin ediliyor. 1.5 mv/g üretim eder gibi

Otonom kamyon yarışına Çin’de katıldı. Baidu, Çin’in google’i, Pekin’de mukim kamyon üreticisi Foton ile ekip kurdu.Çin de sektör büyüklüğü 300 milyar $ ve maliyetlerin %40’ı şöfor harcamaları.

el-Falih, Suudi Bakan, ABD’ye serbest ticaretin önemini anlatmış, ama ilgi çeken Paris anlaşmasını sahiplenmeleri

Permian baseni, Batı Texas’tan Meksika körfezine uzanan bölge, ABD’nin geri kalanı kadar aktif kuyu var. Üretimi 2mv/g, bu yılın yıldızı. 2016’da bölgedeki satınalma sayısı 93, toplamı 16.6 milyar $.

Danimarkalı Dong enerji Tayvan’da açık deniz rüzgar yatırımı yapmak için ofis açtı.

Oklahoma’daki depremler sonrası Texas’ta da yaşananlar araştırma başlatılmasına sebep oluyor. Depremler çatlatmadan değil, atık suların geri deşarjından oluyor.

Japonya’da önce güneşe çok teşvik verildikten sonra geri alınınca, 2016 ilk 6 ayda %24 arttı. Satışlar %25 düştü, Panasonic’in çeyrek karı da, yarıya indi.

Grafik

Asyadaki en büyük 12 petrol ürünleri tüketicisi, S&P Global

Fukushima öncesi ve sonrası Japonya elektrik üretimi (WSJ)

WEO 2016 – İlk bakış

World Energy Outlook 2016, genelde her Kasım’ın 2. perşembesi yayınlanır. Daha okuyamadık ama sunum ve özetlerden kısa bir derleme

WEO 2016, sektörün mutedil bakışını verir. Daha sağlamcıdır. Ciddiye alınır ve eleştirilir, verileri kullanılır. Sunum ve özetten pek Bir şey anlaşılmaz ama, okudum notunu çıkarıyorum.

Sunumdan:

– Ortadoğunun dünya petrol üretimindeki payı 2016’da 40 yılın en yüksek seviyesinde

– 2C senaryosu için elektrik üretiminde öngörülen rüzgar ve güneş oranını 2040’da %37’den %60’a çıkarmak gerek

– Elektriğin payı daha da artacak

– Çin ve Hindistan en büyük petrol ithalatçıları oluyor, Çin 18 mv/g, Hindistan 10 mv/g (bu talep değil, net ithalat)

– Çok ilginç bir tabir, elektrikçiler karışmış işe, tamam yeni petrol üretimi ABD’var da, giderek üretimi düşen “baz yük” petrol arzını nasıl kapatacağız gibi bir soru hissediliyor

– Petrol talebi sektörlere göre, deniz, hava taşımacılığı ve petrokimyadan gelecek deniyor, Kara taşımacılığında bir düşüş öngörüyor

– Gazın ve özellikle LNG’nin payı artıyor. Kömür Hindistan ve Güneydoğu Asya hariç düşüyor

– LNG dalgası, “ikinci bir doğal gaz devrimi” için hızlandırıcı. (bu sefer wording çok dikkatl olmuş, altın çağ vs yok)

Özetten

İklim değişikliği, sübvansiyonlar yazılmış. Evet hedefler güzel de, yetmez demeye getiriliyor. İlk ilginç anekdot, “Yenilenebilire dayalı dönüşüm, elektrik piyasa tasarımı ve elektrik güvenliği alanında ,daha geleneksel enerji güvenliği tartışmaları son bulmadan, yeni tartışmalar başlattı.

%30 enerji talebi artışı tüm kaynakların kullanımını arttıracak diyerek, sosyal sorumluluk kapsamında, modern enerji kaynağına erişimi olmayan kitlelere ve daha önce yayınlanan ek olarak hava kalitesine vurgu var.

Burada

– Doğalgaz talebinin %50 artması,

– 2040’da petrol talebinin 103 mv/g ile zirve yapcağı

– Kömürde büyüme durur, nükleer artış da Çin’e bağlı

major mesajlar.

44 trilyon $ yatırım ihtiyacının %60’ı fosil, %20 ‘de yenilenebilire. 23 trilyon $’da verimliliğe

Benim anlamadığım, gelişmiş ülkeler iklim taahütlerini yerine getirir denilen 3, sayfa ilk cümle. Japonya bu kadar kömür projesi duyurusuyla nasıl iklim taahütünü yerine getirebilir, samimi olarak anlayamadım.

2016’da çok ilginç bir nokta olarak da daha önce Türkiye’de projesi yapılan elektrik motorlarının enerji verimliliğine etkisi var. Yalnız buzdolabı kompresör vs den söz edilmiş, belki de buzdolapları solid state- motorsuz olacak.

Elektrik talep artışının %85’i non-OECD ülkelerinden.

Elektrikli araçlar ile ilgili kısım ilginç: 2015’te 1.3 milyon elektrikli araç miktarı 2014’un 2 katı. Ana senaryoda bu 2025’te 30 milyon, 2040’da 150 milyon’a çıkıyor ve talebi 1.3 mv/g düşürüyor.

450 senaryosunda ise 2040’da 715 milyon elektrikli araba 6mv/g talebi düşürüyor..

Güneş kısmında, IEA bence çok muhafazakar, rüzgarda da. Önemli bir rakam veriyor. Fosil yakıt sübvansiyonları 350 milyar $ iken, yenilenebilir sübvansiyonları 150 milyar $ diyor.

Bugün ortalama kWh başına emisyon 515 g CO2/kWh iken , ana senaryoda 2040’da 335’e, 450 ppm senaryosunda 80’e düşüyor.

Petrol:

ABDdeki sıkı petrol kısa dönemde gelebilmesi ile ilgi çekse de “baz yük petrol üretimi” olan geleneksel projelerde 3-6 yıl proje öncesi zamanın risklerine işaret ediliyor. OECD talebi 2040’a 12 mv/g düşüyor. 2040’a İran 6, Irak 7mv/g petrol getirir.

Gaz:

2020 sonrası Doğu Afrika’nın LNG pazarına etkisi kısmına benim kafam yatmadı, araştırmam gerek. Asya’da kömür 150$’a çıkmaz ise gaz santralleri daha ekonomik olmaz denmiş

Kömür:

2040’a kömürtalebi AB’de %60, ABD’de %40 düşer. Çin’in ki de %15 düşüyor.İstihdam, işssizlik sebebi ile Çin üretimi oyanayabilir

Su: Enerji sektörü dünya su kullanımının %10undan sorumlu.Biyoyakıtların su ihtiyacı. En önemli cümlelerden biri, Daha karbonsuz senaryodaki (450) su ihtiyacı ana senaryodan biraz daha yukarıda.

Rapor Özeti

Fuel Pricing and Subsidy Reforms in Asia after 2014 oil price crash : A comparative study of strategies

S&P Global, Kasım 2016, Ana Yazar: Vandana Hari (dosya)

Gelişmekte olan Asya’da dizel, benzin, kerosen ve LNG 10 yıllardır maliyetinin altında fiyatlandırılıyordu. Bir ürün devlet bütçesi tarafından sübvanse edilmiyorsa da, ulusal şirket bunu cebinden ödüyordu.

IMF’ye göre 2015’te dünya GDPsinin %6.5’u 5.3 trilyon $, vergi sonrası enerji sübvansiyonlarına gitti. Üstelik bu rakam 2013’teki 4.9 trilyon $’dan arttı. Fakat gelişmekte olan Asya, MENA’da %13-18’e ulaşabiliyor.

Çalışma Çin, Hindistan, Endonezya, Tayland, Malezya, Pakistan’ı içermektedir. Bu 6 ülke 16 mv/g petrol tüketir.

Malezyada hükümet artan fiyatlar da, petrol fiyatı 80$/v’i aştığı zaman sübvansiyona başvurabileceğini belirtti. Çin ve Pakistan birkaç yıldır resmi olarak yakıt sübvansiyonları uygulamıyor. Ama fiyat kontrolleri mevcut. Diğer 4ü – Hindistan, Endonezya, Malezya, Tayland- yakıt sübvansiyonlarını kaldırdılar ya da sınırlandırdılar., değişen şeffaflık dereceleri ile. Bu grupta Hindistan en büyük ilerlemeyi kaydetti, Endonezya ise bu spektrumun diğer ucunda, frene basıyor, kamuyu ve Pertana şirketini belirsizlikte bırakıyor.

Malezya piyasa serbestleşmesini benzinde başardı, bazı zorluklar ile. Tay hükümeti LPG ve NGV (doğalgazlı araçlar için yakıtları) birkaç defa arttırdı. Fakat net bir strateji ortaya koymadı

Pakistan LPG piyasası 15 yıl önce serbestleşti ama hala tedarik azlığı ve fiyat oynaklığı gibi konularla uğraşıyor. Bu sebeple kontrol ve dengelere ihtiyaç var (check & balance)

LPG ve kerosen gibi “hassas” ürünler de sadece yoksullara indirimli olmalı.

Deregülasyon, Vergi Artışları, Zayıflayan kurlar Asya Talebini Bastırıyor

Fiyat reformları genelde benzinden başlayıp, dizel, LPG ve kerosen şeklinde devam ediyor. Benzin araçlarda kullanıldığından yoksul yakıtı değil, kerosen ise yemek pişirmede ve aydınlatmada kullanılıyor.

Zayıflayan para birimlerinin etkisi de düşen petrol fiyatları ile çok da hissedilmedi.

Çin ve Hindistan gibi bazı hükümetler birkaç defa yakıt fiyatlarını yükselttiler. Çin Kasım 2014 ile Ocak 2015 arası 3 defa yükseltti. Benzin fiyatı %52 arttı, dizel %50. Hindistan ise 9 defa ÖTV arttırdı Kasım 2014 ile Ocak 2016 arası. Temmuz 2016 itibari ile benzinin %54 ü, dizelin %46sı vergi oldu.

Çin vergi artışlarını, enerji tasarrufu ve emisyon azatlımı diye savunuyor. Vergi birimi, sorulara karşı, hükümetin elde edeceği gelirler ile çevre kirliliğini azaltacağını ve “yeni enerji” otomobilleri geliştireceğini ilan etti

Dizel Sübvansiyon Kamburu

Gasoil olarak da bilinen distilatlar, bölgede en çok tüketilen ürün, elektrik üretimine kadar kullanılıyor. Dolayısıyla dizel ulusal ekonomilerin en hayati yakıtı. 4 yakıt %70 yakıyor.

Sübvansiyonlar 1970 petrol şokları sonunda getirilmiş ve hükümet bütçesinden finanse edilirken son yıllarda daha fazla petrol şirketleri tarafından sübvanse edilmektedir.

Mesela 2012’de Hindistan petrol ticaretçileri, hükümet sübvanse edilen kısmı geç ödeyince borçlulukta rekora ulaştılar. Endonezya da Pertamina’nın 2005’de ithalat için ödeyecek nakti bitti, ta ki devlet ödemeleri yapana kadar. Pakistan State Oil (PSO) yıllardır dairesel borç tuzağında.

Tarih

15 Aralık 1979 – Benzin vardı da biz mi içtik sözünün doğrusu (Milliyet)

15 Kasım 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTdLVg0TFpsSzhTaGc

Dieter Helm, temel bir soruyu cevaplıyor, dünyanın en güçlü adamları karar verse, petrol fiyatını sabitleyebilir mi? Bence bugün okunacaklarda ön sırada. Akdeniz’e arz edilen petrol Hawaii-Avustralyalara kadar gidiyor, bolluk zamanı. Ruslar gerçek anlamda soğuk kış bekliyorlar, en azında Ukrayna için. Almanya, Avusturyaya elektrik satışını fiziksel kapasite ile sınırlayacak. OPEC açıklamaları likidite daraldığı ve satış pozisyonları arttığında çoğaltıyor. Danimarkanın rekor fiyatının sebebi derin denizde değil. WSJ güzel bir kısım yayınlamış, elektrik sektörü deregüle olmalı mı, hem evet hem hayır kısmını özetlemeye çalıştım. BCG’nin LNG arzı ile ilgili rapor özetinin ana fikri, LNG tesisleri standartlaşıp maliyetler düşmezse yatırım zor.

Bilgiler

Dieter Helm: “Uzun dönemde teknoloji belirleyicidir, maliyetleri, ikameleri.. Trump,Putin ve diğer OPEC otokratları bu temellerin etrafında hareket eder, tam tersi değil … Tüm büyük adamlar bir araya gelse petrol fiyatını belirler, bir yanılgı”. Bu arada Mart’ta çıkacak “Carbon Crunch” kitabının da reklamını yapıyor, bekliyoruz.

Akdeniz; Libya, İran, Irak, Kazakistan, Azerbaycan derken dünyanın en yüksek petrol bolluğu yaşayan bölgesi oldu. Sonucunda Cezayir petrolü Avustralya-Küba’ya, Libya petrolü Hawaii’ye, Kürt petrolü İsveç’e kadar yolculuk yaptı

OPEC, short pozisyonlar tepe yaptığında ve likidite düştüğünde anlaşma için pozitif mesajlar yayıyor.Morgan Stanley

OPEC’e hiç iyi haber yok, ABD şeyl üretkenliği kuyu başı : 777 v/g’a yükseldi. %3 daha yükseldi. Yıldan yıla %20 artış

Putin, Merkel’e, “Ukrayna Avrupa’ya gönderdiğimiz gazı izinsiz çekebilir” dedi. Anlaşıldığı kadarı ile Ruslar çok soğuk bir kış bekliyor. Ukrayna şu anda Rusya’dan gaz almıyor.

Çek ve Polonya’nın Almanya’nın kuzeydeki fazla yenilenebilir üretiminin güneyine kendi üzerlerinden akmasına (loopflow)’a itirazları sonucu, Almanya Avusturya ile elektrik ticaretini fiziksel kapasite kadar sınırlayacak. Bu Avusturya elektrik faturalarını 300 milyon € arttırıken, Almanya’nın kini düşürecek. E-control mahkemeye gidecek

Danimarka dünyanın en düşük fiyatlı 600 MW açık deniz rüzgar projesini açıkladı: 49.50 euro/MWh. Danimarka’nın başarısının sırrı derin olmayan sular. Projeyi İsveçli Vattenfall yapacak. İngilterede en ucuz rakam ise 120 sterlin/MWh.Artı hükümetin iletim bedellerini karşıladığı 25 sterlin/MWh. Üzerine dengeleme 7pound /MWh

Sarkozy, eğer ABD Paris anlaşmasından çekilirse, ABD menşeli ürünlere %1-3 vergi istedi. İklim komiseri Miguel Arias “Biz karbon vergisini istemediğimizi daima söyledik[emisyon piyasa sistemini benimsedik diyor]”. Şu anda karbon dioksitin tonu 5.79 $.

Gazprom 2016 gaz üretimi tüm zamanların en düşüğü olan 409.8 bcm’e indirdi. Geçen seneki 418.5 bcm’den bu sene 452.5 bcm üretim planlıyordu.

Nijerya, Avrupanın en büyük tahıl üreticilerinden, gelecek sene küresel talep sebebiyle yerel piyasada sıkıntı yaşanabileceğini söyledi.

Kuzey denizi(North sea), İngiltere’de 350,000 istihdam ve daha çıkarılmamış 30 milyar varil petrole evsahipliği yapıyor. Önümüzdeki 10 yılda 100 platforma ihtiyaç kalmayacak. Platform kaldırma maliyetleri ise 500 milyon pound’a çıkmış durumda. Şirket harcamalarının 2010’da %2si iken şimdi %5’ine yükselmiş

Çinko, Londra’da 7 yılın zirvesine çıktı. Çinko çelik galvanizleme(kaplamada) kullanılıyor. Bu sene %64 arttı.

Dünyanın en büyük tankeri ULCC 3.2 mv kapasite ve videosu

 

Grafik

BNP Paribas’a göre petrol stokları 2017’de hergün 400bin v artacak

 

Makale Özeti

Is it Time to Deregulate All Electric Utilities? The Wall Street Journal / Journal Reports: Energy

Elektrik Sektörünü düzenlemeden azat etme(deregülasyon) zamanı mı?

Deregülasyon taraftarları, monopol şirketlerin çok az inovasyon ve operasyonel verimlilik kaygıları olduğunu, karşıtları ise tüketiciye seçim şansının verilmesinin daha düşük fiyatlar getirmediğini, ani fiyat artışları ve fiyat istikrarsızlığı getirdiğini iddia ediyor.

Yazının güzel tarafı ise buradan başlıyor. Deregülasyona evet diyen Prof Andrew Kleit ile Hayır diyen Dr. Kenneth Rose fikirlerini aktarıyor

EVET: Maliyetleri düşürme ve İnovasyonu arttırmanın en iyi yolu, Andrew N. Kleit

2003’teki Kuzeydoğu elektrik kesintisini yaşayanlar bilir, elektrik gidince hayat durur.

Düzenlemeye tabii bir sistemde, hükümet kurumları üretim ve şebeke erişim kararları verirler, elektrik tarifelerini belirlerler, böylelikle şirketler yatırımlarına belirli bir geri dönüş alırlar. Şirketlerin kârı, harcamalarının bir fonksiyonu olduğundan maliyetleri kesme veya verimliliği arttırma istekleri olmaz

Diğer yöntem ise piyasa güçlerine yaslanmak. Kimse elektrik sektörünü nasıl tamamen deregüle hale getireceğini çözememiş olsa da, yeniden yapılandırma üretim gibi segmentlerde rekabetin önünü açıyor

Yapılandırılmış piyasalarda, yatırım kararları girişimciler, mühendisler tarafından alınıyor, hükümet avukatları tarafından değil. Şirketler piyasada geleceği olan yatırımları yapıyorlar, inovasyon düzenleme makinesinden geçme gereği duymadığı için daha hızlı gerçekleşiyor

California da daha fazla yenilenebilir şebeke üzerinde baskı oluşturdu. Eyalet bunu çözmek için –rekabetçi toptan satış piyasası ile- bir enerji dengesizlik piyasası kurdu, bu sayede katılımcılar birbirlerine güç aktarabildiler. Bu sayede maliyetler düştü, California daha fazla yenilenebilir bağladı. 2014’te California vergi verenleri 100 milyon $ daha az ödedi.

Elektrikli araba gibi yeniliklerde ise, düzenleyicinin fiyatları belirlediği ortamda zamana göre tarife yeniliği kolay anlaşılmaz. Maliyetlerin düşmesi için çok fazla teknolojik gelişime ihtiyaç var. Bu yatırımlar düzenlemeye tabi monopolistlerin içinden gelmez.

Yapılandırma tüm sözlerini yerine getirmedi. Ticari müşteriler daha fazla fayda sağlarken, meskenler o kadar yarar göremedi. Fakat maliyetleri azaltma anlamında, yapılandırma işe yaradı. Hiçbir yapılandırılan eyalet milyarlarca dolarını nükleere parasını gömmedi.

Daha temiz, güvenilir ve ucuz şebeke için kamu çalışanlarının dayatmalarından uzaklaşarak rekabetçi güçleri ortaya çıkarma zamanıdır.

HAYIR: Kanıtlara göre tüketiciye katkısı çok az oldu, Kenneth Rose

Cevap sanki basit olmalıydı, rekabet 100 yıllık eski kamu hizmeti anlayışından daha iyidir. Fakat elektrik sektörüne rekabet getirmek sanıldığından daha karışık. Sonuç olarak, beklenen faydalar gelmedi

1990ların ortasında hava yolu şirketleri rekabete başarı ile açılınca sıra, eskimiş elektrik sektörüne bir makyaj yapmaya gelmişti. 1990ların sonunda eyaletlerin yarısı yasal düzenlemeleri yapmıştı. Fakat birden bir şeyler ters gitmeye başladı. 2000lerin başında, 2001’lerde de devam eden California piyasası yapılandırılmasında bir şeyler ters gitti. Elektrik yokluğu, çökmeler ve neredeyse en büyük yatırımcı şirketlerini iflas ettiriyordu. Daha yasal düzenleme geçirmemiş eyaletler geri adım attı.

Duman dağıldığı zaman, 13 eyalet ve DC deregülasyona devam etti. Tüketiciler tedarikçilerini seçtiler

Peki daha ucuz elektrik mi geldi? Görünen o ki, gerçek faydalar o kadar da net değil. Tam perakende rekabet olan 14 bölgedeki mesken tüketiciler ile düzenlemeye tabi 30 eyaletteki mesken tüketicileri kıyaslandığında, 2002-2015 arası, fiyat artışları yaklaşık olarak aynı. Tercih hakkı olan tüketicilerin elektrik fiyatı %50, olmayan eyaletlerdekilerin ki %52 arttı.

Büyük tüketiciler daha çok faydalanmışlar. Düzenlemeye tabii eyaletlerdeki ticari tüketiciler %50 fiyat artışı görürken, tercihli tüketiciler %27 artış görmüş. Sanayiciler düzenleme altında %53 artış görürken, deregule eyaletlerde %30 artış görmüşler.

2002-2008 arasında tercih yapan(choice-deregüle) eyaletlerde ticari %43, sanayi %60 artış görürken (doğalgaz fiyatları sebebi ile), düzenlemeye tabii eyaletlerde %9 ve %19 artış görülmüş.

Neden çalışmadı? Sektör yapısı dolayısıyla, elektrik sektörü verimli çalışabilmek için ölçek ekonomisi ister. Monopol şirketlerin bölünmesi verimlilik kaybına sebep olur. Geleneksel şirket mükemmel değil ama deregüle daha kötü

Deregülasyon perakende ve toptan fiyat oynaklığına sebep oldu. Tüketiciler şikayet edince yasa koyucular fiyat kontrolleri ile müdahale ettiler. Fiyatlar düşünce de üreticiler ağladı, hatta teşvik aldılar. Öyle bir deregülasyon modeli oluştu ki, kimse için çalışmıyor.

Benim önerim, bir spektrum üzerinde piyasa güçleri ve düzenleme var ise, herhangi birini seçmek zorunda değiliz. En iyisi, ikisinin de bazı parçalarını birleştirmek

Unutmayalım ki düzenleme 100 yıldır elektrik sistemini stabil tuttu. Rekabetin temiz enerji utopyasına gideceğini düşünmek mantıksız ve sonu hüsran olur

Perakende piyasalara bir şans verildi, çalışmadı –utanmaya gerek yok. Ama hatalardan öğrenim, düzenleme ile piyasa arasında bir denge kurma zamanı

 

 

Rapor Özeti

A Challenging Supply-Demand Outlook for LNG Producers- The Evolving LNG Market by  Iván Martén and Juan Vázquez, Boston Consulting Group,

Giriş

Talep büyümesi 2015-2025 arası yıllık %5-6 büyüse de baz senaryomuza göre yeni gelecek tedariği soğurmaya yetmeyecektir. Dolayısıyla zaten düşük olan LNG fiyatları daha da düşebilir, yatırımcılar bunu yatırım maliyetlerini düşürerek giderebilirler

Bugünün Doğal Gaz Piyasası

Doğalgaz bizim 3A (pekiyi) dediğimiz bir yakıt Abundant(çok), Available(kullanılabilir), Affordable(Makul). Ayrıca doğalgaz güneş termik ve ışıkgerilimi (PV)den daha ucuz, kömürden de çok pahalı değil. Ayrıca emisyonu da düşük, kömürün yarısı

Uluslar arası Enerji Ajansına göre doğalgaz talebinin 2013-2025 arası %1.4 artması bekleniyor, kömür de %0.4, petrolde %0.6. Talebin daha çok Çin, Hindistan ve Ortadoğudan gelmesi bekleniyor. Ama eğer ülkeler emisyon azatlımı için doğal gaza geçerlerse bu oranlar aşılır.

LNG talebi ise doğalgazdan daha güçlü arttı. 1990-2015 arası LNG talebi yıllık %6.2 artarken, bu doğalgaz da %2.3, petrol de %1.4dü. LNG 2002’de doğalgaz arzının %7si iken, 2015’te %16sıydı.

LNG Üretim Kapasitesinde Sırada olan Yükseliş

Küresel LNG tedariği 2001-2011 arası yıllık %9 arttı. 2011den beri neredeyse plato 320-325 bcma (yıllık milyar m3).Oysakı 2011-2015 arası 40 bcma yeni sıvılaştırma kapasitesi devreye girdi. Bu yeni kapasite; 1)Angola Soyo’daki LNG tesisinde olduğu gibi teknik problemlerden ve 2) Avustralyadaki projelerin devreye gitmesinden

Şu anda 13 sıvılaştırma terminaline yatırım kararı verildi (FID) ve yapım halinde.Bunlar önümüzdeki 3-5 yılda devreye girecek. 13 tesisin toplam kapasitesi 185 bcma, 2014’teki dünya toplam üretiminin %57si, son 13 yıldaki LNG büyümesine eş

Bunlara ek olarak 270bcma sıvılaştırma terminali de incelemede. Fakat bunlar iki sebepten yapılamayabilir:

  1. Nispeten Düşük LNG spot fiyatları: Genelde kontratlar Brent fiyatının 7’de 1’i (ex-ship basis: yani destinasyona varış bedeli-gazlaştırma hariç). Ama tüketiciler mevcut spot LNG fiyatları ile rekabetçi fiyat istiyorlar
  2. Yeni sıvılaştırma projeleri için yüksek başa baş noktası: Şu anda tüketicilerin ödemek istedikleri LNG fiyatının altında bir proje yok gibi. Yani projelerin hiçbiri karlı değil

Resim: Mavi renkli yeni projelerin hemen hemen çoğu bu fiyatlarda ekonomik değil

Ama yeni LNG kapasitelerine de zamanla ihtiyaç olacak, bu sebeple geliştirme maliyetlerinin önemli şekilde düşürülmesi ve yeni fiyat ortamına adapte edilmesi gerekmektedir. Daha çok erişilebilir yerlerdeki brownfield yatırımları, erişilemeyen greenfield(sıfırdan) yatırımlarına tercih edilir.

Sektör dolayısıyla yapısal çözümler sunmalı, modüler, standardize tesis inşaatları, tedarik maliyetlerinin düşürülmesi, yalın yöntemlerin tüm bir geliştirme sürecinde içselleştirilmesi

Dolayısıyla 3 senaryo geliştirdik

  • Baz senaryo: Arz, 2018’de 528 bcma’dan 2025’te 640 bcma’ya çıkar. Nihai yatırım kararı verilmiş 13 projenin 8’i 1 yıl gecikir. Katar sıvılaştırma artışısı da gecikir. Şu anda yatırım kararı verilmemiş olanlardan da 2020 ila 2025 arası 30 bcma kapasite gelir
  • Düşük senaryo: Tedarik 2018’de 516 bcma, 2025’te 587 bcma’ya çıkar. Yukarıda sözü geçen 8 projede 2 yıl gecikme, Katarda mevcut durumun devamı, ve diğer projelerden yeni kapasite gelmez
  • Yüksek senaryo: Tedarik 2018’de 610 bcma, 2025’te 665 bcma’ya çıkar. 13 proje zamanında devreye girer, Katar 18 milyon ton ek kapasite getirir, yatırım kararı alınmamışlardan da 55 bcma ek kapasite gelir

Artan LNG Talebi – Büyüme ne kadar güçlü olacak?

LNG talebi 2002’de 150 bcma’dan 2011’de 327 bcma’ya yıllık %9 artış gördü. Fakat 2011’den beri talep düz. 2002-2014 arası talep artışının %80’i Asya’dan –Japonya, Tayvan, Güney Kore mevcut talebin %50si

Baz senaryo 2025’e büyümeyi %5-6 artarak 571 bcma öngörüyor. Ana etkenler Çin, Hindistan ve Güney Asya, toplam talep artışının %75i

Resim – Talep artışı hangi ülkelerden

Neler bu artışı engelleyebilir:

  • Japonya 24GW nükleer kapasitesini tekrar başlatmayı planlıyor. Bunu yapamaması veya başlatması, LNG talebinde 30bcma bir artış veya azalış (baz senaryoya göre)
  • Çin’de, boruhattından doğalgaz 2014’teki 31 bcma’dan önümüzdeki 10 yılda 90-160 bcma ulaşabilir. Bu da Çin’in ne kadar LNG isteyeceği konusunda netleşememe sebebir

Bizim düşük ve yüksek senaryo farkımızdan daha büyük bir aralığa 421-719 bcma (2025’te) işaret etmektedir.

Talebe karşı Arz: LNG üreticilerine etkiler

2018-2025 arasında 3 talep senaryosuna 3 tedarik senaryosu ile 9 senaryonun 8inde 2018’de arz fazlalığı var. Baz senaryomuzda bu miktar 61 bcma, 2015’teki Avrupa talebinden 10 bcma daha yüksek. Bu da 2018’de beklenen talebi %15 aşıyor. 2025’te ise fazlalık kalmıyor. Baz senaryomuzda 2025’te 28 bcma LNG tedarik açığı var.

Bu dinamikler aynı zamanda artan LNG likiditesi ile de eş zamanlı olacak. Spot ve kısa dönem hacmi 2005’teki 25 bcma’dan 2015’te 100 bcma’ya ulaşıyor. Bu hızla 2025’te 200 bcma’yı aşar

Temel soru: Spot fiyatlar ne kadar daha düşebilir

Taban fiyatı belirleyen faktörler: Üreticiler üretimlerini keserler. Mesela AVrupada 2013 ve 2014 arasında Rusya gaz satışını %10 düşürdü. 162 bcm’den 148 bcm’e düştü.

Aynı zamanda düşük fiyatlar önümüzdeki 5 yılda ABD’den gelecek 90 bcma kapasitenin üretimine de ket vurabilir. Bu da off-takers’ların her halükarda tolling(tesis kullanma gibi) bedellerini ödemesine sebep olur.

Off-takers: Belirli bir hacim miktar almaya söz verenler

Eğer LNG fiyatları DES – delivered ex-ship olarak Henry Hub fiyatlarının %115’inden düşük olursa, tolling bedellerini ödeyerek gazı olmayabilirler. Bu da Henry hub fiyatları 5$/mmbtu kabul edilirse, spot fiyat tavanı olarak 7$/mmbtu Avrupa 9$/mmbtu Uzak doğu fiyatı demektir.

Avrupa tarafında ise, gazın kömür ile rekabet edebileceği fiyatın altına düştüğünde ise talep artar. Kömür 45$ ve karbon fiyatı 25$ için Avrupa’da 4.6 $/mmbtu gaz fiyatı rekabetçidir. Artan likidite ile, bu düşük fiyatlar, uzun dönem LNG kontratlarını tekrar müzakere etmek isteyen müşteriler demektir. Brent’e dayalı kontraların olduğu yüksek fiyat ortamında imkan dahilindedir.

Yapılması Gereken: LNG Geliştirme Maliyetlerinin Düşürülmesi

2000’lerde artan geliştirme maliyetleri 2010’a kadar hızla arttı. Proje geliştiriciler, proje geliştirmek için bu işe girmez, rekabetçi bir proje olmasına dikkat ederler. Bunun için de birkaç adıma dikkat etmek gerekir.

  • Modüler sistemler geliştirme ve LNG tesis inşaatında standartlaşma: Sektör çok büyük ve türünün tek örneği tesis inşaatına evrilmiş durumda. Şirketler küçük modüler ünitelerle inşaat maliyetlerini düşürebilir
  • Tedarikçiler arası rekabeti destekleme: Özellikle soğutma kompresörleri gibi kritik elemanlarda rekabet sınırlı. Rekabeti ve tedarikçi ağını genişleterek fiyatlar düşürülebilir
  • Şirketin teknoloji stratejisini yeniden düşünmek: Sektör ölçek ve termal verimliliğe çok yatırım yaptı. Oysa daha fazla verimlilik daha fazla değer üretmez, özellikle düşük LNG piyasasında. Dolayısıla maliyet-fayda perspektifinde değerlendirmeliler
  • İşletmeciler arası işbirliği: Yanyana iki tesis yapıp, işbirliği yapmıyorlardı. Dizayn ve inşaat harcamalarını eniyiler.
  • Sade yaklaşımları tüm bir geliştirme sürecine uygulama: Başka sektörlerde bu tip – lean- yaklaşımlar %30 maliyet düşüşleri getirdi. LNG geliştiricileri de bunları düşünmeli
  • Yüzer LNG teknolojisini geliştirme ve standardizasyonuna destek: LNG sektörü açık deniz sıvılaştırma gemilerinin ilk adımında, teknoloji kendini ispatlayınca tam değeri ortaya çıkacak

En önemlisi tedarikçiler geliştirme maliyetlerini standardizasyon ile aşağı düşürmeye çalışmalı, malzeme tedarikçileri arası rekabet geliştirmeli ve yalın yöntemleri uygulamalı

 

Tarih

22 Haziran 1983 – Enerjinin %66sını güneşten sağlayabiliriz (Milliyet) ,36 TET (ton eşdeğer taş kömürü=293 TWh)

 

14 Kasım 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTdS0FaZ3lueDNTQVU

Bugün Oxford Energy Enerji sübvansiyonlarının sanayideki etkileri raporu ilginçti, aslında sübvansiyonların kaldırılamamasının arkasında politik sebeplerin başında sanayi sektörü ve istihdam yapısı geliyor. Boston Consulting Group raporunda güzel grafikler var, kendi LNG modelleri ile. Clingendael Energy raporunda da AB gaz talep tahminlerini bir araya getirmişler. Çin’deki kömür piyasasının durumu her yönden ilginç, devlet müdahale etmeye çalışıyor ama işler karışıyor. Tarihte 1975 tarihli “Türkiye’de güneş çalışmaları” makalesi var.

Bilgiler

Trump hükümetinin beş önceliği vergi reformu, göç, sağlık, altyapı ve ticaret olacak. Yenilenebilir ile ilgili her şey aynen devam edecek. Enerji en önemli ilk 5te yok. Söyleyen Trump ekibinden yetkili

ABD’de rüzgar için üretim vergi indirimi (production tax credit –PTC), güneş için de (investment tax credit- ITC) var. PTC 2020’de bitiyor. 2017’de %80’e düşüyor. ITC’de 2021’de %10’a düşüyor.

Ekimde Çin’de kömür üretimi yıldan yıla %12 düştü. Neden önemli? Bir süredir hükümet kömür üretimini arttırmaya çalışıyordu. Eylül 277 milyon ton, ekim 281. Milyon ton, eylül kısa olduğu için ekim de %1.5 düşüşe denk geliyor. Pazartesi itibari ile Qinhuangdao(Çinhuangtao) da stoklar 6 milyon ton artmış. (www.cqcoal.com)

Çin’de petrol üretimi de geçen senenin aynı aynı göre ekimde %11.3 düşmüş. (3.78 mv/g) 16.05 milyon ton’a. Eylülde 15.98 milyon tondu. Sinopec başkanı Wang Yupu, eğer fiyatlar 45-50$’ları görürse yeni bulunan keşifleri de

Gary Ross, PIRA Enerji grup başkanı, petrol fiyat çöküşünü öngörmüş. Yeni açıklamaları: “eğer opec karara varamazsa 35$, karar vararırsa 60$. Bizim görüşümüz kesecekler, 30 kasımda anlaşırlar. Trump’un seçilmesi grubu direkt etkilemese de baskı unsuru olur. Ross bu sene güçlü talep (1.9 mv/g) artışı ve 2017’de 1.6mv/g artış bekliyor

ICE (Intercontinental Exchange), Dubai futures’da 6000 lot, 6 milyon varil sınırı getirdi. Amaç spekülatif pozisyonları azaltmak. Ağustos da hacimler tavan yapınca, kontratın güvenilirliği için bu limitler getirildi.

Kentucky’de Trump’un başkanlığı bile kömür işçilerine işlerini geri kazandıramayabilir. Düzenlemeleri kaldırmak bir yöntem ama sorun daha ucuz doğal gaz.

Güney Afrika elektrik şirketi ESKOM’un CEO’u Brian Molefe 1 Ocak 2017’den başlamak üzere istifa etti. İstifa sebebi “State of Capture” isimli rapor sonrası bağımsız inceleme yapılabilmesi için kendi isteğiyle istifa etti.

Petrobras 4.9 milyar $ kayıp açıkladı, raporun tek iyi tarafı borçluluğu 3 senenin en dibinde. Petrobras dünyanın en borçlu kamu şirketi : 123 milyar $ yükümlülüğü var, 2014’te 140 milyar $ civarındaydı

Madencilik hisseleri 2 yılın zirvesinde. Morgan Stanley’den Tom Price “Yakında Çin ve ABD’yi eş zamanlı ulusal altyapı yapım programlarına başlarken görebiliriz” dedi. En büyük emtia taciri Glencore hisseleri geçen hafta %16 arttı, 2016’da 3 misline çıktı.

Trafigura petrol ve emtia ticaretinden hükümetlere 2015’te 14.2 milyar $ ödedi. Extractive Industries Transparency Initiative kapsamında hem üye ülke hem de üye olmayan ülkelere yaptığı ödemeleri açıklayan tek büyük emtia taciri

ABD’de kamu hizmeti şirketi Exelon’un alt şirketi PECO Energy’nin 8.6 MW’lık talebi olan bölge için yerel mikrogrid (community microgrid) kurma isteği perakende enerji tedarikçilerinin özel sektör rekabetini bozacağı itirazı üzerine(RESA) reddedildi. Bir kamu hizmeti şirketi yaptığı işte tarife alabiliyor, ama özel sektör kar/zarar tarifesiz

Grafik

AB’nin gaz talebi ne olacak/Değişik kaynaklardan kıyaslama. Clingendael Energy

LNG fazlalığı ne kadar devam edecek / Boston Consulting Group

 

Rapor Özeti

Energy subsidy reforms and the impacts on firms: Transmission channels and response measures, Oxford Energy, Jun Rentschler ve Martin Kornejew

Rapor neden okunmalı? Enerji sübvansiyonlarının kaldırılmasının önündeki en büyük engel genelde sanayidir, ama bu sübvansiyon analizleri hep hanehalkı üzerinden yapılır. Bu rapor da sanayi sektörü üzerine bir yorum

I Giriş

2016 başında Suudiler, FFS – fosil fuel subsidies( fosil yakıt sübvansiyonlarını) kaldırınca fiyat artışları oldu. Benzin fiyatı %50 arttı. Doğalgaz fiyatları da %67 arttı. En büyük artış da %133 ile ethane’da oldu (0.75$->1.75$/mmbtu). Ethane Suudi ekonomisinde petrokimya sektörü için önemli. Büyük firmalar karlarının %6.5’dan %44.1’e kadar düşeceğini (2014’e göre) iddia ettiler. Genelde şirketler –özellikle enerji yoğun olanlar- FFS’lerin kaldırılmasından en çok etkilenenlerdir. Bu yüzden de politik baskı kurarlar.

Enerji şoklarının, FFS sübvansiyonlarının kaldırılması dahil, etkilerini doğrudan ve dolaylı iletim kanalları üzerinden anlamak önemli. Çünkü şirketlerin hareketini belirleyecektir.

II Enerji Fiyat Şokları ve rekabet

FFS’lerin kaldırılması bir seferlik veya adım adım bir enerji fiyat şokuna sebep olur. Hanehalklarında doğrudan etkiler yakıt bedellerinden, dolaylı etkiler diğer tüketim kalemlerinin maliyetini arttırma sonucu olur. Şirketlerde de benzer etkiler olur. Fakat ara üretici firmalar gibi diğer etkenler de bulunmaktadır.

İ firmasının kar fonksiyonu, gelirlerinden enerji giderleri, ara ürün maliyetlerinin ve birincil girdi maliyetlerinin çıkarılması sonuncunda bulunulur. Enerji kullanarak ara ürün(girdi) üreten firmalar için de kar fonksiyonu gelirlerinden enerji bedellerinin çıkarılmasıdır.

İki ayrı kanal: Enerji fiyat şokları firmaları nasıl etkiler

1.Doğrudan kanal: Mesela elektrikte sübvansiyonların kalkması firmanın enerji girdi maliyetini arttırır. Firma bundan doğrudan etkilenir. Bu durumlarda şirketin daha hızlı hareket etmesi gerekir, çünkü şoka direkt maruz kalmıştır. Bu sektörler, petrokimya, çimento, çelik, imalat, ulaştırma vb

Şirketin ne kadar enerji şokuna maruz kalacağı da enerji girdi maliyetlerinin toplam girdi maliyetlerine oranıdır.Endonezya da imalat ve maden de bu oran %6dır.

Direkt etki formülü = birim enerji maliyeti değişimi başına maliyet değişimi * fiyat değişimi

2.Dolaylı kanal: Dolaylı yolda ise firmaların kullandığı ara ürün fiyatları enerji fiyat artışlarına göre artar. Dolayısıyla fiyat artışları tedarik zinciri boyunca iletilir. Mesela çelik gibi enerji yoğun materyalleri kullanan firmalar dolaylı fiyat şoklarından daha çok etkilenirler.

Dolaylı fiyat etkileri, doğrudan fiyat etkilerine göre daha uzun zaman alabilir. Diğer firmaların da bu şokları iletme hızı bir etkendir.

Bir firmanın dolaylı enerji şoklarına maruziyeti, ara ürün girdilerinin enerji yoğunluğuna bağlıdır. Bu yaklaşık olarak, firma girdilerinin enerji içeriğine bağlıdır. Bu veriler veritabanlarında bulunur (Rentschler, 2016). Ayrıca girdinin coğrafik lokasyonu da önemlidir. Çünkü yerel FFS kaldırıması ithal edilen malın fiyatını değiştirmez.

Dolaylı fiyat etkisi iki parçadan oluşur: 1) girdi fiyatlarının enerji fiyatlarına göre değişimi;2) tüketicinin enerji ödemelerinden sonra harcamalara kalan bütçe miktarı firma gelirlerini etkiler…

Dört tepki mekanizması: cepten karşılama, ikame, kaynak verimliliği ve maliyeti yansıtma (absorption, substitution, resource efficiency, price pass-on)

a)Cepten Karşılama (absorption): eğer kar marjı yeteri kadar geniş ise, firma bu artışlar küçük marjlarda olursa bu etkiyi emer. Firma bu durumda teknoloji veya ürün miktarı, satış fiyatı oynamadan devam eder. Baştaki Suudi Arabistandaki Petro kimya sektörü örneğinde 2014 yılında 14 firma 9 milyar $ kar elde etmişti.

b) İkame: Başka bir enerji kaynağına geçer. Bu geçiş enerjiye erişim, tedarik güvenliğine bağlıdır. Mesela kırsal da elektrik kesintileri sebebi ile kaynak değiştirmek isteyen bir sanayi gibi

c) Kaynak verimliliği: Firmalar verimlilik ile, yani üretimlerini değiştirmeden, tükettikleri enerji miktarını düşürerek de cevap verebilirler. Malzeme maliyetleri enerji maliyetlerini aştığından özellikle malzeme/materyal verimliliği özel olarak önemli.

Enerji üretkenliği, birim üretim miktar artışının birim enerji miktar artışına oranı

Malzeme üretkenliği ise, birim üretim miktar artışının birim girdi ürünler artışına oranı. Bu iki formül ile hem üretim teknolojisi hem de sürecinin değişmesi gerekebilir.Verimlilik artışı sonucu marjinal üretimin enerji fiyat değişimine tepkisi azalır (buna benzer bir söz)

d) Fiyatı yansıtma: Yukarıdaki 3 yöntem firmanın içsel olarak doğrudan ve dolaylı şokları yansıtma biçimidir. Bu ise dışarıya yansıtma biçimidir. Formülü basit, enerji fiyat değişiminin nihai fiyat değişimine oranı. Fakat bir firmanın satış fiyatını değiştirme kabiliyeti, tüketici talep seçimine bağlıdır. Yani tüketiciler başka ürünlere geçecekler mi? Karbon vergilerinin aynen yansıtılmasındaki empirik kanıtlar, değişik sektörlerin %0’dan %100’e fiyat şokunu yansıtma oranları olduğunu gösteriyor. Yani sektöre özel durumlar önemli

III FFS reformları tasarımına etkiler

Sübvansiyon kaldırılmasının hanehalkı etkileri araştırılmış olsa da, şirketlere etkiler çok dikkat çekmemiştir. Rekabetçilik ve karlılık firmaların bu reformlara karşı durmalarındaki önemli sebeplerdendir. Dolayısıyla bu şokların istihdam ve nihayetinde hanehalklarına etkileri konusunda da sonuçlar oluşur

Karar alıcılar, alternatif yakıtlar,enerji verimlilik artışları ve malzeme kullanımı konusuna da değinmeli. Teknik destek, bilgi programları ve finansal destek önemli araçlardır. Suudilerde olduğu gibi, hükümet mevcut kar oranına bakarak her hangi bir destek vermeye de bilir. Ama rekabetçi piyasalarda kar marjları bu kadar yüksek kabul edilemez. Karar alıcılar potansiyel rekabetçilik kayıplarına da dikkat etmelidir.

 

 

Tarih

2 Mayıs 1975 – Türkiye’de güneş çalışmaları (Milliyet)- Orijinal makaledeki Türkiye kısımları alındı sadece