Bilirsiniz, bir kriz olur, hep o bildi\u011finiz akademisyen veya uzman \u00e7\u0131kar, yine ayn\u0131 \u015feyleri s\u00f6yler. Krizin ad\u0131, soyu, sopu de\u011fi\u015fir konu\u015fan ve konu\u015ftu\u011fu \u015feyler hep ayn\u0131d\u0131r. Tarot falc\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131ndan hallice hep ayn\u0131 sebeplerdir. \u00d6ng\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fck, haz\u0131rl\u0131ks\u0131zl\u0131k, y\u00f6netilememezlik. D\u00fcnyada kriz krizi olsa ona da cevapt\u0131r bu el-y\u00fcz kremi.
Asl\u0131nda bir kriz; \u00f6ng\u00f6r\u00fclememesi, haz\u0131rl\u0131klar\u0131 bo\u015fa \u00e7\u0131karmas\u0131 ve y\u00f6netim sistemini i\u015flevsiz b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in krizdir. Mesela Covid, mesela mortgage, mesela Ukrayna sava\u015f\u0131. Covid \u00f6zelinde \u0130ngiltere\u2019nin bu tip haz\u0131rl\u0131klar\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, dalga o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ki, y\u00f6netilemez. Al\u0131nmak istenen kararlar do\u011fru olsa da, kabul edilebilir de\u011fildir mesela. Kamuoyu da ortodoks olmayan yakla\u015f\u0131mlara zihnen hemen haz\u0131r olamaz.
Bir krizin bence en \u00f6nemli a\u015famas\u0131 onu do\u011fru tan\u0131mlamakt\u0131r. Ortado\u011fu krizlerinde bask\u0131n literat\u00fcr petrol krizleri oldu\u011fundan, akademik yaz\u0131n ve inceleme orada \u00e7ok geni\u015f. Bu sebeple Ortado\u011fu deyince akla petrol krizi geliyor. Yani sadece dikiz aynas\u0131na bakarak araba s\u00fcrecekseniz petrol ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 takip etmeniz gerekiyor.
Ama fiili piyasa hareketlerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu daha \u00e7ok d\u00fcnyadaki etkisi sebebiyle \u201cGaz Krizi\u201d. Neden? Petrol piyasalar\u0131 bir tepki verdi. Artt\u0131 vs. Fakat as\u0131l t\u00fcm her\u015feyin kontrolden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 nokta Katar LNG\u2019nin \u00fcretimi durdurmas\u0131 oldu. Bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda d\u00fcnyadaki 4800 bcm\u2019in hadi 110 bcm\u2019i Katar\u2019dan. Yani %2.3\u2019l\u00fck bir arz sorunu b\u00fcy\u00fck bir arz \u015foku da de\u011fil.
Ama enerji sistemi i\u015fte \u00f6yle i\u015flemiyor. \u00d6ncelikle LNG piyasas\u0131 daha dar, orada %20-25\u2019lik bir etki var. Bu %20-25\u2019lik etki, mevsimsellik (k\u0131\u015f d\u00f6nemleri) d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde spot al\u0131m\u0131n %50\u2019sine kadar \u00e7\u0131kabilir, marjinal talebin de %60\u2019\u0131 olabilir.
Arz taraf\u0131ndaki bu ufak %2.5\u2019luk Katar\u2019\u0131n, detayda b\u00fcy\u00fck etkisi var. Burada D\u00fcnyadaki 3 major fiyatlama noktas\u0131ndan 2\u2019sinin LNG fiyatlamas\u0131 yapmas\u0131 yani JKM ve TTF\u2019in de \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir soruna yol a\u00e7\u0131yor. Katar LNG\u2019nin kapanmas\u0131 hem JKM hem TTF; yani hem Avrupa hem de G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019y\u0131 e\u015f zamanl\u0131 fiyatlayabiliyor.
Ama daha \u00f6nemlisi LNG\u2019nin gaz fiyatlar\u0131nda artan etkisi ve bunun da elektri\u011fi de fiyatlamas\u0131.
Avrupa elektrik fiyatlar\u0131 e\u015fittir Avrupa gaz fiyat\u0131, o da e\u015fittir TTF gaz fiyat\u0131. \u00dcre ve g\u00fcbre \u00fcretiminde Ortado\u011fu\u2019nun pay\u0131 ve Asya\u2019daki g\u00fcbre \u00fcretimindeki gaz fiyat\u0131n\u0131n pay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcnce, benzin, dizel solda s\u0131f\u0131r kal\u0131yor. U\u00e7mazs\u0131n\u0131z, araba kullanmazs\u0131n\u0131z etkiyi y\u00f6netebilirsiniz. Ama g\u00fcbre fiyat art\u0131\u015f\u0131n\u0131 nas\u0131l y\u00f6neteceksiniz? Elektrikteki marjinal fiyat art\u0131\u015f\u0131n\u0131 nas\u0131l s\u0131n\u0131rland\u0131racaks\u0131n\u0131z?
Yani akademik yaz\u0131n petrol krizlerinde hapsolmu\u015fken, bu asl\u0131nda ikinci b\u00fcy\u00fck gaz krizi olarak \u00fczerimize geliyor. Bu sebeple analizlerin \u00f6nerdi\u011fi \u015feyler i\u015fe yaram\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fu ana kadar kimse g\u00fcbre fiyat y\u00f6netimine dair bir\u015fey yazam\u0131yor. Oysa Ukrayna sava\u015f\u0131nda da bunu g\u00f6rd\u00fck.
Ya\u015fanan kriz, ikinci b\u00fcy\u00fck gaz krizi. Petrol fiyatlar\u0131 200$ olsun, gaz fiyat\u0131 100$\/km3 olsun bu kadar b\u00fcy\u00fck etkisi olmaz. Ama petrol fiyat\u0131 50$, gaz fiyat\u0131 500$\/km3 olsun etki inan\u0131lmaz olur. Do\u011falgaz pratikte t\u00fcm enerji fiyatlamalar\u0131nda, bu krizde de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi k\u00f6m\u00fcr, elektrik, dolay\u0131s\u0131yla yenilenebilir (marjinal fiyat), tar\u0131m maliyetleri ve t\u00fcm sanayi girdi maliyetlerinde inan\u0131lmaz etkili. K\u00fcresel GSY\u0130H\u2019de %4 tar\u0131m, %6 enerji desek, %10\u2019luk bir etkisi var. Fakat bu etki linear de\u011fil, b\u00f6yle anl\u0131k \u015foklarda kendini hissettiriyor, yoksa sistem marjlar\u0131 esnek, sismik hareketlerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 emebiliyor.
Bu krizi, petrol krizi olarak okumak yanl\u0131\u015f olur. E\u011fer Ukrayna 1.K\u00fcresel Gaz Krizi\u2019idiyse, bu 2.K\u00fcresel Gaz Krizine d\u00f6n\u00fc\u015fmek \u00fczere. E\u011fer Fukushima\u2019y\u0131 da en ba\u015fa koyarsak, giderek b\u00fcy\u00fcyen gaz krizleri d\u00fcnyas\u0131na ho\u015fgeldik.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bilirsiniz, bir kriz olur, hep o bildi\u011finiz akademisyen veya uzman \u00e7\u0131kar, yine ayn\u0131 \u015feyleri s\u00f6yler. Krizin ad\u0131, soyu, sopu de\u011fi\u015fir konu\u015fan ve konu\u015ftu\u011fu \u015feyler hep ayn\u0131d\u0131r. Tarot falc\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131ndan hallice hep ayn\u0131 sebeplerdir. \u00d6ng\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fck, haz\u0131rl\u0131ks\u0131zl\u0131k, y\u00f6netilememezlik. D\u00fcnyada kriz krizi olsa ona da cevapt\u0131r bu el-y\u00fcz kremi. Asl\u0131nda bir kriz; \u00f6ng\u00f6r\u00fclememesi, haz\u0131rl\u0131klar\u0131 bo\u015fa \u00e7\u0131karmas\u0131 ve y\u00f6netim … Continue reading Ya Bu Bir Petrol Krizi De\u011filse?<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/barissanli.com\/eak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8323"}],"collection":[{"href":"https:\/\/barissanli.com\/eak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/barissanli.com\/eak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/barissanli.com\/eak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/barissanli.com\/eak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8323"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/barissanli.com\/eak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8323\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8324,"href":"https:\/\/barissanli.com\/eak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8323\/revisions\/8324"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/barissanli.com\/eak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8323"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/barissanli.com\/eak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8323"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/barissanli.com\/eak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8323"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}