10 Ekim 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTddzRiZ3NWQVVjUG8

 

Dünya enerji konferansı notlarım aşağıda. Gerçekten Afrika’da Fatih Birol’un dediği gibi 3 kişiden 2sinin elektriğinin olmaması skandal. Tanzanya kırsalında bunu hissettiğimi söyleyebilirim. İstanbul’da OPEC+Rusya=ROPEC ortak hareketi çok ilginç oldu. Ben de gölgedeki kahramanlarla konuştum. Özellikle iki kişiyle, biri Peter Littlewood, Argonne laboratuvarları direktörü ve Steve Levine’in Powerhouse kitabındaki ana karakterlerden biri. Bugün ki Lityum pil teknolojisindeki temel kişilerden. Ona bir kaç soru sordum. LiIon sonrası Lithium Sulphur olabileceği, Lityum havaya çok çok sıcak değildi. Aptalca bir soru ama sabah arkadaşlarla tartıştık, gelecekte evimizi bir cep telefonu kadar bir pil ile besleyebilecekmiyiz (piller ne kadar kompakt olabilir demek), hayır ama bir araba pili kadar olur dedi. DC (doğru akım) o zaman daha mantıklı olmaz mı dediğimde de doğal gidişat dedi. İlerde evlerde doğru akım, fişlerde USB tarzı olursa şaşırmayın. Littlewood ortak proje yapabiliriz dedi. Diğeri de Noureddine Boutarfa, en son OPEC kararının alınmasını sağlayan akıllı Cezayir Enerji Bakanı. Başarısının farkında. Oxford Energy’den Latin Amerika LNG pazarı.

Bilgiler

Madenden petrol sektörüne de el atan BHP Billiton, petrol 70$’ları bulana kadar karlılık konusunda sıkıntılı. Şu sıralar üretimi 660bin v/g. Permian’da üretimini 5 yılda 30bin v/g’den 150binv/g e çıkarabileceğini iddia ediyor.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Genel Müdürü: 2-3 yıl önce nükleer bir santral siber saldırı sebebiyle etkilendi

Çin’de Çevre koruma bakanlığınmın inceleme yaptığı 1019 çelik tesisinde, 173 firmanın kuralları çiğnediği, 62 firmanın lzinsiz yapılaşma ve 35’inin de emisyon limitlerini aştığı tespit edildi. Çin önümüzdeki 5 yılda 100-150 milyon ton ‘a kadar fazla çelik kapasitesini de kapatacğı sözünü verdi.23 firmaya üretimi düşürme, 29una da geçici kapatma istendi.

Gelgit lagününden elektrik üretmek için ingiltere’de ilginç bir proje var. 1.3 milyar poundluk Swansea körfeziprototipi 350 MW gücünde ve 150bin evin elektrik ihtiyacını karşılayacak. 2019aa devrede olması bekleniyor. Körfezin 11 km2lik alanı 9km duvar ile çevreleniyor. Avantajı, hava olayından bağımsız tahmin edilebilir gelgit enerjisi

AB Çevre Ajansı, yayınladığı raporda 2030 gibi Avrupada fazla fosil yakıt kapasitesi oluşabilir. Eğer mevcut fosil yakıt santralleri uzatılır ve yeni fosil kapasiteler yapılırsa Avrupanın elektrik sektörü dekarbonizasyonu pahalıya gelebilir.

Jeff Sachs’ın notları önemli: “akıllı makineler ve yapay zeka, ulusal geliri tüm çalışanlardan kapitalistlere, gençlerden yaşlılara kaydırabilir.”. İngiltere’de 1820-1860 arası İngiltere’nin ulusal geliri 2 misline çıkarken, geleneksel iş kolları işsiz kaldı. Ne yapmalı? Eğitim ve vergi. Ray Kurzweil – singularity- tekillik: makinelerin herşey insanlardan iyi yapması. Her yeni doğana robot verilmesi!…

Bu sene içinde 60$/varil petrol fiyatı görülebilir. Suudi bakan:Kasım’da OPEC üretim sınırı konusunda anlaşılabilir.

National Grid CEO’su Holliday, İngiltere de talep yönetiminin 1970’lerdeki gibi kısıntılı(karneli) yönetim gibi değil geleceğin ve ABD’de olduğu gibi sistemde istenen bir araç olarak düşünülmesi gerektiğini söyledi. Bu kış ingiltere’de arz ve talep arasında %5.5lik bir aralık kalacağı, kısıntı yönetimlerinin faturalara etkisinin %0.3 olacağı hesaplanıyor.

Iraq petrol bakanı ülkenin petrol üretiminin 2017’de arttırılmasını istedi. Jabar al-Luaibi ayrıca gaz üretiminin de 10 ila 13 milyon m3’lük artış istediğini de söylemiş.

Myanmar Çin’den %5 daha fazla ekstra vergi istediği için Malacca boğazına ihtiyacı azaltacak 2400 km’lin Çin-Myanmar(Yunnan bölgesi) boru hattı çalışmıyor. Boru hattı 440bin v/g, boru hattının diğer ucunda da Anning’de (Yunnan)’da günlük 260bin v/g kapasiteli PetroChina’nın rafinerisi var. Fakat şimdilik üretimi sadece depolarda.

ABD’de araba sahipliğinin maliyeti senede 9000$. 20-20 yaş sürücü belgesi oranı 1983’e göre %15 düşerek 2014’te %77’ye düşmüş. 16 yaş için ise %46’dan %24’e düşmüş. Yazar 2025’te araba sahipliğinin büyük ABD şehirlerinde biteceğini söylemiş.

Grafik

Petrol üretimine göre bağımsız petrol şirketleri

Rapor Özet

Natural gas markets in South America and the Role of LNG – Anouk Honore

  • Güney Amerika diğer piyasalardan izole, ve bölge için yeterlilik ve entegrasyon öncelikti

  • 2008’de arz olarak LNG ithal etmeye başladı, ama dünyadaki ithalatın sadece %5’i civarındaydı

  • Giderek artan LNG talebi, Avrupaya giden LNG’yi etkilemektedir.

  • Neden Güney Amerika da LNG:

    • Güney amerika da kıta içi gaz ticareti 1950’ler ve 1960larda konuşulmaya başlandı, ama entegrasyon 1970lerin başında Bolivya ve Arjantin arasında Yabog boruhattı ile başladı

    • 1990’ların ortasına kadar sınıraşan tek boru hattı

    • İhracat 1980’de Arjantin’de geniş gaz yatakları bulunana kadar artmadı

    • 1996 ve 2001 arasında Arjantin ve Şili arasında 7 boru hattı yapıldı. Arjantin’den bölge ülkelerine ihracat başladı

      • 1998’de Uruguay’a ihracat başladı (Arj’den)

      • 2000’de de Brezilya’ya

    • 1999’da da Bolivya’dan Brezilyaya Gasbol boru hattı gaz akışına başladı. Arjantin bu gas ile de rekabet halinde

    • 2007’de Colombia-Venezüella boru hattı operasyona başladı.

    • Fakat bir dizi problem yaşandı

      • En önemlisi 2001 ekonomik krizinin sonucu olarak Arjantin’in azalan yerel üretimi.

      • Arjantin ihracat kontratlarını bozdu ve iç tüketime öncelik verdi.

      • Şili ise 100% Arjantin’den gelen gaza bağımlıydı. Brezilya ve Uruguay’da etki daha düşüktü.Bu da arjantin’in bölgedeki güvenilir tedarikçi olma imkanlarını sınırladı

      • Bolivya’nın Brezilya’ya gaz satışlarında hacim sorunu yaşanmasa da fiyat sorunları yaşandı

      • Kuzeyde ise,, Kolombiya 2011’e kadar Venezüella’ya gaz gönderirken, 2012’de bu akış ve boru hattı tersine işletildi. 2015’te Kolombiya iç talebini karşılamak için gaz ihracatını düşürdü, Venezüella’da da Perla sahası çalışmaya başladı. Fakat ters akış tekrar Ocak 2016’da beklenmesine rağmen tekrar gecikti

    • Kısaca sorun olunca, ülkeler kendi talebinin önceliklendiriyor, bu da ithalatçı ülkelerde güvensizlik sebebi oluyordu. Sonucunda daha çok LNG’ye başvurmaya başladılar

    • 2008’de Güney Amerika kıta dışı ilk LNG kargosunu aldı. Bundan sonra da hacım 2008’de 0.4 mtpa’dan 2015’te 13 mtpa’ya arttı.

    • Şili’de ihracat tüm yıl boyunca neredeyse sabit (3.2 mtpa 2015)

    • Arjantin’de özellikle kış aylarında (4.5 mtpa)

    • Brezilya’da ise hidro kuraklığına bağlı olarak 6.8 bcm

    • 2016 Ocak itibari ile

      • Güney Amerika 33.5 bcma (24.5 mtpa) LNG ihracat kapasitesi var. 2015’de kullanım %51 seviyesindeydi

      • Arjantin’de %60, Şili’de %57, Brezilya’da %43

      • Uruguay(2.7 mtpa) ve Kolombiya’da(3.0 mtpa) iki ek gazlaştırma tesisi

    • Doğalgaz trendi ve belirsizlikler

      • 2014’te gaz talebi 144 bcm, 2010’a göre %20, 2000’e göre %64 artmış durumda

      • 2010larda ekonomik büyüme çok yüksek olmamasına rağmen, gelecek yenilenebilirlerin mevcut durumda kuru sezon da diğer kaynaklarla ikame durumunu değiştirmeyeceğinden gaz talebi için ümit var. Yollarda CNG kullanımı, bölgede konut ısıtma için neredeyse hiç talep yok

      • Yazar gaz talebinin 2020’de 151 bcm, 2030’da 191 bcm’e çıkmasını bekliyor

      • Islak yıllarda elektrik için gaz tüketimi 8-10 bcm, kuru yıllarda 2030’da 40-45 bcm’e kadar çıkabilir

    • Doğalgaz arzı – Zorlukları karşılamak

      • Esnek arz mutlaka sezonsal durumlar için gerekli

      • Yerli üretimi arttırmaktaki zorluklar: Coğrafya, değişen düzenleyici ortam, ve düşük petrol fiyatları

      • Yazar üretimin 2020’de 149 bcm’e 2030’da 183 bcm’e çıkmasını bekliyor

    • Sonuç

      • Brezilya, Şili, Arjantin’in LNG ithalatına devam edeceği, sonra bunlara Uruguay ve Kolombiyanın katılacağı

      • Perunun ise ihracatçı kalacağı

      • Tüm bir kıtada entegrasyon olmayabileceği ama alt bölge entegrasyonları olabileceği: uruguay-kolombiya gibi veya Şili’ye gelen LNG’nin Arjantin’e satılması gibi

      • Normal hava koşullarında 2020’de bölgenin 5.1 mtpa LNG ithal edeceği

      • Eğer Bolivia-Brezilya anlaşması uzatılmazsa, LNG ithalatı , 2020’de 13.2 mtpa’ya çıkar

      • 2030’da 14.3 mtpa LNG ithalat imkanı var

      • Eğer Bolivia Arjantin ve Brezilyaya anlaşmalarını yenilemezse 22.4 mtpa’ya çıkarabileceğini

      • Kurak yılda sadece Brezilya’da 25.7 mtpa ek LNG talebi 2030’da oluşabilir

      • Eğer ekstrem hava olayları olmazsa Güney amerika major bir LNG piyasası olmaz

Tarih

27 Haziran 1909 – Los Angeles Herald – White benzinli motor yapacak


WEC Kongre notları – Açılış Oturumu – 10 Ekim

Sabah – 1

WEC 3 senaryo yapmış. Müzik temali, genelde bir 3lemeleri var her seferinde. Ama her senaryoda öyle de olsa iyi tarafları var, böyle de olsa iyi tarafları var modundalar.

  • Modern Jazz – Teknoloji merkezde,

  • Unfinished Symphony- Çok fazla müdahale istiyor

  • Hard rock – her ülke kendi enerji yolunu seçiyor,

Enerji sektörü çok hızlı değişiyor, “eski yol bir opsiyon” değil.

Sabah – 2

Açılış Oturumu – KSA’(Kingdom of Saudi Arabia)dan Halid el Falih ilk konuşması

M- MS Nadeau – Chair WEC

J- John Defterios – CNN UAE

H-Halid el Falih

M: Hiçbir ülke dönüşümden kkaçamaz. Biz buna Grand Energy Transformation diyoruz. Uyamayanlar bizleri kaybedecek.KSA kendi dönüşüm planını yayınladı.

H:Napolyan: “Dünya tek bir ülke olsaydı, İstanbul başkenti olurdu”.4 key facts, değişimi başarmak, 2030- KSA değişm.

Hevesli olmalıyız ama yol üzerindeki çukurlara dikkat etmeliyiz. Lineer olmayacak.

4 ana faktör var , küresel enerji sistemini dönüştürecek

1. İklim değişikliği – anahtar. Paris geçen hafta yürürlüğe girdi. Marakeş toplantısından önce (Kasımda) KSA onaylayacak.

2. Tüm enerji kaynaklarını kullanmaya ve yatırım yapmaya devam etmeliyiz. Doğru zamanda yatırımlar yapmalıyız, düşük petrol fiyatlarının yatırımları azaltması…

3. Teknoloji: Saudi Aramco – ArGe, auto sektörü ile yeni ve farklı motor tasarımları ile, karbon yakalama gibi

4. Ulusal hedeflerle uyumlu ve öngörülebilir politikalar ve erişim: ensure no one is left behind.

Uluslararası kurumlarla işbirliği, ortak hareket, WEC’de bir rol oynuyor.

Daha güçlü ve sürdürülebilir bir KSA, daha fazla ekonomik farklılaştırma, iş oluşturma, özelleştirme ve yerelleştirme

J: Bizi 60 $’a hangi senaryo getirir

H: piyasalar fiyatları belirler. Arz ve talep en önemlisi, KSA dengelemeye çalışıyor, herkesin çıkarına olarak. Daha az osilasyon ve fiyatlarda değişkenlik için. Arz-Talep dengelenmesinde neredeyiz? arz çok hızlı arttı, OPEC müdahale etmedi. Gözüm fiyatlarda değil, Maliye bakanının gözü fiyatlarda, benim gözüm arz ve talepte.

J: 2 yıl önce KSA pazar payını savunacaktı, ve üretim kesilmeyecekti

H: Koordinasyon non-OPEC önemli. Merkez Bankacılar sürekli buluşuyor, kararlar alıyorlar. Birbirileri ile koordine oluyorlar. Ve IMF’de. Petrol de küresel ekonomi için en az bu kadar önemli.

J:Rusya ile ilişkiler, anlaşmanın amacı ne

H: İstanbul’Da Novak ile buluşacağız, teknik koordinasyon komitesi var, 1-2 gün içinde buluşacak, arz-talep dengesine bakacaklar.

J: Rusya, Azerbaycan, Brezilya, onlar da dengeleme için masada olmalımı

H: kesinlikle, OPEC kendi planını yapacak ve non OPEC’le bölüşülecek.

J: Viyana da gerçek bir paket olacak mı

H: umutluyum

.. o kadar veriye rağmen hala arz ve talepte net değiliz. Kasım’a kadar netleşeceğini umuyorum. OPEC çok kısarak piyasaları şoklamamak, piyasaları şoklayacak zararlı (düşük) fiyatlara da sebep oılmamalı

J: 2018’de Aramco IPO için 70$’a ihtiyacınız yok mu

H: Kraliyet hangi fiyat olursa olsun mücadeleye hazır, senaryolarımız var. Yüksek fiyatlar dönüşümümüzü hızlandırır. Başka ekonomik motorlar oluşturmayı, fiyatlar geri dönmese de yapacağız

J: Reform çok ağrılı gibi değilmi

H: Acı yok, kazanç yok. Göbek yaptık, yüksek fiyatlar sebebi ile, geçiş ekonomiyi yavaşlatsa da, kurumlara ve sektörlere olumlu etkileri var. Hatta Aramco’ya da, verimlilik gibi. Maden sektöründe de yatırım

J: Paniklemeye gerek yok, her yıl 100 milyar $ yakmanıza rağmen

H: Denge tablomuzu tekrar yapılandırıyoruz. Ekonomi 2017’de büyümeye başlayacak

J: 5 yıl önce pik petrol şu anda ise pik talebi konuşuyuroz. Yer altında stranded kaynakları olacağına inanıyormusunuz

H: İnanmıyorum, böyle bir durumdan önce biz petrol harici ekonomiyi başaracağız

Sabah – 3

— Scenarios to 2060 —

Some key points:

1. per cap energy demand peak before 2030

2. demand for electricity double to 2060

3. phenomenal rise of solar and wind will continue

4. demand peaks for coal an oil raises risk of “stranded resources”

5. transitioning global transport is a hard obstacle to overcome

6. limitin global warming to no more than 2C increase will require an exceptional and enduring effort

7. Global cooperation, sustainable growth and technology innovation are needed to balance the Energy Trilemma

<bu arada not tutulmadı>

Fatih Birol/IEA

Why China’s oil demand is slow? Energy efficiency. Even in a low price environment, efficiency key

Climate change, 2/3rds coming from energy, renewables are important, nuclear is very important source,

Coal industry, even face more challenge, if they do not come with CCS, 5 years ago, you invent or you are trouble. Fossil fuels are different , coal, oil is different. SE Asia is willing fuel, 2015 built coal are subcritical,

Africa, 2 out of 3 do not have electricity, that’s a scandal

Coal was the basis of development, in the case of Africa, most are in rural areas, renewable energy has declined substantianlly, Africa can achieve by using renewables.

Diversifying of economies, renewables

Isabella Kocher/Engie

Energy players will be very different, not only invent, infrastructure and value….

Bring energy to every person on this planet., question is no in which scenario you believe in. what are the key convections, media trends, agility yes, what are the bigger trends. Clear view of avenues. This revolution is irreversible. Climate change is not only change about climate. Market supporting transition? Financing? Not a problem of money, technology is not a bottleneck, huge …. solar price decrease, storage will be the same. Lack of convergence in public regulations. We need a convergent view. Geopolitic… Big actions plans converging. One example solar,

Yağız Eyüboğlu/Koç

Koc group: how to shape in your investment scenario, how you approaching it

Koç grup %40 enerji, We try to diversify energy portfolio. Refining, increase energy efficiency, energy efficiency 20%, we invested 5 billion $,

In electricity renewable energies, more opportunities, bigger picture Turkey on the right track. Not neglecting nuclear, our own resources to produce efficient use

5 key factors

– demographic: 2billion people from ortadirek, will need more energy.

-climatic

-economic

– geopolitic

– technologic

we should talk about how electricity will be generated for electric car.

Willi Meixner/Siemens: electrification, automation, digitization

Last month , highest ever US gas generation utilization

efficiency will come from connecting resources, and customers, how digitilization will open up.

Sabah – 4

Asian Integration

Zhai: Asia we face a different challenge, in US and EU, they talk grand energy transition. In Asia, before energy transtition, access….

Transition: Germany, some extend China, they have excess power,

SE Asia, pacific – > energy access is bigger issue,

regional cooperation, long term low carbon transition. Thailand, Cambodia. Helped a lot Cambodian households. India & Nepal, and India &Bangladesh, expending energy access. Regiona integration can bring low carbon transition. In Butan, hydro power to india, replace coal. Low carbon transition,

2nd point, original cooperation interconnection… sharing best practice in low carbon technology. Low carbon tech transfer unfinished agenda… South south cooperation, low carbon technology.

3rd point, There are barriers in regional cooperation, lack of political will & trust. For ADB not no1 constraint, financial and economical logic, beneficial for both parties.India-Bangladesh interconnection ADB financed. People asked: “india suffered from electricity blackouts, why send electricity to bangladesh”. India is getting more money by sending to Bangladesh since India prices are politically low. We ve to find right economic logic. 3-4 interconnection between china and india, but economics was not right. Price was not correct, ADB willing to financed

Bhoocha/Thailand: 10 countries of SEAsia, 625 miliyon people, 10 minister meet regularly. ASEAN+3, (Korea, China, Japan): 6 LNG terminal , we will have 9 more. 7 in mainland, connected, get electrical grid connected. Phillipen, Burma, Indonesia. North hydro, south fossil.

Asia grid, not 10 countries.. like EU. Like EU to Turkey, SE Asia from 7 countries to others. Committed to COP21. We import 90% oil. Look for biofuels. We are agriculture country. Palm oil. All ASEAN countries are agricultural.

Loh – China : Very large population, modernize,

1st secure fuel sources, pipelines from Russia and central asia

2nd china to built capacity to industrialize and clean. Air pollution, not health not economical but political problem

3rd China to built out the delivery of energy to where population are, investing, super critical, wind, nuclear, such big country had to go for everything. Building out its grid system. Problem, it built the wind capacity, but integration not so easy. If you run so fast, Chinese government hadn’t connected everything right

4th need financing: who will pay for what. We are not at the tipping point of

Irie- Long term perspective of rnergy demand management

APEC Energy demand and supply outlook – 25-30 years a generation

Fosil Fuel Civilization, 80% of primary energy demand. R/P oil : 52.5 years, gas 54.1 years, R+,P-

World enrg demand in 2050 800-1000EJ

technical potential of renewable energy -259.9-314.842 EJ

minimum estimate 26-32.5%

population decrease may be necesary in order to be solely dependent on renewable energy

Q: Why integration is slow?

ADB: who should take the leading role?

Sabah – 5

Storage session

Through the cloud, autonomous truck, 7 m between truck. 4-6 drive motorway following the first one, reduced fuel cost,

Carbon intensity of battery fabrication. Fuel economy, EV will be cheaper, provided electricity will not be taxed.

Vehicle interoperability,

Öğleden sonra 1

Nicolas Maduro

OPEC üyeleri ve bir çok dost burda. Yeni bir gelecek görüyoruz, dönüşüm görüyoruz. Venezüella petrol ve gaz üreticisi, 100 yıldır. Chavez’in dediği gibi, emperyalist vampirlere karşı savaşmalıyız. Eğer petrol tabanlı ekonominiz varsa, çok zenginliğiniz var,

fiyatlar sürdürülebilir olmaktan çıktı, maliyetlerin bile altında olduğunu söyleyebiliriz.

Daha adil fiyatlar için elimizden geleni yapmayı planlıyoruz. Yeni bir mekanizmaya ihtiyacımız var, petrol sektöründe adil gerçekçi fiyatlara ihtiyacımız var.. Stabilite,

Çeşitlendirme önemli, venezüella enerji çeşitlendirmesine çok önem veriyor. 120 ülke ile görüşme halindeyiz. İşbirliiği yapmamız gerekiyor. Güneş, rüzgar,… yenilenebilir çok önemli … tüm ülkelerin kalkınmaya, finansmana erişime hakkı olmalı.

Artık adalet için, ortak kalkınma için barış için birlikte çalışmalıyız.

Ilham Aliyev

Türkiye dünya enerji siyasetinde önemli rol oynuyor. Bir çok enerji projelerini Türkiye ile yapmaktayız. Dünya petrol tarihi Bakü’de başlar. İlk neft Bakü’de çıkarıldı,

Bizim bağımsız olmamızda enerji sektöründe hususi rol oynamıştır. Mutlaka boru hatları çekilmeliydi. 3 boru hattı, 2 karadeniz, 1 de akdeniz’e petrolümüzü getiri.

İlk defa doğal gaz, 2,6 trilyon m3, dünyanın en büyük gaz yataklarından biri şah deniz azerbaycandadır. Mutlak büyük hat çekilmeliydi. Tr-Az, kendi liderliğini gösterdi. 2012.yılda, Tanap imzalandı. Tanap tarihidir.

İktisadi durumumuz imkan verdi, kardeş Türkiye’ye koyacağımız sermaye 20 milyar $. bizi, iktisadımızı ve birliğimizi güçlendirir. Bugün Türkiye ve Azerbaycan’ı dikkate almamak mümkün değil

Türkiye G20’ye bir ülke davet edebilirdi, Azerbaycan’ı davet etti.

Bizim dostluğumuz daimidir, ebediidr, sarsılmazdır.

Vladimir Putin

2 milyar insanın enerjiye erişimi yok. Hidro karbon kaynaklarının sonunun geldiğini iddia ediyorlar, ben buna şu anda inanmıyorum.

LNG gelişimi, … 10 yılda LNG ticareti boruhattı ticaretini aşacak deniyor.

Son 10 yılda yüksek fiyatlardan dolayı bir çok yatırım yapıldı. CAPEX yatırımları son iki yılda 2 trilyon $ düştü.freezing and cutting productioktır

Yatırım ambargoları, bir sonuca ulaşması zor, blok disiplini diyorlar. Bu davranışlar dünyaya, ve enerji stabilitesine hizmet etmiyor. Biz uzun dönemli yatırımlara devam ediyoruz, tüm ülkeler enerji arzında güvenli olmalı. Şu anda nordstream ve turkish stream de aktifiz. Çin’e , Japonyaya ve … LNG yatırımları da yapıyoruz. Doğu sibirya ve power of sibirya, east

Temiz enerjinin arttırılmasını da destekliyoruz. Paris anlaşması ile

Öğleden sonra 2

OPEC Genel Sekreteri ile

J: OPEC kesiyor mu, donduruyor mu

OPEC Sekreteryası: Maduroya katılıyorum. Mevcut cycle. Bu belki de en ciddi döngü , son 6 döngü içinde, Bu döngünün özelliği ise, uzun süredir ilk defa, tüketicilerde bunun uzun sürmesinden endişeli, hiçbir öngörü raporu da bunun 2 yıl süreceğini öngördüğünü sanmıyorum

J: 700 milyar dolarlardan 300 milyar $’lara düşüyoruz.

O: Bu sektör kapital yoğun, krediye erişim sorun,

10 Ekim 2016 – WEC – Açılış Oturumu

WEC Kongre notları – Açılış Oturumu

WEC 3 senaryo yapmış. Müzik temali, genelde bir 3lemeleri var her seferinde. Ama her senaryoda öyle de olsa iyi tarafları var, böyle de olsa iyi tarafları var modundalar.

  • Modern Jazz – Teknoloji merkezde,
  • Unfinished Symphony- Çok fazla müdahale istiyor
  • Hard rock – her ülke kendi enerji yolunu seçiyor,

Enerji sektörü çok hızlı değişiyor, “eski yol bir opsiyon” değil.

Açılış Oturumu – KSA’(Kingdom of Saudi Arabia)dan Halid el Falih ilk konuşması

M- MS Nadeau – Chair WEC

J- John Defterios – CNN UAE

H-Halid el Falih

M: Hiçbir ülke dönüşümden kkaçamaz. Biz buna Grand Energy Transformation diyoruz. Uyamayanlar bizleri kaybedecek.KSA kendi dönüşüm planını yayınladı.

H:Napolyan: “Dünya tek bir ülke olsaydı, İstanbul başkenti olurdu”.4 key factos, değişimi başarmak, 2030- KSA değişm.

Hevesli olmalıyız ama yol üzerindeki çukurlara dikkat etmeliyiz. Lineer olmayacak.

4 ana faktör var , küresel enerji sistemini dönüştürecek

1. İklim değişikliği – anahtar. Paris geçen hafta yürürlüğe girdi. Marakeş toplantısından önce (Kasımda) KSA onaylayacak.

2. Tüm enerji kaynaklarını kullanmaya ve yatırım yapmaya devam etmeliyiz. Doğru zamanda yatırımlar yapmalıyız, düşük petrol fiyatlarının yatırımları azaltması…

3. Teknoloji: Saudi Aramco – ArGe, auto sektörü ile yeni ve farklı motor tasarımları ile, karbon yakalama gibi

4. Ulusal hedeflerle uyumlu ve öngörülebilir politikalar: ensure no one is left behind.

Uluslararası kurumlarla işbirliği, ortak hareket, WEC’de bir rol oynuyor.

Daha güçlü ve sürdürülebilir bir KSA, daha fazla ekonomik farklılaştırma, iş oluşturma, özelleştirme ve yerelleştirme

J: Bizi 60 $’a hangi senaryo getirir

H: piyasalar fiyatları belirler. Arz ve talep en önemlisi, KSA dengelemeye çalışıyor, herkesin çıkarına olarak. Daha az osilasyon ve fiyatlarda değişkenlik için. Arz-Talep dengelenmesinde neredeyiz? Nam’de arz çok hızlı arttı, OPEC müdahale etmedi. Gözüm fiyatlarda değil, Maliye bakanının gözü fiyatlarda, benim gözüm arz ve talepte.

J: 2 yıl önce KSA pazar payını savunacaktı, ve üretim kesilmeyecekti

H: Koordinasyon non-OPEC önemli. Merkez Bankacılar sürekli buluşuyor, kararlar alıyorlar. Birbirileri ile koordine oluyorlar. Ve IMF’de. Petrol de küresel ekonomi için en az bu kadar önemli.

J:Rusya ile ilişkiler, anlaşmanın amacı ne

H: İstanbul’Da Novak ile buluşacağız, teknik koordinasyon komitesi var, 1-2 gün içinde buluşacak, arz-talep dengesine bakacaklar.

J: Rusya, Azerbaycan, Brezilya, onlar da dengeleme için masada olmalımı

H: kesinlikle, OPEC kendi planını yapacak ve non OPEC’le bölüşülecek.

J: Viyena da gerçek bir paket olacak mı

H: umutluyum

.. o kadar veriye rağmen hala arz ve talepte net değiliz. Kasım’a kadar netleşeceğini umuyorum. OPEC çok kısarak piyasaları şoklamamak, piyasaları şoklayacak zararlı (düşük) fiyatlara da sebep oılmamalı

J: 2018’de Aramco IPO için 70$’a ihtiyacınız yok mu

H: Kraliyet hangi fiyat olursa olsun mücadeleye hazır, senaryolarımız var. Yüksek fiyatlar dönüşümümüzü hızlandırır. Başka ekonomik motorlar oluşturmayı, fiyatlar geri dönmese de yapacağız

J: Reform çok ağrılı gibi değilmi

H: Acı yok, kazanç yok. Göbek yaptık, yüksek fiyatlar sebebi ile, geçiş ekonomiyi yavaşlatsa da, kurumlara ve sektörlere olumlu etkileri var. Hatta Aramco’ya da, verimlilik gibi. Maden sektöründe de yatırım

J: Paniklemeye gerek yok, her yıl 100 milyar $ yakmanıza rağmen

H: Denge tablomuzu tekrar yapılandırıyoruz. Ekonomi 2017’de büyümeye başlayacak

J: 5 yıl önce pik petrol şu anda ise pik talebi konuşuyuroz. Yer altında stranded kaynakları olaağına inanıyormusunuz

H: İnanmıyorum, böyle bir durumdan önce biz petrol harici ekonomiyi başaracağız

 

7 Ekim 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTdNV9ad1hSM1FscVk

ABD tipi ham petrol 28 Eylül’den beri %13 artmış. GM’in açıklaması otomotivde 1 değil 4 temel değişikliğin olduğunu hatırlatıyor. Rosneft tüm Rus petrol sektörünün konsolidesi oluyor. 3D printerla basılabilen elektrikli araç, süper fikir. Madrid Forum sunumları çok ilginç, IEA sunumu karamsar, ya zorla kömür nü kleer kapatılacak ya da gazın büyümesi riskli. Oxford Energy’nin LNG hakkında forumunun yarısı özetlendi, aşağıda. Sadece OPEC değil Norveç’te üretimini arttırıyor. Sadece OPEC değil ABD eyaletlerinin bir kısmı da ekonomisini çeşitlendirmeli diyor Brookings.

Bilgiler

Enerji depolama pazarı ABD’de 2014’teki 57 milyon$’dan bugün 734 milyon $’a gelmiş durumda. California’da 4 eyalet yasası daha imzalandı: büyük depolama yenilenebilir ilişkisi, depolama bağlantı anlaşmazlıkları için bağımsız birim, kendi elektriğini üretme programı için 249milyon$,planlanan 1325 MW üzerine 500 MW daha depolama hedefi.

GM CEOsu Mary Barra, otomotiv sektörünün 4 temel değişimden geçtiğini ve araç paylaşımının elektrik ve otonom sürüşten daha büyük bir değişim. GM araç paylaşım şirketi Lyft’i 500 milyon $’a almıştı.”Araç paylaşım 1.0”daymışız.

RWE yenilenebilir,şebeke ve perakende iş kollarını kendi kurduğu Innogy diye bir kuruluşa aktarmıştı. Hisselerin %23’ünü tanesi 36 eurodan, 138.9 milyon hisseyi Frankfurt borsasında piyasaya açtı. 20 milyar €luk halka arz

Rusya’nın Başkurdistan eyaletinde varlıkları olan Bashneft’in devlet hisselerini Rosneft alıyordu. Daha önce Putin Bashneft’in Rosneft tarafından alınmasının en iyisi olmayacağını söylemişti. Oxford Energy’den yorum gelmiş “10 yıldır süren Rus petrol sektörünü Rosneft altında birleştirmeye yönelik son hamle”. Sonra da bir yorkshire cümlesi kurmuş.

Cuma geleneği Baker Hughes kule rakamları: ,ABD’de 481((Ağu)’den 509’a(Eyl) Geçen Eylül’de 848di.

Goldman Sachs’ın 2012’den bu yana temiz enerjiye yatırdığı 41 milyar $: yollardan 16 milyon aracın alınması etkisine eş 74 milyon ton sera gazı emisyonunu offsetledi. 89 firmayı büyüttü, 31 GW yatırım getirdi, 129,000 istihdam sağladı ve sadece geçen sene 34 milyar $ gelir sağladı. Goldman toplamda 150 milyar $ yatırım yapacak.

Küresel petrol stokları: Singapur açıklarında 3 aydır 30 milyon varil seviyesindeki stoklar geçtiğimiz hafta yarıya düştü.Bazılarına göre küresel arz fazlası bitti, PIRA Energy, son çeyrekte 500bin v/g arz açığı vardı, sene sonunda 2ye katlanacak. ABD tipi WTI petrol Hazirandan beri ilk defa 50$ üstü kapandı.

Shell’de görünüm karışık. LNG’de güçlü bir talep geleceği için iyi pozisyonlanmış durumda. Fakat BG group ile birleşmeden gelen borçlar, hisse başına gelir oranındaki düşüş, düşük doğal gaz fiyatları sürecinin uzaması ve Nijerya daki varlıklar negatif taraflar.

İngiltere, Lancashire yerel idare kararının üzerine geçerek ikinci şeyl gaz çatlatma iznini Cuadrilla’ya verdi. 2017’de ilk çatlatmalar yapılacak, ilk gaz da 2018 başı. Şeyl sektörü 64,000 iş sağlayabilir.

Honda’nın konsept elektrikli arabasının çoğu parçası 3D printer da basılabiliyor. İyi fikir, 3 senelik kasko parasına printer alır, parçaları evde imal ederiz.

Küresel gaz talebinin büyümesi yavaşlamaya 2021’e kadar devam edecek. Elektrik üretim tarafında rekabet yoğun. 2009-2015’de AB’de 50 bcm(=Türkiye) talep düşmüş. Nükleer ve kömürler emekli edildikçe talep canlanacak. Fakat 450 ppm senaryosunda AB bugünden 150 bcm daha az gaz tüketecek. 2015’de 490 bcm’di. Sunumlara bak.

Brookings’deki yorumda, aslında düşük karbon ekonomisi konusunda ABD’deki eyaletlerin de gelir kayıplarına değinilmiş. Makale de yer isimleri kapatılsa OPEC ülkeleri için yazıldığı sanılabilir.

Heathrow’a üçüncü pist konusunda emisyon sınırlarının aşılacağı ve BBC’nin bilgilendirmesinde eksiklik olduğu iddia ediliyor. Yazıda ilginç bir istatistik : ortalama Euro 6 dizel araç İngiltere yollarında limitin 6 misli fazla NOx salıyor.

Tüm dünyadan maden/petrol kaynak kontrat ve lisansları. Resource Contracts, 36 kaynak için, 80 ülke verisi.

Rapor özeti

The Oxford Institute for Energy Studies – Forum: LNG Markets the great transformation

1 milyon ton LNG = 1 bcm gaz.
FSRU : yüzer gazlaştırma
FLNG: yüzer sıvılaştırma
FID: Final investmen Decision (nihai yatırım kararı)

Bu sayı Oxford Energy araştırmacılarının çıkardığı LNG kitabının küçük bir özeti. Kitap editörlerinden Anne-Sophie Corbeau kitap ismini bir süre düşündüğünü ve “great reconfigration” ‘da karar kıldığını anlatıyor. En önemlisi daha fazla short-term (4 yıl altı) LNG kontratları ve spot kargolar olacak. LNG daha çok metalaşacak. Gaz daha fazla küreselleşeceğinden eski modeller değişmek zorunda kalacak.

İlk yarı kısmın yazıları ve önemli noktalar

  • ABD ve Avustralya Arz Görünümü – James Henderson

    • 2010-2014 döneminde, Çin, fukushima ve petrol fiyatları ile asya da LNG fiyatları 15$/mmbtu üzeri seyretti. Bu da yatırımı arttırdı.

    • 2020 gibi ABD ve Avustralya’nın sıvılaştırma kapasitesi 126 mtpa (milyon ton per annum). Bu arz tam da talep beklentileri aşağı revize edilirken geldi

    • Avustralya

      • 2020 gibi en büyük LNG ihracatçısı, 2019’da 86 mtpa’ya ulaşacak. 7. sıradan Katar’ı geçerek liderliğe gelecek.

      • Mevcut çalışan 3 projeye ek, 7 yeni proje de 2009’dan beri geliştiriliyor. 2015 başından beri devreye giriyorlar

      • Yenilikler:

        • ilk kömür yatağı gazından LNG (CSG to LNG), Queensland,

        • ilk yüzer LNG FLNG, batı avustralya

      • Sorunlar: yeniliklerle birlikte yeni sorunlar da geldi. İşçi talebi, maliyet artışları, proje gecikmeleri, bu da eğer fiyatlar tekrar 10-14$/mmbtu’ya gelmezse pozitif sonuçlar zor. Şirketler 200 milyar $ harcadı

      • Etkisi 2014-2015 te terk edilen projelerden görülmekte. Mevcut genişlemeler bile yapılmayacak

      • Ama alıcıların kontratlardaki alım garantilerini yerine getiremezlerse, daha çok kargo spot’a düşerek, spot fiyatları daha çok düşürecek ki Asya’da talep zayıf. Gelirler düşünce Avustralya hükümetinin gelirleri de düşüyor.

      • Bu şartlar Avustralya LNG patlamasının sonuna geldiğinizi gösteriyor. 86 mtpa’da plato olur

      • Şartlar iyileşirse, 2020’de 20 mtpa onaylanır, 2025’de devreye girer

      • Fiyatlar 10-11$’a gelirse 100mtpa olur.

    • ABD

      • ABD’nin LNG ihracatçısı olması son 30 yıldaki LNG sektöründeki dönüşüm olduğunda

      • LNG, sadece petrol fiyatı yerine Henry hub fiyatı ile ilişkili olmakla kalmadı, geleneksel tolling ile gaz alıp dağıtan aggregatorlerin çıkışı da geleneksel kontrat modelini sarstı

      • ABD LNGsi sadece yeni bir hacim değil, ayrıca alternatif, rekabetçi bir pazarlama teklifi

      • 2016 ortasına kadar ABD Enerji bakanlığı, 25 LNG ihracat başvurusu aldı=311 mtpa

      • Sadece 6 sı FERC tarafından onaylandı, 5i inşaat halinde (=64mtpa), Sabine Pass işletmede

      • Sabine dahil 4 tesis, mevcut gazlaştırma tesis yerlerine yapıldı/lıyor. Dolayısıyla kapital maliyetler düştü

      • Tolling fee’ler 3-3.5 $/mmbtu

      • Toplam fiyat = Henry hub fiyatı (~2$) *1.5(gazın buharlaşması, yakıt kullanımı vs)+sıvılaştırma+taşıma+gazlaştırma. Avrupa’ya kargo bedeli $6.5-7/mmbtu

      • İngiltere ve kıta Avrupası gaz fiyatı 4$/mmbtu (mayıs 2016). Bu sebeple ABD gazı short-term marginal maliyet (yani sadece değişken bedeller ile), tolling maliyetleri de batık maliyet olarak satılıyor. O zaman ABD LNG fiyatı 3.5-4 oluyor (Avrupaya)

      • Bu sebeple, bu kayıplar ile 1-2 sene devam ederler ve yeni LNG projeleri yapılmayabilir.

      • ExxonMobil ve Katargazın Golden Pass yatırımının mantığı var ama 7-8$/mmbtu(AB/Asya) altı yeni yatırım zor

  • ABD ve Avustralya dışı LNG arzı beklentisi – James Henderson

    • 18 ülkenin daha sıvılaştırma terminali var (2015)

    • Malezya ve Endonezya da artan talep ihracatı düşürüyor, 2000lerden beri Oman ve Abu Dhabi boru hattı gazı ithal ediyor (2000’lerin sonundan beri), Libya ve Mısır ihracat tesislerini kapatmışlardı

    • Nisan 2015’te Yemen LNG ihracatında force majeure ilan etti.Trinidad gibi bazı ülkelerde de yıllar süren üretimin ardından doğal düşüşler yaşandı.

    • Chevron’un Angola’daki 5.2 mtpa’lık yatırımı da işletme sorunlarından 2014’te kapanıp, 2016da tekrar açıldı

    • Nijerya’da toprak üstü riskler önemli. 2014 ve 2015’te LNG ihracatı artmasına rağmen, üretimi 2020’ye sabit , LNG ihracatı da stabil-az düşüş gösterebilir

    • Mevcutlardaki üretim düşüşleri yeni gelen üretimleri offsetliyor

    • Katar – nadir bir yeni proje örneği ve stabil üretim

      • 2015’te Kamerun Perenco ve Golar tarafından geliştirilen FLNG için FID(Final investment decision – nihai yatırım kararı) aldı. GDF Suez ve Kamerun devlet petrol ve gaz şirketi SNH tarafından üretilecek gazı tesise verecek. 2017’de 1.2 mtpa LNG bekleniyor.

      • Ekvator Ginesi, Shell (eski BG’nin) tüm üretimi alıyor. İkinci proje Ophir, Fortuna projesi 2.2 mtpa, FID kararı 2016’da alınır.

      • Katar ise 2005’te, Kuzey alanını geliştirmeyi durdurdu (morataryum) ve LNG üretimini 77 mtpa ile sınırladı. Üretimi 2$/mmbtu’ya geliyor tahminen.

    • Diğerlerinin sorunları

      • Rusya’da son 8 senede yeni projeler tartışıldı. Maliyet ve ambargo sebebiyle ilerleme çok olmadı

      • 2020 gibi sadece Yamal LNG (Novatek) devrede olacak.

      • Sakhalin 2’ye 3.tesis(train) ve Baltic LNG 2025’e kaldı

      • Rusya’nın ortalama LNG üretimi 36 mtpa, Shtokman ve Vladivostok LNG 2020’lerin sonuna sarktı

      • LNG’de Gazprom değil, Novatek ana LNG ihracatçısı olur

      • Doğu afrika da Mozambik ve Tanzanya’da büyük sahalar bulundu ama ilerleme beklenildiği gibi olmadı. 2020’den önce üretim beklenmiyor

      • Eni ve Anadarko’nun Mozambikteki projeleri gelecek 10 yıl sonunda 32.5 mtpa üretir

      • Tanzanyada da 15 mtpa aynı zaman diliminde mümkün

      • Fakat fiyatlar çok düşerse, Tanzanya LNG işine giremez, Mozambikte 10-15 mtpa’da kalır

      • Kanada’da batı yakasındaki projeler 1500 kmlik boru hattına ihtiyaç duyuyorki, yerli nüfusun alanından geçiyor, uzun ve pahalı olabilir. Uzatmıyım, doğu tarafta olmaz diyor. 2020’lere kadar zor

    • Gelecek için Potansiyel

      • İran’a ambargonun kalkması ilgi uyandırdı. South Pars sahası ile ilgili.İran’da gaz daha çok petrol üretimini sabit tutmak için kuyulara basılıyor. Fakat şu anda hedef iç piyasayı beslemek, boru hattı ile bölgesel pazarlara (Irak, Pakistan, Oman)’a satmak gibi

      • Doğu akdenizde de İsrail ve Kıbrıs keşifleri var. Fakat bir çok sorun var. LNG zor

    • Sonuç: Politik olarak sallanan bölgelerde, bu multi milyar dolar yatırımlar bu petrol fiyatları ile zor

  • Asya’da LNG talep potansiyeli-Howard Rogers

    • Asyanın yetişkin ihracatçıları

      • Japonya(1969), Güney Kore (1986), Tayvan(1990)’da LNG ihracatına başladı

      • 1980-2016 arası dünya LNG ithalatının 3/4’ünü yaptılar

      • Çin yavaşlaması sebebiyle, ekonomik performanslarının geleceği düşündürüyor

      • Planlanan artan kömür artışı, verimlilik artışı ve agresif yenilenebili artışı ile dengelenecek

      • Hindistan ve Çin’de kötü hava kalitesi bir sorun

      • Japonya: LNG talebi nükleerler yavaş yavaş tekrar devreye girerse 20 mtpa civarı. Görünüm negatif

      • Güney Kore: en iyi ihtimalle LNG talebi sabit kalır ama görünüm negatif

      • Tayvan: 2020 ortası gibi nükleer üretim kapasitesini kapatacak, LNG artabilir ama küresel olarak küçük

      • Diğer Asya LNG ihracatçıları

        • Singapur, Tayland, Endonezya, Malezya, Pakistan, Bangladeş, Vietnam

        • Çin’de gaz primer enerji miksin sadece %6sı, kömürden gaza geçiş planı var, önümüzdeki 5 yılda 115 bcm/yıl. Hangi hızla olacağı soru

        • Hindistan: Altyapı ve fiyatlama mekanizmaları sebebiyle gelecek belirsizlik

      • LNG ihtiyacının 3 iticisi

        • Azalan yerli üretim veya boru hattı gaz arzı. Özellikle gazın enerjideki payı büyük ise önemli. 2030’a kadar LNG ithalatı artacak ülkeler: Singapur (boru hattı), Endonezya, Pakistan, Bangladeş, Tayland, Malezya, Vietnam

        • İkincisi itici güç: Gelecek enerji talebindeki kaynakların belirsizliği ve hükümet politikaları. Kömüre ne kadar bağımlı olmak istediğine bağlı olarak Çin, Tayvan var. Tayland, Hindistan, Malezya, Pakistan, Bangladeş var,Eğer enerji verimliliğive yenilenebilir hedefleri tutmaz ise, temiz bir enerji çeşitlendirmesine LNGsiz erişemezler

        • Üçüncüsü: Yatırım ortamı ve ülke içi düzenlenen gaz fiyat seviyeleri: Bangladeş, Pakistan, Vietnam, Malezya, Hindistan, Tayland.

      • LNG talebinin motorları Japonya, Kore, Çin, Hindistan. 2015’teki 175 mtpa talepten sayılan asya ülkelerin talebi 2030’da 283-390 mtpa olabilir. LNG talebi nin yıllık %3.2 ve %5.2 artışı için.

      • Çin ve Japonya 2020’başlarına kadar domine eder. Boru hattı girişleri, nükleer santraller, enerji verimlilikleri trendi belirler.

      • Tayvan ve Güney Korede, LNG talebi ekonomik büyümeyle daha ilişkili

      • Tayland, Endonezya, Malezya, Vietnam’da yerli üretim düşüşü belirleyici olur

      • Pakistan Bangladeş’te de yukarıdakine ek, altyapı, yatırım ortamı ve idari sorunları var.

      • 4-5 $/mmbtu bu piyasalardaki talebi arttırı ama 10$’a çıkarsa sürdürülebilirlik soru işareti olur

    • What role for Europe in the Global LNG market? – Anouk Honore

      • Avrupa LNG için swing(sallanan-salıncak) piyasa.

      • Ama bölgede gazın tüm enerji sistemindeki yeri bir soru işareti, çünkü yenilenebilirlere destek yüksek

      • Avrupa=EU28 + Türkiye + Arnavutluk+ Bosna+Norveç+İsviçre+Sırbistan+Makedonya

      • En son(residual) LNG piyasası Avrupa

        • 2015’te Avrupa küresel LNG ticaretinin %15.3. 11 ülke 38 mtpa ithal etti.

        • Toplam gazlaştırma kapasitesi 154 mtpa, kullanım oranı %24

        • 13 mtpa’da ek kapasite yapılıyor, 126 mtpa’da planlamada

      • Gaz talebi geri gelir mi?

        • TPES(birincil enerjide) 2014’teki payı %22.4, gaz talebi 2010’larda düşerek 2015’te 494 bcm’e geriledi

        • Gaz talebinin motoru elektrik sektörü, 2010’da tepe yaptı ve 2010’dan 2015’e 75 bcm düştü

        • IED sebebiyle kapanan kömür, nükleer sebebiyle 2020’de talep artabilir. Elektrik harici sektörlerde büyüme sabit

        • Yeni bir piyasa olarak LNG’nin gemilerde kullanılması

      • Bölgenin üretim düşüşü

        • İç üretim 250 bcm, talebin %50si (2014), Norveç hariç trend aşağı doğrultusunda

        • Yazar 2020’de üretimin 25 bcm, 2030’da da 89-117 bcm 2015’e göre düşük olacağını tahmin ediyor (burada sorun var her yıl bcma ile düşürsek, gaz negatif değere geliyor)

        • İthalat için 2020’de 235-261, 2030’da 336-364 bcma gaza ihtiyaç olabilir

      • Rusya hariç sınırlı opsiyon

        • Rusya, Avrupa gaz talebinin %33’ü 158 bcm ini karşıladı

        • Gazprom pazar payını %27-%33 arasında tutar. Rekabet Rusya ve LNG arasında olur

      • Gaz arzı sorunları: LNG’nin rolü

        • Eğer küresel olarak LNG fazlası olursa, Avrupa’nın düşük kullanımlı LNG tesisleri için fırsat olur

        • Fakat Rusya %27-%33 pazar payı yanında 100 bcm/yıl da düşük fiyatlı gaz ile 2030’a kadar tüm boru hattı ve LNG gazları ile rekabet eder. Gazprom Henry Hub 2$ fiyatına karşılık gaz fiyatını 4-6$ arasında tutabilir. Fiyat savaşı olursa Gazprom kazanır

        • 2020’de arz talep farkı 15-71 bcma (11-52 mtpa) olur. 2030’da 90-151 bcma (66-111mtpa)

        • Eğer Irak gazı ve Azerbaycan da gelirse, LNG ihtiyacı 2030’da 68-129 bcma (50-95 mtpa)’ya düşer

Dergi

Nature Energy – ABD seçimleri sonucu ABD enerji politikası(özet)

Torn in the USA – Editoryal

Sosyal ve teknolojik inovasyon enerji sektörünü de etkileyecek. Gelecek enerji piyasasları daha fazla dağıtık (de centralized), kilit rolü bireysel tüketiciler oynayacak. Fakat bu radikal değişiklikler kendiliğinden değil, ekonomik çıkar gruplarına, politik güce ve kurumlara rağmen meydana gelebilir. Enerjide bir sonraki adım için güçlü irade gerekiyor.

ABD enerji politikası küresel piyasalar ve Uluslar arası politikalar için çok önemli. İlk bakışta Clinton ve Trump’un enerji ajandaları birbirleriyle uyumsuz gözüküyor, farklı kesimlere hitap ediyor.

Enerji dönüşümü çevresel sürdürülebilirlik, eşitlik ve verimlilik ile ilişkilendiriliyor. Oysa iş kayıplarına, taşeronlaşmaya, güvenlik endişelerine ve piyasa gücünün kötü kullanılmasına da sebep olabilir. Toplam da küresel faydası daha çok olmasına rağmen, geçiş süreci en ezilmiş kesimi dah akötü etkileyecek ve belki de bu insanlar popüler hareketlerde destek bulacak. Yeni teknolojiler ve daha bağlantılı bir toplum daha yenilikçi uygulamalar yapacaktır. Trump fosil yakıt sektörünü destekleyerek Paris anlaşmasından geri çekilmeyi; Clinton temiz enerji ArGesinde kamu harcama artışını ve güçlü bir Paris desteğini savunuyor.

Demokratlar, enerji politikasını temiz, erişilebilir ve güvenilir enerji etrafına inşa ediyor. Clinton Obama politikalarını devam ettirecek. Fakat bölünmüş bir kongre genel karbon vergisi gibi radikal reformları sınırlayabilir.

Trump’un enerji politikası da Cumhuriyetçi ana akımı temsil ediyor, merkeze enerji bağımsızlığı ve deregülasyonu alıyor. Dış politika ve istihdam güdümünde enerji bağımsızlığı hedefinde bir enerji politikası öngörüyor. Trump [yerli]kaynaklara dayalı bir kalkınma öngörüyor.

Bu farklı görüşler petrol piyasalarında gittikçe artan huzursuzlukla baş etmek durumunda.Amy jaffe, teknolojik yeniliklerin ürettiği güçlü belirsizliklerin, petrol politikalarını değiştirmek için yeterli baskıyı ürettiğini anlatıyor. Üretiici ülkelerin kaynaklarının bir kısmı üretilemeyebilir (stranded asset), dolayısıyla en ucuzu üretmeye çalışırken, daha da ucuzlayan yenilenebilir enerji ile maliyet rekabetçi kalabiliyor.

Elektrik piyasalarının geleneksel gelişiminde, ki petrol üretimi ve ithalatıyla daha çok ilintili, ABD’nin küresel enerji güzergahlarının güvenliği ve stratejik ortaklarının desteklenmesi üzerine kuruluydu. Radikal dönüşüm olmasa da, içe dönük bir ABD mevcut kurumsal yapıları zayıflatabilir ve sonucunda Avrupa daha bağımsız bir dış enerji stratejisi geliştirmek zorunda kalabilir.

İstatistik

Eylül 2016 kule rakamları


OPEC’de açıklamalar ve petrol fiyatları


Tarih

BP’nin Forties petrol sahasının duyuru belgesi, 46 yıl önce bugün. İlk üretimi 1975’te, en yüksek üretimi 1979’da 500bin v/g.


6 Ekim 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTdemxPTm9tNjMxdkE

OPEC’in informal olarak İstanbul’da toplanması güzel haber. Petrol fiyatlarının hareketlenmesi tüm dünyaya iyi gelecektir. Çünkü dünya ekonomisinde, ABD’de bankalara, şirketlere, Asya’da, Orta doğu da işçilere, Türkiye’deki yerli petrol üretimine…Batılı ülkelerin yöntemlerini doğuda hızlandırılmış olarak uygulamak büyük sorunlara yol açabilir. Yemen’de petrol fiyat artışları ve sonrasındaki çatışmalar. Körfez ülkeleri az zamanda çok şey yapmak istiyor. Ama dünya bankası raporuna göre şimdi daha çok petrol fiyatlarına bağımlılar.

Bilgiler

Rus hükümeti 2016 bütçesinde revizeye giderek daha büyük bir bütçe açığını onayladı. Rusya’nın 2016 yılı bütçesinde petrol fiyatı ortalama 50$ alınmıştı, revize de 40$’a düştü. Bu sene bütçe açığı 49 milyar $ olacak.

ROPEC(Rusya + OPEC) İstanbulda buluşacak. Dünya Enerji Konseyi yan etkinliğinde toplantı yapacak.

Rosneft’in patronu Igor Sechin, Bashneft’i 5.3 milyar $’a almakla Moskova’daki bir iç mücadeleyi de kazandı. Neden böyle diyorlar? Aldığı hisseler hükümete ait olan %50.08’lik kısım.

Hindistan’ın en büyük petrol ve gaz üreticsi ONGC (Oil and Natural Gas Corp), 1 Nisandan başlamak üzere 4.5 milyar $ yatırım yapacak. “Gaz fiyatları dönemseldir, Capex [sabit yatırım] devam eder”. Başbakan Modi’nin ithalat bağımlılığını 10% düşürme hedefi doğrultusunda Krishna-Godavari sahasında yatırımlar devam edecek.

Hafta başında ABD stoklarındaki hızlı düşüşle petrol arttı.PVM isimli aracı kurum “piyasanın anlaşmaya inandığını” iddia etti. İsviçreli Petromatrix’de anlaşma olsa da arzın gelecek sene başından itibaren değişebileceğini söyledi.

MENA(Ortadoğu ve kuzey afrika) bölgesi büyüme beklentisi %2.3’e düştü. Daha önce %2.8di. Körfez ülkelerinin %1.6 büyüyeceği öngörülüyor. Önümüzdeki 2 yıl da da %3.1’den %3.5’e çıkacak. Raporda çok iddialı bir yaklaşım var. 2020 başlarına kadar fiyatların ABD şeyl üreticilerinin marjinal fiyatları seviyesinde olacağı bekleniyor.

Advanced Energy Economy, herhangi bir tasarının kanunlaşma şansını PowerSuite dediği bir yazılım ile öngörmeye çalışacak. Proje partneri Microsoft. O kısımda Heisenberg “belirsizlik ilkesi”nden yanayım. Tahminle gelecek değişir.

Birleşik Arap emirlikleri, yakıt ekonomisi ile %4 verimlilik sağlayarak benzin ve gaz talebini 2030’a 300bin v/g azaltmayı planlıyor. BAE, yaklaşık OPEC’in %9u 3 milyon v/g üretiyor. Bütçe başabaş petrol fiyatı 75$.

ABD Ticari binalar enerji tüketim anketine göre data merkezi olan binalar diğerlerine göre daha çok enerji tüketiyor. Kendi veri merkezi olan büyük binaların tüketimi diğer binaların en az iki katı. Soğutma+sunucu tüketimleri

Suudiler 2018’de Suudi Aramco’nun halka arzından önce bazı verileri yayınlayacaklar.Aramco’nun %2si 2 trilyon $ eder diyor Suudiler. Apple şu anda 600 milyar $. Ama kongrenin 9/11 mağdurlarının diğer devletleri dava edebilmesi kararının ardından halka arz Londrada olacak gibi. Petrol rezerv açıklaması finansal açıklamalarda olmayacakmış.

Dünyada ulaştırma yakıt verimliliği verileri. Bu göstergeler VW’den sonra ne kadar anlamlı?

Otonom bir araç içinde bir hamile bir kadın ve karşıdan karşıya geçen bebekli kadınlar olduğunda, fren çalışmadığında sağa kırıp duvara vurarak yolcuyu mu yoksa düz giderek karşıdan karşıya geçen öğrencileri mi ezmeli. Bir robot öldürmek zorunda kalırsa, kimi hangi hesap ile öldürmeli. MIT’nin moral makinesi önemli bir soruya cevap arıyor.

Petrol fiyatları 2018’de 65$/varil civarında seyredebilir. Kuyu açmak için 40$ yeni 70$. Analist yorumu

Clipper data’ya göre: Kuveyt’in ABD’ye ithalatı 300bin v/g’e çıktı, daha çok Texas civarına; Ocak’tan beri ilk defa ABD petrol stokları 500 milyon varil’e düştü, stoklar 23 günlük rafineri girdisi ile 35 günlük seviyede dalgalanıyordu; ABD’den LNG ithalatı 33 kargo, 13 ülke; Eylülde sadece ABD’de 500bin elektrikli araç satılmış.

Grafik

Ortadoğu ve Afrika ülkeleri için başabaş noktası petrol fiyatları ve finansal rezervler

ABD’den LNG ihracatı

İstatistik

Körfez ülkeleri Petrol bağımlılığı

 

Tarih

Türkiye de elektrifikasyon aslında çok yeni bir durum. Küçük Çekmeceye elektrik 1950’lerde geliyor. 13 Mayıs 1950

 

5 Ekim 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTdN1pOb3FzVDVqbTQ

Bugün yorumu Thomson Reuters’den Petrol analisti Serkan Şahin’e bıraktım. OPEC diyetim devam ediyor. Bugün kafamda kalan kavramlar: Şirketlerin “Internal Carbon Tax” belirlemesi, şirket yöneticilerinin sibergüvenlik deyince akıllarına Matrix filminden sahnelerin gelmesi, elektrik şebekesinin “Edison çağından kalma, yeryüzündeki en büyük makine” olması….Serkan’ın dönem dönem mail ile EAK’lara verdiği en önemli feedback’lerde açıklanan istatistiklerin hangi kavramları içerdiği hangisini içermediği, çok dikkatli olmak lazım.

Yorum

OPEC toplantisi sonrasi kafa karisikliginin devam ettigini goruyorum. Benim analizlerimize gore Iran, Irak ve Suudi Arabistan uretim verilerine ham petrol yaninda kara stoklarini ve kondensat karisimindan ortaya cikan urunleri de katiyor. Benim tahminlerimde Eylul OPEC ham petrol uretimi toplam 32.04 milyon varil/gun. OPEC’in Cezayir toplantisi sonrasi inecegini iddia ettigi uretim seviyesi halihazirda mevcut uretimin ustunde. Bu kesinti soyleminin stratejik oldugunu ve fiziki piyasada onemli olmadigini dusunuyorum.

Matthew Kasirgasi tahminlerden cok daha guclu. Karayipler’de en uzun sure Kategori 4 etkisi gosteren kasirga, Bahamalar’i gectikten sonra kuzeyde Florida ve North Carolina arasindaki bolgede ciddi zararlar olusturacak gibi. Model tahminlerime gore Florida sahillerinde ruzgar hizi 150-200 km/saat olacak. Hermine’de oldugu gibi ABD’deki uretim sahalarina dogrudan etkisi yok ancak biz PADD 1 ve PADD 3 ithalatlarina negatif etki yapacagini ve gasoline ve petrol stoklarinda dusus olarak yansiyacagini dusunuyorum. Colonial Boruhatti’ndaki sorundan beri zaten gasoline arzinda sorun yasayan Dogu Yakasi, Matthew oncesi halkin panikle depo ihtiyaci duymasindan ve Atlantik otesi ithalat kesintisinden etkileniyor. ABD benzin fiyatlarinda artisi tetikliyor. Bu hafta fiyatlarda ve gelecek hafta ABD stok verilerinde bunu dikkate almakta fayda var.

Serkan Sahin, Petrol Analisti, Thomson Reuters

serkan.sahin@thomsonreuters.com

“Buradaki gorusler tamamen yazarin kendi gorusleri olup Thomson Reuters ve bagli kuruluslari kesinlikle baglamaz ve goruslerini yansitmaz.”

Bilgiler

Nordik piyasasında ilginç şeyler oluyor. EPEX SPOT’un Nordik elektrik piyasasına girme kararı sonrası, tüm tekliflere erişerek future-forward uzlaşmalarını yapan Nord Pool’un bir kısım tekliflere erişemeyecek olması traderları endişelendiriyor.

ABD Kritik altyapısının %85’i özel sektörün ve özel sektör tarafından işletiliyor. Sibergüvenliğe özel sektörün yaklaşımı ise “biraz beklersek geçer/unutulur”. Sibergüvenlik deyince yöneticilerin aklına Matrix’den sahneler geliyor.

Akdenizde Yüzen LNG gizemi: 1 ay önce Cheniere Energy Sapine Pass’dan yüklenen Maran Gas Delphi isimli gemi Yunanistan açıklarında gezerken Kızıl Denize yönlenmiş. Akdenizde istediği fiyatı bulamayınca Asya’ya yönlenmiş. 2020’de bu tip yüzer-sabit anlaşmalı olmayan ticaretin bugün ki 50mton’dan 80 milyon tona çıkması bekleniyor.

Rusya en büyük 5. Sera gazı emisyonu yayan ülke olarak, iklim değişikliği anlaşmasını imzalamaya sıcak. Gazprom gazın kömüre göre temiz fosil yakıt olmasına vurgu yapıyor. Fakat Sibirya’daki geniş fosil yataklar, kömürcüler ve ağır sanayi süreci yavaşlatıyor. Ruslar sadece anlaşmanın etkilerini görüp geçiş planlamak istiyorlar.

Karbon fiyatını iş stratejilerine yerleştiren firma listesi CDP raporunda var. Eylül 2016 tarihli raporda, karbon fiyatını iş stratejilerinde dikkate alan firma sayısı %23 artmış. Ne kadar bir fiyat ile iş stratejisine entegre ettiğini firmaların %30’u açıklamış. Societe General 10€ “Internal Carbon Tax” belirlemiş. Türkiye’den 20 firma var. Veri seti güzel

Çok çok güzel bir soru: “Elektrik şebekesini kim koruyor”. Elektrik şebekesi : “Edison çağından kalma, yeryüzündeki en büyük makine”.“Elektrik olmazsa kendimizi 1850’lerde buluruz”. ABD şebekesinin belirli kısımları BlackEnergy malware tarafından enfekte edilmiş.Akıllı şebekelerle güvenlik sorunları artıyor.“Yapsan da yapmasanda lanetlendin”

Venezüela’da devlet petrol şirketi PDVSA’nın çalışanları yiyecek almak için giysilerini, iş üniformalarını satıyorlarmış.

Faraday, hayatı ilginçtir.[Manyetizma] ne işe yarar sorusuna cevabı “yeni doğan bir bebeğin faydası ne?”

Zeytin ağaçları TAP projesinde tartışma konusu ama İtalya’da. Roma, boru hattı güzergahından etkilenecek 10,000 zeytin ağacının yerinden alınarak, boru hattı sonrası tekrar dikilmesini de istemiş. Bazı ağaçlar 400 yaşında olabilir

Norveç ve Kuzey Afrika’dan ithalatın düşmesi sebebiyle Avrupa’nın boru hattından gaz alışlarının %61’i Rusyadan gerçekleşti. Fiyatlar düşük olunca, Norveç uzun bir bakım yapmış

Grafik

Bankaların petrol fiyat tahminleri

 

Tarih

Petro kimya tarihi kitabı

http://epca.eu/petrochemical-association-about/History

 

4 Ekim 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTdV2xrbTFWeUJJSnc

 

Nikola Tesla ile ilgili 1894 tarihli bir tanıtım ilgimi çekti. ABB’nin şebeke bölümünün gelirde önde, kârlılıkta geri olması aslında şebeke teknolojilerinin ne kadar kompleks teknolojiler olduğunu da gösteriyor. Gazın geleceği puslu-parlak. Çarşamba(yarın) Paris anlaşması devreye girebilir. Bugün linklerini paylaştığım iki konu: Volkanların durumu ve uzay hava durumu (güneş patlamaları için). Hem gemi hem uçak ayağında Paris ağırlığını hissettiriyor. Okur okumaz benim ilgimi çeken haberde Çin’den ABD’ye benzin ihracatı. Kitap özetinde “Emisyon piyasalarının giriş kısmı”

Bilgiler

9 yıl sonra ilk defa Çin menşeli benzin Panama üzerinden ABD doğu kıyısına ulaşacak. Trafigura, 375bin varil benzini Marylebone tankeri ile New York limanına gidiyor. 24 Eylül’de de Trafigura 300bin varillik bir kargoyu Guangzhou’dan Houstan’a göndermişti. Sebep: Eylül 9’daki Colonial boruhattı sızıntısı sonrası sıçrayan benzin fiyatları.

1816 yılında, “Year without summer”, sebebiyle batı avrupada yaz olmadı. Sebebi de 1815’de Endonezyada patlayan bir volkan. Volkanların durumunu takip etmek lüzumsuz değil. İzlanda-Katla sakin, Tenerife Kanarya adaları sıra dışı deprem hareketleri, Meksika Colima-aktif lav püskürtüyor, Yeni Zelanda WhiteIsland gaz çıkışı

ABB’nin “elektrik şebekeleri” bölümü, ABB’nin en yüksek gelir ve en az karlı işletmesi. İsveçli ortak Cevian şebeke kısmının ayrılmasını istiyor. Karlılığı arttırmak için “yüksek voltaj kablo kısmını” elden çıkarmış ama Cevian cık demiş.

ACER’in Almanya ve Avusturya ortak teklif bölgesini bölme kararı sonrası, Capacity Allocation and Congestion Management (CACM) şebeke kodu kapsamındaki CCR (capacity calculation regions)da anlaşmazlığı ACER çözecek.

ABD sayıştayı GAO raporlarından “Kritik Ham maddeler” çok güzel bir küresel değerlendirme. Kritik ham madde tanımı da arz riskine göre tanımlanmış. ABD Enerji Bakanlığı’nın Critical Materials Institute’un görevleri de irdeleniyor. Ek 2’de hangi madde hangi kurum tarafından kritiktir tablosu var.

OPEC görüşmesi sonrası artan petrol fiyatları ile ABD şeyl petrol üreticileri hemen üretimlerini hedgelediler. 2017’deki fiyat tutarı’nın (exposure) %16, yılın kalanındaki %39’luk kısmı hedgelemişler.

Gazın geleceği puslu-parlak. Bud Coote’ın tanımı. Parlaklığı hükümetlerin gazı geçiş yakıtı olarak nasıl tanımladığına bağlı. Fakat bu rolü nasıl dolduracağı büyük bir soru işareti. Çin gazın payını %6’dan %10’a çıkaracak. 3 temel değişime ihtiyaç var “petrol fiyatından bağımsız kontratlar, son nokta esnekliği ve süre esnekliği”

Wingas, Gazprom’un şirketi, “İngiltere gaz piyasası sıkıcı, çünkü depolama sorunu yok”. Heyecan mı arıyorlar

Çarşamba günü(yarın) Paris anlaşması devreye girebilir. Şart neydi? 55 ülke dünya emisyonlarının %55i. Çarşamba günü AB belgeleri resmi olarak BM’ye sununca artık Paris devrede olacak

Küresel gemi endüstrisi de 2020-2025 gibi düşürmeyi tartışacak. 24-28 Ekim’de IMO Marine Environment Protection Committee. Büyük gemiler günde 100 ton’a yakın yakıt tüketebiliyor.

Havayolları da emisyon düşüremediklerinden yakıtları biyo yakıtlardan yapalım diyorlar. Ama bu kadar biyoyakıt zor

Kalifornia Hava Kaynakları komitesi ZEV (Zero Emission Vehicle) programı başlattı. ZEV tanımı 4 tane. Tam sıfır emisyonlular, geçiş ZEV(hibritler), gelişmiş teknoloji kısmi ZEV, geleneksel kısmi ZEV.

Venezüella petrol şirketine ABD Delaware mahkemesinde 1.4 milyar $’lık ICSID tahkim kararının infazı için dava açıldı.

BNEF’den Liebreich: 3 güçlü trend “hızla artan oldukça dağıtık güç sistemleri, daha fazla düşük güçlü cihaz ve mikro-dağıtımın büyümesi”

Hava durumu yanına güneş durumu da alalım derseniz, Space Weather Prediction Center bölgesel güneş olayları tahmini yayınlamaya başladı.

Mozambik devlet şirket ENH, Coral South alanından 3.3 milyon ton/yıl gaz gönderecek şekilde İtalyan Eni ile anlaşma imzalamışlardı. Eni ve Mozambik şimdi bu gazı BP’ye 20 yıl boyunca satacak anlaşmayı da imzalamış. Yatırım maliyeti de 1300$/ton LNG.

İstatistik

Ortadoğu ve Kuzey Afrika da hidro hariç yenilenebilir kapasite, Oxford Energy, Advancing Renewable Energy in Resource Rich Economies of MENA

 

Kitap Özeti

Handbook of Multi-Commodity Markets and Products: Structuring, Trading and Risk Management (2015)

Andrea Roncoroni, Gianluca Fusai, Mark Cummins

Bölüm 5, sayfa 223 – Emisyon Piyasaları ve Ürünleri

Giriş

Emisyonlar geleneksel emtialar değildir. Değerleri insanlar tarafından icat edilmiştir, diğer emtialar gibi kendilerinden bir değerleri yoktur. Fiyat modelleri de bir cezalandırma modelidir, azaltmayı sağlayacak maliyet veya en azından sosyal dışsallıkları azaltacak bir değer

İklim değişikliği ve Dışsallık Ekonomisi

IPCC (İklim değişikliği hükümetler arası panel)’e göre 1750’den beri artmakta ve 2005 itibari ile 650,000 yıllık doğal seyrinin dışına çıktı. CO2 en önemli insan kaynaklı (anthropogenic emisyon) iklim değişikliği sebebi. Metan ve NO2 emisyonları daha çok tarım sektöründen dolayı arttı.

Son gerçekleşmeler, IPCC’nin en emisyon yoğun senaryosu (A1F1) ile uyumludur.

2005’te 375 olan CO2 emisyonları, 2012’de 396 ppm (parts per million)dı. Geçtiğimiz ay da 400’e ulaştı.

Dışsalık Ekonomisi ve GHG kirliliği (sera gazlar=GHG)

Çevresel dışsallık basit bir piyasa yetersizliğinin gerçekleşmesidir: bireyler çevresel varlıkları kusurlu olarak fiyatlayan ekonomik aktivitelerde bulunduklarında, bu aktivitelerin girdi (çok tüketim) ve çıktı (kirlilik) üretiminde bulunurlar. Dolayısıyla bu fiyatlanmayan veya hatalı fiyatlanan çevresel maliyetlerin içselleştirilmesi gerekir.

Bu iki şekilde yapılabilir:

  1. Kurumsal yapılarla zorlanan bir kontrol yapısı belirleyen kanun ve düzenlemeler (command-and-control) veya merkezileştirilebilen bir fiyat teşviği, Pigou 1920
  2. Merkeziyetçi olmayan, piyasalar ve izinler aracılığı ile, Coase 1960

Coase’ın saf piyasa yöntemine oranla, CO2 emisyonları için cap-and-trade(limitle ve ticaretle) piyasası bir hibrit yapıdır. Cap-limit ile merkezi, trade-ticaret ile de merkeziyetçi olmayan yapıdadır.

Şirketlere ilk belirlenmiş izinler verilir. Bu iki şekilde olur:

  1. Grandfathering – tarihsel gelen durumdan
  2. Auction-müzayede

Fiyat(vergi) veya Miktar(emisyon limiti) iki yöntemdir

Kyoto Protokolü

Dünya İklim konferansı WCC, 1979 Şubatında Cenevre’de toplandığında insan kaynaklı iklim değişikliğine dair ilk kanıtlar gündeme geldi. Birleşmiş Milletler 1988’de Dünya Meteoroloji organizasyonu ile IPCC’yi kurdu

IPCC’nin temel amacı, insanların karbon ayak izinin etkisine dair bilimsel verileri toplamaktı. 1990’da IPCC, 400 bilim adamının görüşünü yansıtan ilk saptama raporunu (assessment report – AR1)’i yayınladı. Aynı yıl sonundaki konferansta IPCC tarafından INC( Intergovernmental Negotiation Committee) kuruldu.

INC ilk kez Şubat 1991’de UNFCCC’yi görüşmek üzere toplandı. (UN Framework COnvention on Climate Change)

UNFCCC hükümetler arası çaba için bir çerçeve belirleyerek 1994’te devreye girdi. O gün 166 ülke, 10 yıl sonra da 188 ülke imzaladı. Çevre konusunda dünyadaki en kapsamlı anlaşma haline geldi. Anlaşmanın hedefi atmosferdeki sera gazı emisyonlarını stabilize etmekti.

Anlaşmanın madde 4’ü, tüm tarafların emisyonlarını 1990 seviyesine çekmesi gerektiğini söylüyordu. Zorunlu hedefleri ise COP’a (Conference of Parties- taraflar konferansına) bırakıyordu. Konvensiyon-anlaşma, ülkeleri 3 gruba ayırıyo:

  1. Annex I-Ek 1 ülkeleri – 1992’de OECD üyesi olan gelişmiş ülkeleri ve geçiş ekonomilerini içeriyordu (EIT): Bu ülkeler yasal zorunluluğu olan hedefler belirtilmese de emisyonlarını 1990 seviyelerine çekmeliler (should) EIT ülkeleri ise 1990’dan başka bir yılı seçme hakkına sahiptiler
  2. Annex II- Ek 2 ülkeleri – Bu grup geçiş ekonomilerini içermeyen Ek 1 ülkeleridir. Bu ülkeler gelişmekte olan ülkelerin emisyonlarını düşürmeleri konusunda destek (finance) olacaklar. Bu 2 şekilde olabilir: Ya teknoloji transferi ya da iklim değişikliği etkileri ile mücadele
  3. Non-Annex I- Ek 1 dışı ülkeler: Çoğunlukla gelişmekte olan ülkeler, bunların herhangi bir taahütü yok.

UNFCCC(ve Kyoto Protokolünün) kurumsal organı UNFCCC sekreteryası olup, 1996’dan beri Bonn/Almanya’dadır.

(s229)

 

 

Tarih

Geleceğin Adamı – Tesla ile röportaj , 23 Ekim 1894 – Wichita Daily Eagle – Kansas

“gerçek bir elektrik şairi”. Özellikle Tesla ile ilgili görüşler, resimler çok iyi

3 Ekim 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTdb0k4ZWtLNEtwbEE

Bugün daha önce birkaç yerde yazılarımda kullandığım, küresel petrol gelirleri akışı konusunda kafamda bazı şeyler netleşti. Suudi Arabistan’da inşaatlarda yabancı işçiler çalışıyor, bunlar aldıkları paraları Asya’daki evlerine gönderiyorlar. Buradaki büyümeye etki ediyor. ABD petrol ürünleri talebinde güçsüzlük görüldü. İklim değişikliği tam gaz, Hindistan’da katıldı. Bugün tarih kısmı hariç okunacak bir şey yok sanki.

Bilgiler

Suudi Arabistan’daki yabancı işçilerin parası ödenmediği konusu gündemdeydi. Hükümet eylülde Binladin grup’a 800 milyon $ ila 1 milyar $ ödeme yapmış. Asıl etki şu: Dünya bankası Güney Asya ülkelerindeki düşük büyümenin sebebini, düşük petrol fiyatlarıyla ekonomileri yavaşlayan körfez ülkelerinde çalışan yabancı işçilerin ülkelerine gönderdikleri ödemelerdeki düşüşe bağlamış.

Büyük veri merkezleri –ki bulut bilişimin ana bileşeni-, dünya elektriğinin %3’ünü tüketiyor. 2015’de elektrik tüketimi 416.2 TWh (Türkiye Tüketiminin 1.6 katı). Microsoft 2018’de veri merkezlerindeki elektriğin %50sini yenilenebilirden sağlamayı hedeflemiş. Şu anda Microsoft %44 elektrik tüketimini yenilenebilirden sağlıyor. Yeşil hizmetler ve ürünler

Hindistan’da dağıtım şirketlerini iyileştirme– UDAY– uygulaması çerçevesinde dağıtım şirketlerin durumunda düzelme görülüyor. 14 parametre üzerinden izlenen iyileşmede, özellikle maliyet-satış negatifliği azaltılmaya çalışılıyor.

ABD petrol stoklarında iki hafta önce stoklarda çok hızlı bir düşüş olmuştu. Sebebi benzin taşıyan en büyük hat olan Colonial boru hattı(Texas-Doğu yakası) hat 1’deki sızıntıydı. Yayınlanan istatistikte olayın etkisi ile doğu yakasında stoklardan 6 milyon ekstra çekiş, texas bölgesinde de 4.8 milyon varil stok artışı oldu.

Shell Mısırdaki sıvılaştırma terminalinden, Borollos gaz alanından aldığı gazı ihraç etti. Shell her 20 günde bir satış planlıyor. Mısır Petrol Bakanlığı, EDCO’ya günde 3.5 milyon m3/gün ihracat izni verdi. EDCO tanımı garip.(yardım)

Almanyadaki gaz konferansından: ABD gazı ABD’de kalır, Avrupa da talep artmıyor ve Akdeniz gazı Avrupaya gelmez. Avrupanın geleneksel tedarikçileri de fiyatları düşük tutuyor. Kömürden gaza geçişler olabilir, önemli olan AB’nin IED (Industrial Emissions Directive)

Qatargaz ve Pakistan’ın Global Energy Infrastructure 1 Ekimde 20 yıllık LNG anlaşması imzaladı. Yılda 1.3 milyon ton LNG sağlanacak. LNG Qatargas 2 projesinden Q-Flex gemilerle 2018’den itibaren sağlanmaya başlayacak.Katarla sene başında yapılan ilk anlaşma da formül %13.37 3aylık Brent ortalamasından oluşuyordu.

Platts’ın petrol kule verileri tahminine göre, 2017’de kule (rig) sayısı 131 artacak, 2016’da aktif kule sayısı 449du. 2016’da 8900 petrol ve gaz kuyusu(well spud) kazıldı, bunların 2017’de 11,000’e çıkması bekleniyor.

ABD ve Çin geçen ay, AB geçen hafta ve şimdi de Hindistan Paris iklim anlaşmasını Pazar günü onayladı.

Hindistan petrol ve gaz şirketi ONGC offshore alanlarda petrol ve gaz aramak için 5 milyar $ harcayacağını duyurdu.

18,000 MW rüzgar kurulu gücü ile Texas ülke olsaydı, dünyanın 6.büyük rüzgar gücüne sahip olacaktı. Türbinlerin çoğu Texas’ın batısında, en rüzgarlı günlerde eyalet elektriğinin %40’ını rüzgar karşılıyor. CREZ – Competitve Renewable Energy Zones – Rekabetçi YEKA ve deregüle olmuş piyasa sayesinde

Grafik

Net metering (şebeke alış verişinde mahsuplaşarak net değere gelen sayaçlama)kategorileri

 

 

İstatistik

Almanyada ilk 9 ayda elektrik üretiminde:

  • nükleer -%10,
  • linyit -5%,
  • taş kömürü -2.3%
  • gaz +44.2%
  • hidro -7.9%
  • Rüzgar +2.2%
  • Güneş +0.3%

Değişmiş.

Tarih

Elektriğin geleceği – 16 Haziran 1895, kömürden direkt elektrik fikri

30 Eylül 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTddkZPM0VwNlhGZ1U

Bugün ki teorim, petrol fiyatlarını yukarıda tutan bence Çinliler. OPEC karar alabilirse daima etkilidir ama etkinin süresi ve faydasının kime olacağı tartışılır. Çin KİT’lerinin petrol de çok para harcadığı yanlış yatırımları olduğu haber yapılmıştı. Bu durumda ben Çin olsam petrol fiyatı düştükçe bolca stoklar ve stok bilgisi vermem sanki talep gibi gözükür ve yaptığım yatırımları daha kötü göstermez. Aklımda kalan soru “dünya 2 tane salınan(swing) üreticiyi kaldırabilir mi?”. Yazdıklarımla ilgili hem feedback hem öneri ve yanlışlarımın bulup gönderilmesi çok güzel. Inovasyon etkileşimin sonucudur.

Bilgiler

BMW elektrikli arabalar serisine 2019 ve 2020’de BMW X3 ve elektrik mini ile Mercedes’e cevap verecek. VW, 2025’te 30 elektrikli model planlıyor. Alman arabaları değişirse, Türkiye’deki araç dağılımı da değişir.

Nijerya’da OPL 245 adlı bir petrol arama alan bloğu Malabu diye varlığı olmayan bir şirkete verilmiş. Sonra aşama aşama Malabu’dan Shell & ENI’ye 1.3 milyar $’a geçmiş. İddialar İngiltere tarafından inceleme altındaymış.

Baker Hughes ABD petrol kuyusu +7 artarak 425, doğal gaz +4 artarak 96 oldu.

7 MW, 34 MWh enerji depolama projesi ile Advanced Microgrid Solution and Irvine Ranch Water District arasında, 11 su pompalama noktasına yerleştirerek şebekeye destek sağlayacak. Aslında TR’deki tüm su pompa istasyonları talep yönetimine katılabilir.

AB’de Paris iklim değişikliğini onayladı. Emisyonların %55’ini temsil eden en az 55 ülke imzaladığında anlaşma devreye giriyor.

Deepwater Horizon, 2010’da BP’nin deniz altında petrol sızdıran kuyusuydu.3 milyon varil petrol Meksika körfezine dağılmıştı. Temizlemek BP’ye 62 milyar $’a mal oldu.Bu hafta filmi sinemalarda. BP filmin gerçekleri yansıtmadığını düşünüyor.

Rusya bütçe hesaplamalarında önümüzdeki 3 yıl petrol fiyatını 40$/varil alacak. Rusya’nın %3.2 olarak hesaplanan bütçe açığı bu sene %3.7 olacak (GSYİH’nın %si). Rusya’daki “bütçe kuralı”, kararlaştırılan petrol fiyatı üzerinde petrol fiyatı ile gelen gelirlerin harcanmasını engelleyerek, ekonomiyi petrol fiyat oynaklıklarından koruyor.

Suudi stratejisi “petrol 20$ olsa da önemli değil”’den, daha realist bir noktaya gelmiş olabilirler.

Uydu verilerine göre Orbital Insight, Çin’in Mayısta 600 milyon varil petrol stokladığını iddia etmiş. Orbital Insight machine learning algoritmaları ile uydu fotoğraflarında tank stoklarının tepe kapaklarındaki gölgelerden tespit ediyorlar. Daha önceki tespitler 400 milyon varil civarındaydı. Çin’in mevcut kapasite ile 900 milyon varil petrol stoklayabileceği iddia ediliyor.

 

Grafik

OPEC kararı ile neredeyse 1 günde ABD’deki en büyük petrol şirketlerinin değeri 36 milyar $ arttı.

Tarih

19 Temmuz 1968, 1 milyara nükleer santral kuruluyor

 

29 Eylül 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTdbTJTXzFrWldVa00

OPEC kararı yanında ABD kongresinin 9/11 kararı önemli, Türkiye iklim tahminleri Ekim soğuk, sonra sıcak, çok aşırı bir kuraklık görülmüyor. Ben yıllardır takip ederim Türkiye’de farklı iklim bölgeleri var, Türkiye kuruyacak veya donacak/yanacak pek doğru değil. ABD’de faizler artarsa yenilenebilir projelerinde fiyat artışları olabilir. Opel’de elektrikli araba yarışında.

Bilgiler

Meksika’daki ikinci yenilenebilir ihalesinde, 33.47$/MWh temiz enerji ortalama fiyatı oluştu. İhale tavanı 60$/MWh, 57 şirketten 457 teklif değerlendirildi. 4.8 TWh elektrik, 4.9 milyon temiz enerji sertifikası güneş PV projelerinin oldu

Siemens’in rüzgar enerjisinden elde edilen elektrik ile kayaları ısıtıp sonra buhar üreterek elektriği geri üretmesi bir diğer depolama önerisi

OPEC ve şeyl arasındaki kapışmayı, şimdilik şeyl kazanmış görünüyor. “Suudi Arabistan, küçük bir kesintinin kendisini ödeyeceğini düşünüyor.”. Goldman Sachs bir kesintinin petrol fiyatlarını varilde 10$ oynatacağını iddia ediyor.

ABD NOAA İklim Tahmin Merkezi hava tahminlerinde Türkiye İçin, ekim kuzeyde soğuk, ocak, şubat mart 1-2 derece daha sıcak, Ekim nispeten kurak, geri kalan aylar yağışlar normal gibi

Eğer borçlanma faizleri 200 baz puan artarsa, ABD’deki güneş projelerinin %30 özsermaye, 20 yıl kredi ile LCOE (levelized cost of electricity) 7$ artıyor. Almanya’nın ki 9$ (%20 özsermaye, 12 yıl kredi)

ABD’deki hangi community/toplulukların 100% yenilenebilir enerji hedefledikleri bir haritada, iyi veri kaynağı

Mozambik Enerji Bakanı Pedro Couto, Italyan Eni ile yapılacak anlaşmadan bir ay önce, başkan tarafından görevden alındı. Mozambik offshore projesi 10 milyarlarca $ değerinde. Rezerv 2.5 trilyon m3, Almanya, İngiltere, Fransa ve İtalya’yı 20 yıl besleyebilecek kadar büyük. Eni’nin varlıklarını da Exxon Mobil almak istiyormuş.

Dünya atmosferik karbon dioksitte 400 ppm’e geldi. Aslında iklim değişikliği ile en ekonomik mücadele geo-engineering, yer küre mühendisliği (biraz kaldırım mühendisliği gibi geliyor). Atmosfere kükürt dioksit enjekte ederek sıcaklıklar düşürülebilir. Bu fikri yazan Freakonomics linçe uğradı.

Hindistan Mart 2022’ye kadar 40 GW çatı tipi PV güneş hedefliyor. Madhya Pradesh yerel hükümeti 3 GW çatı tipi proje için düğmeye bastı. Konutlar %30, kamu binaları %45 sübvansiyon alabilecek.

Çin’in iklim değişikliği ile mücadelesinin yedi işareti: Kömür kullanımının sınırlanması, karbon ticareti, ulaşımda temizlik, binalarda verimlilik, yenilenebilir kapasitesi, nükleer, yüksek hızlı demir yolu. Bize uzak değil

Çinli Green Dragon gaz isimli coalbed methan- kömür yatağı gazı üreticisinin gelirleri düşmüş. CBM rezervi 129 milyar m3

Irak’taki Kürdistan bölgesel yönetiminde iş yapan Gulf Keystone, senet(bond) ödemelerini zamanında yapamadığı için, şirketin yönetimini alacaklılara kaptırdı. Norveçli DNO temmuzda 300 milyon$’a Gulf’u almak istemişti.

ABD Kongresi 11 Eylül kurbanlarının ailelerinin Suudi Arabistan’ı dava etmesini onaylayınca, Suudi Arabistan Riyal’i dolar karşısında 3.75’den 3.7559’a gerilemiş. Suudi Arabistan’ın 96.5 milyar $ ABD hazine bonosu var. Zero Hedge OPEC’den alınanın kongre kararı ile geri verildiğini ima ediyor.

Brezilyadaki en büyük petrol sendikası, Petroleo Brasileiro yani Petrobras’ın teklifini reddetmiş. Petrobras’ın 125 milyar $ borcu var, 2.2 milyon v/g petrol üretimi var. Grev olursa….

Opel Ampera-elektrik 204 beygir, tek şarj ile 500 km.

İstatistik

Uçaklarda emisyonların tazmini gündeme gelince uçak sayılarına bakma gereği oldu

  • ABD: Tüm jet yolcu uçaklarının %24’ü
  • OECD Avrupa: %23’ü
  • Çin : %11’i
  • Ortadoğu : %6
  • Rusya : %3
  • Hindistan, Brezilya : %2

3665 uçak var, ABD’de yerel hizmet veren uçaklar %70, uluslar arası %30. Çin’de de %71-%29

OECD Avrupa %50.

Kim nereye giderken emisyon tazmini ödeyecek bakalım

 

Grafik

Hava tahminleri (Ekim 2016-Mart 2017)

 

 

 

Gemi trafiği haritası, çok güzel bir gösterim

Tarih

İngiliz Spectator, 1 Ekim 1842 , Elektrikli İlerleme . Elektriğin de bugün ki gibi ilk dönem dönüştürücü etkilerinden iletişim alanında meydana getirdiği heyecanı dile getirmiş

 

28 Eylül 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTddHJBR3M4UmdyR1U

Petrol fiyatlarında OPEC toplantısının sonucundan çok petrol tüketicisi ülkelerin ekonomilerinin durumunu daha anlamlı buluyorum. Enerji sektöründe Fatih Birol’un açıklamaları net özet, Çin talep artışı 150,000v/g’e düştü, 2017 de fiyat tekrar düşük olursa yatırımlar 3 yıl arka arkaya küçülmüş olacak. Bir de Citi’den Ed Morse takip edilebilir. İngiltere Hinckley C’yi Sussex üniversitesine göre nükleer denizaltılarını ayakta tutmak için imzaladı. Multi Commodity .. kitabından bugün Elektrik Piyasa-Ürün ve Modelleri kısmının özeti var: CfD, plain vanilla vs. İstanbulda ilk elektrik üretimini bir İspanyol yapıyor, hem de padişahdan izin alıyor, San Francisco Call’dan 1899 tarihli bir haber.

Bilgiler

Kolkata merkezli Coal India’ya Hindistan hükümeti 2020’ye kadar üretimi 1 milyar ton’a arttırma hedefi vermiş. Mevcutta kömürün %75’ini kömür santralleri alıyor. Coal India geçen sene 539 milyon ton üretti. Hindistan küçük ve orta büyüklükteki şirketlerin alabileceği maksimum kömürü 4200 ton’dan 10000 ton’a çıkardı.

Kanada Malezyalı Petronas’ın 8 milyar $’lık LNG sıvılaştırma tesisini 3 yılın sonunda onayladı. Kanada Kuzey İngiliz Kolombiyasındaki Pacific Nothwest LNG projesine karbon emisyon sınırı da içeren 190 yasal zorunluluk ekledi. Bakalım Petronas’da para var mı.

Çelik yapımında kullanılan kömür fiyatları 200$’larda ve sürdürülebilir değil. Beklenti 100$-200$ arası fiyatlanması

Arizonanın elektrik tarifleri ile ilgili denemesi ilginç. Hem kW hem de zamanlı tarife KWh uygulaması. Aylık sabit bedel üzerine yaz ve kış için kW için aynı veya ayrı bedeller (16.4 $ /kw). 600 kWh/ay altı tüketimlerde kWh tarife devam edecek.

Hindistan, iki Rus petrol sahasında 3.2 milyar $’lık pay alacak. Oil India, Indian Oil Corporation ve Bharat Petro Resources konsorsiyumu, JSC Vankorneft’in %23.9’u ve LLC Taas-Yuryakn’ın %29.9’unu Rosneft’ten alıyor. Taas-Yuryakh’ın %20 hissesi de BP’de.

Venezüella Petrol Şirketi (PDVSA)nın karı 2015 1. Çeyreğe göre %63 düştü ve 2.08 milyar $’a geriledi. Petrol satışlarından elde edilen döviz Venezüella’nın döviz ihtiyacının %90ı. (İspanyolca- Google Translate’den)

Ford Focus’un elektriklisinin 100 mil menzili olacak. 30.000$’a satılacak. 238 mil menzilli Chevy Bolt 37.395$

Uber, 700 milyar $’lık kamyon/tır taşımacılığı sektöründe otonom yük taşıma konusunda çalışan Otto’yu geçen ay 680 milyon $’a satın almıştı. Bazı kamyon taşımacılığı uzmanları, otonom yük taşıyıcıların 20 yıl uzakta olduğunu iddia etmekte. Teknoloji önce düşük kalifiye iş gücünü vuracak gibi. “Bugün taşımak için kamyon bulmak 5 saat sürüyor”

Rus petrol üretimi Ağustos’taki 10.7 mv/g’den 11.1 mv/g’e çıkarak rekor kırdı. Üretim Sibirya ve Hazar bölgesinden geliyor

Fatih Birol Q&A’den satır başları: Çin büyümesi 700,000v/g’den 150binv/g’e düştü. Son 5 yılda IEA ülkelerindeki petrol üretim büyümesi OPEC’den daha fazla, petrol tarihinde ilk defa 3 yıl arka arkaya(2015-2017) yatırım düşüşü olabilir.

ABD çevre ajansı EPA’ya kongreden onay almadan enerji sektörünü dönüştürecek yeni yetkiler verebileceği için Obama’nın Clean Power Plan’ı mahkemelerde. 2030’da santrallerde %32 emisyon düşüşü hedefleniyor.

California’da seneden seneye konut elektrik tüketimi %1.5 fark ediyor. Hizmet sektörü de %1.4. Fakat su hizmetlerinde ortalama %7.2’lere çıkmış. Hatta kuraklıktan dolayı 2015’te -17.3% değişim var su hizmetlerinde

İngiltere’nin Hinkley C nükleer santral anlaşmasının niye imzalandığına dair bir teori. Çünkü İngiltere’nin nükleer denizaltıları ayakta tutması için sivil bir nükleer sektörü ayakta tutması gerekiyormuş.

İstatistik

Afrika:

  • Dünyadaki karbon dioksit emisyonlarının %2.3’ünün sebebi
  • Sahra altı afrika’da Güney Afrika hariç toplam elektrik üretimi 156 TWh, TR: 259 Twh(2015)
  • Uganda 3 TWh, Tanzanya 6 Twh, Etyopya 7 TWh,
  • Bir Etiyopya vatandaşının 150 kWh elektrik tüketmesi bir İngiliz vatandaşının 87 katı fazla sürede oluyor
  • ABD’de bir buzdolabı, bir Liberyalıya göre senede 10 kat fazla elektrik tüketiyor
  • İngilterede günde iki defa kullanılan bir kettle, bir Malili’nin yıllık elektrik tüketiminin 5 misli elektrik tüketiyor
  • ABD’li bir tüketicinin bir ayda tükettiği elektriği, Tanzanyalı 8 yılda tüketiyor

Grafik

Bölgelere göre minimum petrol başa baş noktası

 

Kitap Özeti

Handbook of Multi-Commodity Markets and Products: Structuring, Trading and Risk Management (2015)

Andrea Roncoroni, Gianluca Fusai, Mark Cummins

Bölüm 4, sayfa 181 – Elektrik Piyasaları ve Ürünleri

İlk spot Exchange Nordpool (Nordic Power Exchange), Norveç 1993

Teklif toplama sınıflandırması:

  • Sadece üreticiler tekliflerini verirlerse “one-sided”
  • Tüketiciler de teklif verirlerse “double-sided”

Fiyat oluşum sınıflandırması:

    • Uniform pricing(tek fiyat): Herkes teklif ettiği fiyat yerine aynı fiyatı alıyorsa (mesela marjinal fiyat)
    • Pay-as-bid: Herkes kabul edilen teklifine karşılık gelen bedeli ödüyor veya alıyorsa. 2001’de İngiliz spot piyasasında uygulandı (NETA: New Electricity Trading Arrangements)

Genelde uniform pricing klasik marjinal fiyatlama mekanizması ile birlikte kullanılır. Yani marjinal fiyat herkese uygulanır.

Ekonomik verimlilik yanında, fiziksel sürdürülebilirlik ve şebeke stabilitesi önemli. Bu sebeple servisler (primer-sekonder) ve iletim hakları da müzayede konusudur.

Elektrik türevleri fiziksel teslim veya karşılığı finansal uzlaşmayı içerir. Standart türev ürünleri: forwards, futures, options (vadeli işlemler ve opsiyonlar)

Elektriğin hem fiziksel hem de finansal uzlaştırılması (depolanamıyor ya) diğer emtialara göre daha çok likidite sağlayabilir. Ama geri kalan işleyiş emtia piyasaları ile aynıdır. Margin call sisteminde ise elektrik kesintileri ve hasarlar da dikkate alınır (s183)

Arz-Talep Etkileşimi

Talep genelde kısa dönemde fiyata esneklik göstermez (price inelastic). Bu yüzden dik bir doğru/eğri şeklindedir.

Bu yüzden talep, arzın maksimum kapasitede olduğu bölgelerde, çok küçük bir değişimle çok büyük bir fiyat oynaması yapar. Bu da fiyat sivriliklerin (price spikes)’a sebep olur.

Bir bölgedeki elektrik yeterli değilse iletim kısıntıları fiyat belirleyici olabilir.

Elektrik talebi temelde iki ana parçadan oluşur (sanayi ve hanehalkı talebi) [Biz de daha fazla ama kitap böyle yazmış]

Sanayi talebi elektrik fiyatlarına kısa dönemde tepki vermez.

Tipik hane halkı talebi ise belirli bölgelerde konsantre olmuştur. Bu bölgeler daha klimatik (ısıtma/soğutma), pişirme gibi aktivitelerin olduğu dönemlerdir.

Daha fazla teknoloji, verimlilik ve yakıt tüketimi türünün bulunması nihai elektrik fiyatının şoklara daha dirençli olmasını sağlar.

Elektrik türevleri

Liberal elektrik piyasaları yüksek oynaklık gösterirler. (high volatility). Bu da hem üretici hem tüketiciye risktir. Dolayısıyla türev ürünleri risk yönetimi açısından değerlidir.

Forwards ve futures en basit türev ürünlerdir. Sadece uzlaşma prosedürü olarak temel bir fark gösterirler. Futures’lar piyasa fiyatına bağlı olarak günlük olarak değerlenirken, forwards vade dolumunda uzlaşılır.

Kontratlar baz yük ve pik yük elektrik fiyatları şeklinde ayrılır. Kontratları birbirinden ayıran, teslim biçimi ve sonuçlandırma şeklidir.

T zamanında teslim bir forward kontratın karşılığı, (E(T)-K)’dır. K: kontrat ilk imzalandığında anlaşılan fiyat, E(T), T süresince ortalama spot elektrik fiyatıdır.

Bu Asya tipi ödeme, bu kontratları “plain vanilla electric swap”’lardan farksız hale getirmektedir. “Plain Vanilla swap”’lar ayrıca ‘contract for difference’ (CfD) olarak da bilinir.

Alman EEX gibi borsalar hariç pek çok borsa opsiyon kontrat bulundurmaz. Borsada işlem göre opsiyon finansal uzlaşmalıdır. Hacimler OTC’dekilere göre çok düşüktür. OTC’lerde sadece plain vanilla değil, swing opsiyonlar gibi exotic opsiyonlarda bulunmaktadır:

  • Block options (blok opsiyonlar): Belirli bir blok saat ya da bir grup gün için yapılan kontratlar
  • Hourly options (saatlik opsiyonlar): Tek bir gün veya saat veya bir grup gün için yapılan kontratlar. En riskli enstrümanlardır.

Plain vanilla opsiyonlar birleştirilip, birlikte paketlenerek cap (tavan), floors (taban) ve self-financing collars (kendinden finansmanlı kağıtlar):

  • Cap: maksimum satın alma fiyatı olan değişken fiyatlı kontrattır. Satın alma kontratı + call opsiyonu gibi

  • Floor: minimum satış fiyatı olan değişken kontrat. Satış kontratı+put opsiyonu
  • Collar: ikisinin (cap+floor) bir araya getirilmesi. Yani maksimum ve minimum arasında değişken fiyatlı kontrat

Elektrik fiyatları diğer emtia fiyatları ile ilişkili olduğundan (gaz, kömür gibi), emtia spread opsiyon veya forward gibi türevlerinin olmasına sıkça rastlanır.

Spark spread (parlak fark): elektrik ve gaz fiyatı arasındaki farktır. Modern bir gaz santralinde belirli bir verimlilikte gazı elektriğe çeviren santralin gaz bedeli ile piyasa elektrik fiyatı arasındaki fark. Spark spread’ler gaz santrallerin brüt marjinlerini vermesi açısından faydalıdır.

Swing rights (bir aralıkta sallanma hakkı): elektrik ve gaz da olabilir. Bir müşteri, bir ürün(gaz/elektrik)ü maksimum bir hacme kadar belirli bir sürede almaya karar verir. Kontratta genelde alması gereken minimum da bir rakam vardır. Dönem dönem maksimum-minimumlar farklı olabileceği gibi dönemsel maksimum-minimumlarda vardır. Eğer limitler aşılırsa bir ceza maddesi de vardır.

Bu kontratlarda bir T dönemi [0,T], N alt-peryotlara bölünür. Her peryot için miktarlar vardır.

SQ: alt peryot miktarı (sub period quantity). LSQ: alt peryottaki en düşük miktar, MSQ: alt peryottaki maksimum miktar

LGQ: genel [0,T] aralığının tamamındaki en düşük miktar.

MGQ: genel [0,T] aralığının tamamındaki en yüksek miktar.

Tolling: Bu anlaşmalar genelde bir elektrik üreticisi ve bir elektrik piyasa şirketi (toller)’ı içerir. Burada toller, getirdiği bir yakıtı belirlediği zamanlarda elektriğe, anlaştığı elektrik üreticisinin tesisini kullanarak, çevirme hakkına sahiptir. Santral sahibi belirli bir sabit bedel ile bir de elektriğe dönüşüm için bir dönüşüm bedeli alır.

Tolling’de her bir alt dönem öncesi toller, santral sahibine bir program verir. Bu kontratlar genelde fiziksel kontratlardır. Santral sahibi sadece üretimden sorumlu operasyonel risklere sahiptir. Spark spread riski toller’dadır.

Elektrik Fiyat Modelleri:

Olasılıksal modelleri indirgenmiş biçimli modellerdir. Saf olasılıksal modeller, olasılıksal özellikleri tanımlamak için kullanılır(mesela fiyat yörüngesi veya dağılımı)

Stokastik süreçler modelleri ikiye ayırır: Geleneksel ve gelişmiş modeller. Geleneksel modeller finansal araçlar için kullanılan yöntemlerin elektriğe uygulanmasıdır. Gelişmiş modeller özellikle elektrik fiyatları için tasarlanmış modellerdir.

Elektrik Spot Fiyat Modelleri:

Genel sınıf olarak Ito süreçlerine tabidir.

dSt=u(t,St)dt+g(t,St)dWt

W-> standart Brownian hareket, u ve g deterministik fonksiyonlar, t zaman, St fiyat

Klasik süreçte elektrik fiyatlarının iki özelliği vardır:

  • Ortalamaya dönüş
  • Sıçramalar

Pozitif bir sıçrama olduğunda, ortalamaya dönüş daha uzun sürmektedir. Ama sıçramaların da belirli bir frekansı yoktur

Dolayısıyla iki farklı rejimli modeller vardır:

  1. Rejim ortalamaya dönüş rejimi –mean reverting
  2. Sıçralamalı (spiky) rejim

Anahtar kelimeler Geman-Roncoroni, Barlow model Weron(2006)ya bakılabilir.

 

Elektrik Forward Fiyat Modelleri

Eğer elektrik spot fiyat modelleri tek bir fiyat sinyalinin stokastik (olasılıklsal) gösterimi ise, forward fiyat modellemesi farklı kontratların eş zamanlı tanımlanması ile ilgili

Geleneksel forward fiyat modellemesi, HJM ve Libor modelleri gibi faiz oranları modelleme araçlarından türetilmiştir. Tarihsel olarak HJM veya LIBOR tercih edilmiştir.

Elektrik fiyatlarında sıçramalar da olduğundan, Gaussian HJM modellerine sıçramalar da eklenir. Emtia piyasalarında olduğu gibi spot ve forward fiyatlar no-arbitraj (daha fazla ara kazanç sağlanmaması) ilişkileri ile ilişkilidir. (depolama vs)

Spot Fiyat Analizi:

Elektrik spot fiyatlarının karakteristik özellikleri: periodiklik, sezonsallık (mevsimsellik), güçlü bir ortalamaya dönüş, ve sıçramalar (double jumps), bu da ortalamaya dönen Levy modellerine daha uygundur

Elektrik spot fiyat 4 komponentin toplamı şeklinde yazabiliriz

Fiyat = doğrusal sürüklenme + periodiklik + olasılıksal gürültü + saf sıçrama

EEX Forward Fiyat Analizi:

Diğer analizlere göre forward analizinde bir de kontratların vadesinin gelmesi sonucu (maturity) oluşan bir diğer boyut vardır. Dolayısıyla bu bölümde PCA (principal component analysis) ile forward eğrisini etkileyen ana faktörler belirlenir. Bunun için de tarihsel veri kullanılır. Ayrıca Box-Ljung ve Box-Pierce testlerine de dikkat

Yenilenebilirler, Güniçi Piyasası ve Kapasite Piyasaları

Firming: arzın artan yenilenebilire göre daha çok arttırılmış esnekliğe sahip olması

Artan yenilenebilirler ile daha fazla, kısa sürede devreye giren arz kaynaklarına ve mekanizmalara ihtiyaç var

Bu bölümde “Fiyat” kelimesini fiyat seviyeleri, fiyat profilleri ve fiyat oynaklıklarını da içerecek şekilde genel bir anlamda kullanıyor

Kapasite Piyasalarındaki Reformla ve Yenilikler

Almanya piyasası özelinde yapılan bir çalışmada (Haucap et al 2012), Almanya’daki dakikalık (minute) rezerv piyasasındaki rezervlerin son 15 yılı incelenmiş. 1 Aralık 2006’da Almanya 4 kontrol bölgesini web tabanlı bir satın alma sistemi ile koordine etti. Bu dört sistem operatörü arasında Aralık 2008 ila Temmuz 2010 arasında işbirliği ve bağlantıları arttırdı. İlk reform ile “stratejik bidding-teklif verme” davranışını engellemeyi, ikincisi ile de dört bölgedeki rezerv ihtiyacını havuz haline getirmeyi hedefledi. Dolayısıyla oynaklık azaldı.

Kapasite Piyasa Yapıları

Sade enerji piyasası ile yan hizmet servislerinin gömülü olduğu bir elektrik piyasasını birbirinden ayırmak gerekiyor. Sadece enerji piyasası, santral marjinal fiyat üzerine çıkacak fiyat ile sabit maliyetlerini de karşılamayı planlar. Yani sistemde hazırda beklemesi, veya atıl kapasite bırakması için ek bedel ödenmez, ne kazanıyorsa elektrik fiyatından

İkinci (yan hizmetli) piyasa da ise, kapasite ödemesi ayrı olarak yapılır.

Entso-e’ye göre 3 değişik tip rezerv güç/kapasite vardır:

  • Sekonder ve dakikalık rezerv kontrol gücü, saniye veya 15 dakika önceden aktive edilir. Daha önce belirlenen kadar kapasite, kapasite teklifi kabul edilenler arasından bu sürelerde devreye girer/girmesi beklenir
  • Sekonder kontrol gücü ise aylık teklif alınarak yapılır ve 30 saniyeden 5 dakikaya kadar önceden haber vererek en az 15 dakikaya kadar sisteme hizmet verir
  • Dakikalık rezerv ise, günlük kapasite teklifleri ile, 15 dakika önceden haber verilerek en az minimum 15 dakikalık sürelerden 6* 4saatlik bloklara kadar teklifler alınabiliyor (
  • Primer kontrol güç kapasitesi ise, aylık ihalelerle frekans olayını takip eden 30 saniyede devreye girebilen kapasite
  • Sekonder ve dakikalık rezerv iletim sistem operatörü tarafından güç eksiği veya fazlası dengelenmemesi durumunda kalan miktarı aşmayacak şekilde (garip cümle)

Kapasite Fiyat Düzeni

Kapasite fiyatları firm-yani emre amade olabilecek üretim kapasitesinin adil fiyatıdır.

Elektrik Portföyleri için Risk Önlemleri

1.Değer tabanlı risk önlemleri – Value-Based Risk Measures

En klasiği VaR – Value at Risk – Risk değeri

Value at Risk: 1990ların başından beri banka ve finansal kurumlar arasında çok popüler “m günlük bir portföyün %x kadar kötü durumda minimum potensiyel kaybı”. Dolayısıyla VaR rakamından daha yüksek kayıplar olabilir. İki temel argümanı var. %x: güven aralığı, portföyü tutma süresi

Analitik veya numerik olarak hesaplanır. Monte Carlo kullanılır

2.Akış tabanlı Risk önlemleri – Flow based Risk Measures

– Riskte olan kâr : PaR (Profit at Risk)

– Riskteki nakit akışı: CFaR (Cash flow at Risk)

 

Elektrik Portföylerinde Kredi riski

PFE: potential future exposure

LGD: Loss given default

Beklenen kayıp = (iflas durumundaki kayıp- teminat)* iflas riski

 

 

Tarih

The San Francisco – Sunday Call – 31 Aralık 1899

İstanbul’da ilk elektrik nasıl geldi. “Introduction of Electricity in Constantinople”.

Aslında ilk elektrik santrali Tarsus’da kurulmamış olabilir. Buradaki hikayede, meşhur dinamo hikayesinin devamı var. Padişah sinematograf makinesini görünce elektrik üretimine izin veriyor. İstanbul’da ilk elektriği Don Ramirez isimli bir İspanyol üretiyor. Sanırım bu ilk defa ortaya çıkıyor.