10 Ocak 2017

Bugün iki anket ilginç geldi. KPMG’nin geleneksek Küresel Otomotiv yöneticileri anketi, sonuç yeni güç sistemleri (elektrik vs) ile dijital dünya arasında bir gelecek korkusu gibi geldi bana. PowerGen Europe anketinde de Türkiye oldukça iyi skorlar almış. Bu tarafta pil teknolojilerinde ümitvar. Vampir kanguru, İngiltere’de GIB’i alan Avustralyalı şirkete verilen isim, gözümün önüne vampir kanguru resmi getiriyorum. Samsung 500 km menzili 20 dakikaya düşürecek teknoloji tanıtmış. Çin’de Hebei’de çelik üretim kesinti açıklaması emtia piyasasında bir artış getirdi. “Araba sektörü kendini ne zaman imha edecek” yazısı bence doğru/yanlış olduğuna bakılmadan okunması gereken tek yazı.

Bilgiler

Samsung gelecek jenerasyon lityum ion pil tasarımını tanıttı. Tam şarj ile 600 km, 20 dakikada hızlı şarj ile 500 km. Tesla superchargerlar, 270 km menzil için 30 dakika harcıyor. Samsung’un üretimi 2021’i bulacak.

İngiltere’de otomotiv sektör temsilcileri 2025 gibi dizel arabaların piyasada küçüleceğini ve elektrikli arabaların domine edeceğini söylemiş. KPMG tarafından yapılan ankete göre araba sahipliği de düşecek denmiş.

Bulgaristan da Pernik santralinde düşük sıcaklık sebebiyle donan kömür yığınları sebebi ile bölge santrali 3’de 1 kapasite ile çalışınca insanlar soğukta kaldı.

Vampir kanguru”, Avustralyalı şirket Macquarie’ye verilen isim. İngiltere’de özelleştirmeden Green Investment Bank (GIB)’ı aldı, tüm varlıklarını satıp içini boşaltacak endişesi var.

Jetlerde kullanılacak yakıtların özellikle çelik üretimindeki atık gazların tekrar dönüşümünden yapılması projesi ABD enerji bakanlığından destek aldı. Gazlar ethanol ara ürünü Lanzanol (firma isminden), sonra da selülozik ethanol ile Alkol’den Jet (Alcohol to jet –AJT) ile jet yakıtına dönüştürülüyor.

“Araba sektörü ne zaman kendini imha edecek” başlıklı yazıda çok fikir var. Mesela Tesla’nın tüm patentlerini kamunun kullanımına açması, Google’in araba değil “sürücü”(yazılım) geliştirmesi, mevcut otomotiv sektörünün de arttırımlı ilerleme ile durumdan yırtacağını düşünmesi.

New York’a en yakın olan Entergy’nin Indian Point santrali, 2021 gibi kapatılacak. 10 yılı aşkın süredir lisans yenileme için uğraşan Entergy sonunda pes etti. 2069 MW gücündeki santral, NYC’nin ve Westchester’in %25 enerjisini karşılıyor.

Çin’de emtia piyasası yükselişle kapattı günü. Neden? Hebei bölgesi çelik üretimini 32 milyon ton kısacağını belirtmişti (hava kirliliği ve verimsizlik), talepte de canlanma var.

KPMG’nin küresel otomotiv yönetici anketine 23 tane de Türkiye’den katılım var. Otomotiv yöneticileri, yeni güç aktarım sistemleri (BEV-bataryalı elektrikli vasıta), ile digitalleşme ve bağlanabilirlik arasında bir gelecek bekliyor. 2015’ten 2017’ye majör bir kırılma görenlerin sayısı çığ gibi artmış (s24)

PowerGen Avrupa anketlerinde ise Türkiye bir çok kalemde en çok potansiyeli olan ilk 6 ülke içinde çıkmış. %17 ortalama ilk 6 içinde gözükmüş.

İstatistik

KPMG’nin Küresel Otomotiv Yöneticileri anketi 2017:

%76, içten yanmalı motorlar kalır

%53, dizel öldü

%62, bataryalı elektrik arabaların altyapıdan dolayı başarısız olacağını,

%78 yakıt hücrelerinin büyük bir atılım olacağını

%85 dijital ekosistemin daha büyük gelirler üreteceğini

%83 önümüzdeki 5 yılda majör bir iş model kırılması yaşanacağını

%59 bugün araba sahibi olanların yarısının 2025’te araba sahibi olmak istemeyeceğini (kiralama vs)

%82, 4 yıl içinde Silikon vadisinin yeni bir araba çıkaracağını,

%84’ü verinin gelecek iş modelleri için yakıt olduğunu

%65, 2030’da batı avrupadaki üretim %5in altında olacak

%12, 2030’da Hindistan’ın Çin’e yakın araba satışları göreceğine inanıyor

%76, tüm dünyada satılan arabaların %40’ı Çin’de satılacak (2030)

Grafik

Avrupa Elektrik sektörünün gelecek 10 sene ve 20 senedeki öncelikleri. PowerGen Europe Survey

Tarih

10 Ocak 1982 – Milliyet, Enerji Tasarrufu haftası yarın başlıyor

 

 

9 Ocak 2017

Akşam saatlerinde Barack Obama’nın bilimsel dergi Science’daki makalesi haberi ilginçti. Yenilenebilir gelişimi federal politikalardan bağımsız demiş. Aramco’nun halka arzı kolay olmayacak gibi. Glencore gibi firmaların Afrika operasyonlarında FT çok detaylı bilgiler veriyor. Utility of te Future raporu bölüm 2 özeti aşağıda, podcast’i ise burada. Nissan Leaf’in elektrik şebekesine destek verme konusunda elektrikli araba atılımları da izlenmeli. Çünkü elektrikli arabaların şebeke desteği sağlaması pil ömründen yer, Nissan cesur görünüyor.

Bilgiler

Doğu Timur, Avustralya ile yaptığı anlaşmayı Avustralya’nın casusluk yapması sebebiyle çöpe atmayı planlıyor. İki ülkenin arasında kalan “Greater Sunrise” projesinde 40milyar $’lık hidrokarbon gelirlerinde yeniden bir bölüşüm isteniyor. Avustralya’nın, 2004’te Doğu Timur kabinesini dinleyerek ticari avantaj sağladığı söyleniyor.

Saudi Aramco’nun halka arzı hem tüm bankaların peşinden koştuğu hem de zor olabilir. IPO(halka arz), New York’ta olamayabilir. Kongrenin 9/11 mağdurları kararından sonra. Gelecek yıl olması beklenen IPO’da rezervlerin bağımsız raporu (~260 mv), kârdan %80 verginin ve üretimden %20 devlet hakkının Suudi devletine ödenmesi önemli noktalar

Japonya’da 4000 müşteri elektrikli arabalar ile ev elektrik kullanımını yönetiyor. İngiltere ve Danimarka’da 100’lerce tüketici vehicle-to-grid (araçtan şebekeye) denemeleri yapıyor. Nissan, 6 Nissan Leaf ile pik saatlerde bir ofis binasına da güç aktardı. Yakında Leaf’ler standart olarak otonom sürüş ve şebekeye elektrik özelliği ile gelecekmiş.

Suudi Arabistan Zekat ve Gelir Vergisi Genel Müdürlüğü yardımcısı Saleh Al Awaji, petrol şirtketlerinden toplam vergi gelirinin 750 milyar SAR(200 Milyar $) olduğunu söyledi. Şirketlerin ihracatlarının %85’ini vergi olarak ödediklerini söyledi. Aramco’nun 2 trilyon $ değeri olsa da, bunun %85’i vergi olarak alınıyor. Uzmanlar buraya dikkat çekiyor

Goldman Sachs 3 temel risk görüyor: 1. Ticaret korumacılığı, 2)AB, 3) Çin (borcunun hızla artması)

Glencore’un Afrika’daki bakır varlıkları, Zambia’daki Mopani ve Kongo’da Mutanda da payı var. Mutanda bakır madenindeki payını %69’dan daha da yukarı çekme derdinde. Hisselerin kalanına sahip İsrailli işadamına fonlayan Och-Ziff’in ortağı, ABD hükümeti tarafından Kongo hükümetine 100 milyon $ rüşvet vermekle suçlandı.

Barclays 2017’de küresel arama ve üretim harcamalarında %7 artış beklyior. Kuzey Amerika’da 2016’da %38 harcama düşüşü, 2017’de %27 artış görebilir. Fakat açık deniz harcamaların da bu sene %20-25 düşüş bekleniyor.

Batı Avustralya Gorgon LNG train 1, geçen hafta üretme başlamış. LNG tesisleri 6 ay içinde plaka kapasitelerin çıkabiliyor. 3 tren de devreye girince 15.6 milyon ton/yıl kapasitesi olacak.

ABD Başkanı Obama,Science dergisindeki policy forumda yazan ilk başkan olarak, “temiz enerjiye geçişin neden geri dönülemez olduğunu” yazdı. İlginç bir yöntem olmuş. Paris anlaşmasını yerine getirecek bir çok yol olduğunu söylemiş

Tesla’yı avrupa’ya çekme yarışında Fransızlar geride kalmak istemiyor. Fransız ekonomi bakanı Michel Sapin, Cuma günü Tesla’yı ziyaret edecek ve Tesla büyüyecekse Fransa’da büyümesini isteyecek. Tesla ise Alman mühendislik firması Grohmann Engineering’i alarak 1000 istihdam planladığını açıkladı.

Grafik

TankerTrackers.com’a göre Rus hükümetinin ham petrol verileri

Suudi hükümet gelirleri ve petrolün payı (FT)

Suudi Aramco’nun değerinin diğer şirketler ile kıyaslanması(FT)

Rapor Özeti

Utility of the Future, MIT Energy Initiative, http://energy.mit.edu/research/utility-future-study/

Bölüm 2

02 – Elektrik Hizmetlerinin Tüketim ve Sunumunda Yeni Seçenekler

Bu rapor bugün ki şirketlerin geleceği ile ilgili değil. Daha çok, bugün sunulan elektrik hizmetlerinin gelecekte nasıl sunulacağı ile ilgili.O yüzden önce elektrik hizmetlerinin tanımı ile başlıyoruz. Ayrıca elektrik hizmetlerinin doğru iletişimi ve anlaşılması ile oyuncunun daha fiyat duyarlı ve verimlili olması sağlanabilir.

Constraint: kısıt

YEK: yenilenebilir

DEK: dağıtık enerji kaynakları

bölgesel: locational

2.1. Güç sistem hizmetleri

2.1.1. Güç sistemleri toplam sosyal refahı yükseltmek için işletilir ve planlanır

2.1.2. Elektrik enerjisi

2.1.3. Kısıtları koordine etmek ve basitleştirmek

2.1.4. Politika ve diğer kısıtlar

2.1.5. Kısıtsız hizmetleri

2.1.6. Hizmetleri özetlemek

2.1.7. Ekonomik değer ve parasallaşan değer

2.2. DEKleri anlamak ve Elektrik Hizmetlerini sağlamanın yeni yolları

2.3. DEK’ler neleri farklı yapıyor

2.3.1. DEK’ler bölgesel hizmet sağlarlar

2.3.2. DEK’ler toplulaştırılabilir

2.3.3. DEK’ler özgün iş modeellerinin yükselmesine zemin hazırlar

2.1. Güç sistem hizmetleri

Güç sistemlerinin baktığı noktadan, bir birimin rolü, onun diğer birimlerden aldığı veya sağladığı elektrik hizmetlerine göre belirlenir.

Elektrik hizmetleri, güç sistemi dahilinde bazı birimler için ekonomik değeri olan -fakat paraya çevrilmesine bakılmaksızın- yürütülen aktivitelerdir.

Elektrik hizmetleri diğer jenerik hizmetlerden, elektrik enerjisi tüketimini mümkün kılarak veya elektrik tüketimine bağlı maliyetleri düşürerek veya her ikisini yaparak ekonomik değer oluşturması ile ayrılır.

Hizmetler fiziksel, finansal, bilgi tabanlı formatlarda olabilir. Değişik süreler, farklı katkılar, maliyet yöntemleri ve ekonomik etkiler bakımında da farklılaşabilir.

2.1.1. Güç sistemleri toplam sosyal refahı yükseltmek için işletilir ve planlanır

Tüm planlama ve işletmenin amacı sosyal refahı maximize edebilmekteri (elektrik tüketimi sonucu tüketiciye kalan faydadan, elektriği sağlamak için tüm maliyetlerin toplamının çıkarılması)

Aktif bir kısıt(fizik kanunları, düzenleme veya politikalardan olsun) bir gölge fiyat oluşturur. Bu gölge fiyat ise, kısıtın hafifletilmesi veya alternatif yöntemler ile karşılanmasının marjinal değerini yansıtır. Aktif bir kısıt, kısıtı rahatlatmak veya kaldırmak için, yani güç sisteminde elektrik kullanımı sonucu oluşan refahı arttırmak için bir fırsat oluşturur. Bu tanım itibari ile “elektrik hizmeti”dir.

2.1.2. Elektrik enerjisi

Tüm elektrik hizmetlerinin çekirdeği elektrik enerjisidir. Tüketiciler elektrik enerjisinin sağladığı yararlı işe (ısıtma, soğutma vs) değer verirler.

Sinus şeklindeki akım ve voltaj dalga formlarının (derece) farkla ayrılması ile aktif ve reaktif güç ortaya çıkar.

AC(alternatif akım) iki fiziksel özelliği vardır:

Arz ve talep tüm zamanlarda dengeli olmalı. Dengelemesi bir değer/fiyat oluşturur

Elektrik üretim noktasından tüketim noktasına taşınmalı, bu da şebeke ile olur.

Fiziksel olarak üzerinden akım geçince dirençsel kayıplar- ısı oluşur. Sistem frekansı da belirli sınırlarda tutulmalıdır.

Bu dengeleme kısıtı ve fiziksel şebeke kısıtları, farklı nokta ve zamanlardaki güç için özel değrler üretir. (hem aktif hem reaktif için). Elektriğin her hangi bir zamanda herhangi bir noktadaki fiyatı için matematiksel veya bilgisayar yöntemleri mevcuttur. Bu yöntemler şebekenin her bir noktasına lokasyonel marjinal fiyatlar olarak uzatılabilir.

Aslında, teori gereği, hiçbir belirsizlik olmasa ihtiyaç olan tek hizmet güç tedariğidir.

Fakat pratikte, binlerce elektrik tedarik birimi ile milyonlarca tüketim birimini koordine edilmesi gerekir. Bu da arz ve talep tarafında içsel belirsizlikler oluşturur. Bu sorunlar da güç sistemi teknik karakteriği ile daha da büyür.

Dolayısıyla pratikte, düzenleyiciler, sistem işletmecileri, politika yapıcılar sistem planlama ve işletme üzerinde kısıtlamalara giderler. Bu karmaşık karar alma mekanizmalarını, basit formüllere dönüştürmek için kısıtlar kullanılır. (Sekonder rezerv, en büyük üretim ünitesi + %3*beklenen talep, bir hattaki güç akışı termal kapasitesinin %80’inin üzerine çıkamaz, sıkılaştırılmış kurulu güç, beklenen pik talebin %10 üzerinde olması gerekir gibi)

Bu kısıtlar, basitleştirmeler, arz güvenliğini ekonomik verimliliğin üzerine çıkarır. İki türü var:
1.Koordinasyon kısıtları
2.Politika kısıtları

Bu kısıtların sebebi, işletme kararlarını koordine ederek, toplam sistem planlama maliyetleri ile elektrik kaybı sonucu oluşan maliyetler arasında bir denge noktası. Kısıtlar riskten koruma veya teşvikleri yansıtır

2.1.3.Kısıtları koordine etmek ve basitleştirmek

Mesela rezerv olarak tutulması gereken kapasite miktarı(hat kopuşları veya santral arızaları sebebiyle) bir kısıt olarak sisteme sunulursa, bir çok şekil işletme rezervleri oluşur. Bu rezervler, sistem işletmecisi tarafından tüketiciler adına alınan gelecek vadeli taahhütlerdir.

Bir kısım rezerv doğal olarak tutulur, çünkü birimler için bir kâr etme imkanıdır.

Fakat elektriğin kritikliği dolayısıyla, yeterli rezerv düzenleme ile sağlanır. Sistem işletmecileri belirli hacimde, belirli zamanlarda kullanılacak kısıtları koyarlar (düzenleyicinin verdiği görev üzerine)

İşletme rezervleri için bir çok tanım vardır. Bu hizmet şu şekilde ortaya çıkar: minimum rezerv miktarını ve karakteristiğini (15 dakikada devreye girecek vs) belirleme ile ortaya çıkar.

Eğer düzenleyici gelecekteki bir talep miktarını karşılayacak sağlam bir kapasite miktarını belirlemek isterse yeni bir hizmet üretilir : sağlam kapasite (firm capacity). Bu sağlam kapasitenin bir elektrik hizmeti olup olmamasına dair net bir uzlaşı yoktur.

Fakat güç sistemleri müdahale ile, bir emtia ve bağlantılı fiyat farklılaşmasına yol açarlar. (associated price) bu fiyat da Capacity Remuneration Mechanisms (Kapasite bedel mekanizmaları)

Benzer kısıtlar, şebeke çalışma prensiplerine de eklenebilir. “Katı transfer kapasite limitleri” elektrik hatlarına uygulanır. Bu kısıtlar gerçek zamanlı fiziksel kısıtlar olarak değil de daha çok tecrübeye dayalıdır.

Güvenilirlik kısıtları da kompleks ekonomik ve teknik hesapları basitleştirmek için kullanılır. SAIDI (kısıntı süresi), SAIFI (kesinti sıklığı). Kuzey Amerika’da NERC tarafından iletim sistemine dayatılan kısıtlardır.

Şebeke sahipleri de “şebeke kapasite marjin”leri kullanırlar. Bu da bir planlama marjıdır. Bir kısıtın bağlayıcı olması bir hizmet sunma, yeni kapasite kurma veya gelecekteki taahhütleri yerine getirme üzerine fırsatlar sunar.

2.1.4. Politika ve diğer kısıtlar

Bir diğer cins kısıt da, dışsallıkları içselleştirmek için veya politika amaçları için kullanılan kısıtlardır. Mesela maksimum karbon dioksit emisyonu, minimum yenilenebilir kaynak vs. Maksimum karbon emisyon kısıtı, karbon emisyon azaltımı için bir hizmet oluşturur. Karbon emisyonu üzerine bir kısıt, içselleştirmeyi sağlar

2.1.5.Kısıtsız hizmetleri

Bu kısıtların aktifleştirilmesi sisteme hizmetler üzerinden değer sağlayan fırsatları doğurur. Fakat elektrik hizmetleri tanımı sadece bunu içermez. Elektrik tüketim maliyetini düşüren, tüketimini mümkün kılan veya ikisini de yapan bir elektrik hizmetidir.

CVR (conservation voltage reduction) : tüketilen elektriğin voltajını düşürerek, enerji teslimatının maliyetini düşürerek sosyal refahı arttırır.

Bu bir kısıtın aktivite edilmesi sonucu oluşan ekonomik değerden değil, CVR uygulamasının maliyeti ile tasarruf edilen enerji değeri arasındaki farktan oluşur. Kayıpları azaltan diğer eylemler de değer oluşturur (kayıp azaltım hizmeti gibi), fakat bir kısıtın aktifleştirilmesi ile oluşmaz.

Dolayısıyla bir kısıtın konması daima bir hizmet doğurur, fakat bir hizmet daima bir kısıttan oluşmaz

2.1.6. Hizmetleri özetlemek

Herhangi bir enerji kaynağı hizmet sağlayabilir.

2.1.7.Ekonomik değer ve parasallaşan değer

Bu ekonomik değerler her zaman paraya tahvil edilemeyebilir veya fiyatlarda, değişik sistem desteklerinde görülmeyebilir. Dolayısıyla bir hizmetin içsel ekonomik değeri ile onun paraya çevrilmesi veya bedelinin karşılığını almasını ayırmamız gerekir.

Bölüm 4’te, bir birimin bir hizmeti tüketmesinin maliyeti, veya birimin sisteme sağladığı hizmetin bedelinin, bu hareketi ile sosyal refahta artan ya da azalan marjinal değere eşit olduğunu inceleyeceğiz.

 

 

2.2.DEKleri anlamak ve Elektrik Hizmetlerini sağlamanın yeni yolları

DEK’ler elektrik hizmetleri sağlayabilecek kaynaklar ve dağıtımın altında yer alıyorlar. DEK’ler daha küçük kapasitelerde, düşük voltaj şebekelerine bağlı kaynaklar. 2 ana sınıfa ayrılabilir:

Özellikle elektrik hizmetleri sunmak için kurulan DEK’ler: elektrik depolama, PV, inverter, vs

Ve elektrik hizmetleri sağlama amacı olmayan ama bu amaç için de kullanılabilen kaynaklar: esnek talep, elektrikli arabalar vs

Talep hem elektrik hizmetlerinin tüketicisi hem de potansiyel olarak sağlayıcısıdır. Talebi bu sebeple potansiyel kaynak olarak görüyoruz. Elektrik hizmetlerinin verimli kullanımı ile talebin hizmetleri birbirinden ayrılmalı. Fiyata göre bir elektrik hizmetini kullanıp kullanmama tek başına bir elektrik hizmeti değildir. Bu talep değişimi sadece o birimin hizmete verdiği değeri gösterir. Bir hzimetin ekonomik tüketimini sağlar ama hizmet arzı değildir. Fiyat esnek talep olarak nitelendirilebilir.

Esnek talep birimi, hazırda bekleyerek tüketimi ayarlamaya hazır bir şekilde, işletme rezervi, sağlam kapasite ve şebeke kapasite marjinleri gibi hizmetleri sunabilir. Bu tip hizmetlere “demand response”, talep tepkisi diyoruz.

DEK’Ler için tek bir değer tanımlanamaz, çünkü teknik ve ekonomik karaktere göre değişkenlik gösterirler

Maliyet ve performans farklılıkları vardır. Mesela değişik pil ve depolama sistemleri arasında

Aynı teknoloji için farklı maliyet ve performans farklılıkları vardır. Farklı verimliliklerdeki aynı cins PV’ler gibi

Benzer teknolojilerde ölçekten dolayı farklı maliyet ve performans farklılıkları vardır. 1 kW ile 1MW PV güneş arası farklar

Dolayısıyla tek bir değer verilemez

2.3.DEK’ler neleri farklı yapıyor

2.3.1.DEK’ler bölgesel hizmet sağlarlar

Dağıtık yapıları hizmetleri daha verimli, etkin ve merkezi kaynakların erişemeyeceği noktalarda vermelerini sağlar. Bu önemli çünkü, bazı hizmetlerin değeri lokasyona göre değişir. DEK’lerin lokasyonel değerleri bunlara yatırım ve işletme değerleri açısından önemlidir

Bir hizmetin değeri, daha alt voltaja indikçe artıyorsa orada DEK’ler kullanılmalı. Bazı hizmetlerin değeri de lokasyona bağlı değildir. Karbondioksit gibi. Frekans kontrolünün değeri de sistemdeki yerine göre değişmeyebilir.

2.3.2.DEK’ler toplulaştırılabilir

Bir diğer özellikleri de, küçük ölçekli olmaları toplulaştırılmaları için fırsattır. Toptancı/Aggragator/Toplayıcı, Nihai kullanıcılar, DEK sahipleri ve güç sistemi katılımcıları arasında aracı olarak çalışarak nihai tüketicilere hizmet vermeyi veya DEK’ler tarafından sağlanan hizmetleri ortaya çıkarmaya çalışan firmadır.

Toplayıcılar, birimlere daha fazla fiyat sinyal imkanı sunuyor ve bunu daha yüksek çözünürlükte sunabilir. Sistemde bir çok toplayıcı mı, yoksa bir tek merkezi bir toplayıcı mı olmalı gibi bir çok soru bölüm 6’da

2.3.3.DEK’ler özgün iş modellerinin yükselmesine zemin hazırlar

Bölüm 6’da 150’den fazla iş modelini inceledik. Bu farklı iş modelleri sonucu, elektrik sektörü ve piyasasının doğru yapılanması önemlidir, çünkü:

Sistem değerine karşı, fırsatçı şahsi değer oluşturan iş modellerini azaltmak

Bir çok taraf tarafından istenilen elektrik hizmetlerinin sağlanması için ortak bir oyun zemini oluşturmak

Tarih

5 Ocak 1979 – “Aramco’nun tüm hisseleri S.Arabistan’a devrediliyor”, Milliyet

9 Ocak 2017 – Serkan Şahin’in Yorumu

Aşağıdaki yorum Serkan Şahin’in yorumudur:

” Benim icin en muhim soru Rusya’nin toplam kondensat uretiminin ne oldugu ve planlanan dogalgaz uretimi ile daha ne kadar daha artabilecegi. Tahminim Rusya’nin urettigi kondensatin buyuk bir bolumunu ham petrol ile karistirdigi. Ham petrole istedigniz kadar kondensat karistirmak mumkun ancak sorun olan kisim kondensat kattikca ham petrolun hafiflesmesi, yani ozkutlesinin azalmasi. Bu da orta hafiflikteki (medium) Rus petrolunun (ki genellikle Urals petrolu) daha da hafif duruma gelmesine sebep oluyor. Bu durumda islendiginde daha fazla hafif urun, daha az orta ve agir urun uretmesi demek ki rafineri ekonomisi icin cok cazip olmaz. Ayrica Rusya’nin su anki benim gordugum en muhim atagi olan Urals petrolune dayali futures kontratlar olusturmasi hedeflerinin de onunde bir sorun olarak duruyor, kondensat uretimi. Bu nedenle Rusya’nin kondensat uretiminde ekonomik bir siniri var bence bu sinira dayanmis durumdalar. OPEC anlasmasina olan yakinliklari da bu nedenleydi. Ancak buradaki miktar azalmasi Rusya’yi Akdeniz pazarinda Iran ve Irak’a karsi biraz kirilgan hale getirebilir. Benim kafama takilan soru su: Eger Iran ABD tarafindan ambargoya ugrarsa, buna karsilik Rusya operatorlerini Iran’a sokar ve uretilen petrolu bir swap anlasmasi ile kendisi alirsa, bunu Rus petrolu ile karistirip satarsa, Avrupa ne yapar? Eger ambargo olmazsa ve ABD’li ve Avrupali operatorler Iran’a girerse, bu durumda Suriye’deki savastan sonra Iran-Rusya iliskileri nereye dogru gider? ABD’li ve Avrupali operatorler tarafindan isletilen Iran petrolu Hintli ve Cinli rafineriler icin ne kadar makul olur?

Ben cok merak ediyorum.”

“Buradaki gorusler tamamen yazarin kendi gorusleri olup Thomson Reuters ve bagli kuruluslari kesinlikle baglamaz ve goruslerini yansitmaz.”

7 Ocak 2016 – Emin Danış’ın Yorumu

Aşağıdaki yorum Emin Danış’ın yorumudur:

Haftalık Doğalgaz Piyasaları Görünümü

Şiddetli soğuklara bağlı olarak güçlü seyreden fiyatlar Asya piyasalarında artarken NBP ve Henry Hub’da ise geriledi.

Asya piyasalarında geçtiğimiz haftayı 9.50 $/mmbtu seviyesinden kapatan spot LNG fiyatları Japonya ve Çin’de talepteki yumuşamaya rağmen 6 Ocak’ta haftayı 25 centlik artışla 9.75 $/mmbtu seviyesinden kapattı.

Japonya ABD’deki Sabine Pass Terminalinden İlk LNG ithalatını yaptı

Japon Jera şirketi tarafından 6 Ocak’ta yapılan açıklamada ABD’deki Sabine Pass terminalinden ilk LNG ithalatını gerçekleştirdiklerini açıkladı. 7 Aralık’ta yola çıkan geminin büyütülerek geçtiğimiz sene tekrar hizmete açılan Panama kanalından geçtikten sonra Cuma günü Japon denizindeki Joetsu LNG terminaline vardığı bildirildi. İthalat Jera ve Cheniere Marketing arasındaki kısa vadeli anlaşma kapsamında yapıldı.

NBP’de gelecek ay vadeli LNG kontratları soğuklarla birlikte artmaya devam etti. Geçtiğimiz haftayı 6.62 $/mmbtu seviyesinden kapatan gelecek ay vadeli kontratlar 6 Ocak’ta haftayı 6.18 $/mmbtu’dan kapattı.

Henry Hub geriledi

Henry Hub’da geçen haftayı düşüşle 3.72 $/mmbtu seviyesinden kapatan gelecek ay vadeli kontratların bu hafta gerilediği görüldü.  6 Ocak’ta gelecek ay vadeli kontratlar haftayı 3.28 $/mmbtu seviyesinden kapatırken Henry Hub’da geçtiğimiz haftayı 3.68 $/mmbtu’dan kapatan spot fiyatlar ise 3.33 $/mmbtu seviyesine gerileyerek haftayı 35 centlik düşüşle kapattı.

Atlantik’teki Üreticilerin Gözü Türkiye’de

Ağır geçen kış mevsimiyle birlikte Kasım’dan itibaren artan doğalgaz talebini karşılamak için Türkiye spot LNG alımlarına devam ederken traderlar Türkiye’nin Atlantik’teki üreticiler için bu kış cazip bir pazar haline geldiğini ifade ediyor.

Aralık 2016 LNG ithalatı

2016 Aralık ayında bölgelere göre gerçekleşen LNG İthalatına baktığımızda Avrupa’da ithalatın geçtiğimiz yılın ayını göre %0.06 gerileyerek 5.22 milyar metreküpe gerilediği görülüyor. Kuzey Doğu Asya’nın Aralıktaki toplam LNG ithalatı %3.49’luk artışla 22.71 milyar metreküpe çıkarken Ortadoğu’nun Aralık ithalatı ise % 0.1 artarak 1.22 milyar metreküpe yükseldi.

Lübnan Offshore Saha İhalelerine Kaldığı Yerden Devam Edecek

Lübnan, yeni Hükümet tarafından bu hafta çıkartılan 2 kararname ile 2013’den bu yana donan Doğu Akdeniz’deki offshore sahalarında petrol ve gaz arama ihale sürecini tekrar başlatma kararı ile aldı. Beyrut yönetimi tarafından ülkenin Doğu Akdeniz’deki söz konusu sahalarda 2.7 trilyon metreküp doğalgaz ve 865 milyon varillik petrol rezervi olduğunu tahmin ediliyor. Yayınlanan kararnameler ile arama yapılacak bloklar ile arama-üretim ihaleleri ve sözleşmelerin koşulları belirlenmiş oldu. Anlaşmaların içeriğine ilişkin detaylar ise açıklanmadı.

Gazprom’un Nord Stream’den Avrupa’ya İhracatı Rekor Kırdı

Gazprom tarafından yapılan açıklamada 4 Ocak’ta Nord Stream Boru Hattı’ndan Avrupa’ya yapılan doğalgaz ihracatının rekor kırarak 165.2 milyon metreküp/gün seviyesine çıktığını açıkladı.

Global Energy Research Partners Araştırma ve Strateji Direktörü Emin Emrah Danış  

@emindanis & @edanisenergy

6 Ocak 2017

OPEC anlaşması fiyatlarda bir basamak artışı mı yaptı yoksa trend mi? Bunu stoklar iyice eriyince göreceğiz. İran hızla petrol stoklarını eritmiş. Bugün de ABD Enerji bakanlığı Quadrennial Review’ın ikinci kısmı yayınlandı. ABD LNG pazarında da mevsimsellik var, kuzey yarım kürede kış bastırınca Kuzey doğu Asya, yoksa latin amerika, premium ve destinasyon maliyetleri hakkında fikir. ABD’de kuzey avrupa’da olduğu gibi soğuk kış erken tüketim zirveleri getirdi. 4 bcm/gün.

Bilgiler

ABD Enerji Bakanlığı 4 yıllık değerlendirme(quadrennial review)nin 2nci kısmını yayınladı, 500 sayfaya yakın. “Elektrik sistemini dönüştürmek”. Sibersaldırı kaynaklı geniş bir elektrik kesintisinin, “kritik savunma altyapısına” zarar vereceğini söylemiş. 76 önerisi var.

ABD LNGsinde Aralık ayında 15 kargonun 9 veya 10’u Kuzey doğu Asya’ya gitti. Buraya Argus fiyatı (Anea) Kasım ortasında 8.51$/mmbtu olarak gerçekleşti. 1 Aralıktan beri 9.09 $/mmbtıu. İlginç olan Kasım ortasından önce 38 kargonun 23’u latin amerikaya idi. Kuzey yarım kürede kış bastırınca Asya dominasyonu olmuş.

FT: OPEC anlaşması kutlamaları yerini anlaşmanın yerine getirilme beklentisine bıraktı. Energy Aspects, küresel stoklar azalana kadar bir petrol rallisi göremeyebiliriz demiş. 2017’de ABD üretimi 200bn v/g artar tahmininde bulunmuş. Yani OPEC anlaşması bir basamak foksiyonu oldu, bir trend fonksiyonu değil.

ABD’de ısıtma ve santral yakıt tüketimleri 2015 Şubat’tan bu yana en yüksek seviyeye çıktı. 125 milyar feet küp ~ 4 bcm/gün tüketimleri bulmuş.

Iran OPEC anlaşması sonrası gemilerde duran 13 mv(milyon varil) petrolünü sattı. Yüzer stokları Ekimdeki 29.6 mv’den 16.4 mv’e düştü. 2016’da 29.7 mv seviyesindeydi. Büyük terminallerinden Kharg adası aynı anda 10 tanker ile 2016 rekorunu da kırdı.

CSIS, bir sonraki başkana sibergüvenlik önerilerinde, İç güvenlik bakanlığını (DHS)’i saldıranla değil, saldırıyla uğraşmak olmalı demiş. Federal kurumları korumalı, son olarak da bilgi paylaşım terminali olmalı. Aslında özel bir sibergüvenlik kurumu istemiş : “National Cybersecurity Agency”

Clipperdata: Kasımda İran ham petrolünün 620bin v/g kısmı Çin’e gitti. İran petrolü eskiden daha fazla güney Çin’e giderken şimdi orta-kuzey-güney Çin’e eşit bölünüyor. Suudi, BAE, Kuveyt ihracatlarının %50sini Doğu Asya’ya, %70’ini Asya’ya gönderiyorlar. Japonya Suudi ve BAE için en önemli destinasyon.(2mv/g). Çin’de 1.5 mv/g’e yakın

Trump’un enerji politikalarındaki Institute for Energy Research ve alt kolu American Energy Alliance kendilerini serbest piyasacı, düzenlemelerle savaşan bir grup. Eski Enroncu kurmuş, Exxon, Peabody de destek olmuş. 2015 yılnda İspanyada her bir rüzgar sübvansiyon istihdamının 2.2 istihdam kaybına sebep olduğunu iddia etmişler.

Grafik

ABD Kritik altyapı bağımlılıkları (ABD Enerji Bakanlığı)

6 Ocak 2017 – Serkan Şahin’in yorumu

Aşağıdaki yorum Serkan Şahin’in EIA yorumudur:

“EIA ham petrol stoklarinda ciddi bir dusus yasandi. Toplam 7.05 milyon varillik bir dusus var. PADD 3, ham petrol stoklari 7.12 milyon varillik cok muazzam bir dusus yasamis. Cushing 1.07 milyon varil artmis. Ancak islenmis urunlerde, distillate fuel ve motor gasolinede (bunlari ozellikle tercime etmiyorum) cok ciddi bir artis var, sirasiyla 10.05 ve 8.3 milyon varil. Bu artis ham petrol stoklarindaki dususun etkisini keser. Rafineriler icin stoktaki petrolu spotta daha ucuza alarak, kis talebinin artisina ve Asya/Avrupa talebine bir hazirlik yapiyor olabilirler. Ham petrol stoklarindaki artisa ek olarak, ihracattaki dusus de talebin iceriden oldugunu soyluyor.

Libya ile ilgili bir aciklama yapmak istiyorum. Libya’nin acikladigi 690,000 varil/gunluk deger gercekci degil. Bu en iyi ihtimalle bir gunde ulasilabilen en yuksek uretim degeridir ki aylik ortalama uretim degeri gibi algilamak hata olur. Benim sahsi kanim ne gunluk ne de ayllik ortalama olarak bu deger ulasamadiklari. Hem Libya’nin teknik kapasitesi ile hem de maddi imkanlari ile kuyularin, saha techizatlarinin ve tasima altyapsinin bu kadar kisa surede bu seviyeyi tasaiyacak sekilde elden gecmesi mumkun degil. Iran’dan piyasaya miras kalan kotu bir aliskanlik, ihracat verileri uzerinden uretim verisi manipule etmek. Libya’nin ciddi miktarda stok petrolu oldugunu dusunebiliriz. Bunun ihracata yansimasi belki kisa zamanda hizli gorulur ama uzun vadeli etkileri cok onemsizlesir.

Bunun gerceklesecegini varsaysak bile Libya’nin urettigi hafif (light) petrolun piyasada talebi dusuk. Avrupa rafinerileri icin Rusya ve Orta Dogukaynaki orta agirlikta sulfurlu (medium sour) petrolu islemek rafineri karliliklari acisinden daha makul. Italya gibi kendisini Libya hafif petrolune gore ayarlamis bazi ulkeler disinda bunun yogun talebi olmaz. Cin teapot ve Asya’nin az gelismis rafinerileri icin hala Angola ve Nijerya daha karli bir secenek. Libya su an icin bu ticareti yurutebilecek konumda degil. Tahminime gore spot piyasada hizli nakit donusu ile islem yapmak isteyeceklerdir. Vadeli kargolari ise anca uzun sureli kontartlar ile hayata gecirecekler. Her iki durumda da Asya icin cazip olmaz.

Talebi dusuk olacagi icin piyasaya arzi konusunda teredutteyim. OPEC anlasmasindan muaf tutulduklari icin bu uretim artisi (ki olmasi dusuk ihtimal) anlasmaya zarar vermez. Fiyatlar acisindan belki sweet/sour farki daha da acilir ancak uzun vadeli genis bir etki beklemiyorum.”

“Buradaki gorusler tamamen yazarin kendi gorusleri olup Thomson Reuters ve bagli kuruluslari kesinlikle baglamaz ve goruslerini yansitmaz.”

5 Ocak 2017

İki güzel rapor var bugün, EIA’nın ABD için yıllık enerji görünümü ve BNEF’in gelişen ülkelerdeki off-grid ve mini grid gelişmelerini içeren raporu. ABD Enerji Bakanlığında Moniz görevden ayrılma memosu yayınladı. Barclays’in kara kuğu riskleri ilginç. Çin 2020’ye 361 milyar $ yenilenebilire harcayacak, ama haberde Çin devlet kurumları arasındaki bazı farklılıklar da var. Lübnan, 5 açık deniz alanını ihaleye çıkıyor. Dubai-Brent farkı da ne? Biraz değindik. Grafikler iyiydi, tüm raporları okuyamasam da gözüme çarpan istatistik ve grafikler aşağıda.

Bilgiler

Çin 2020’ye(dahil) 361 milyar $ yenilenebilir elektrik üretimine yatırım yapacak. Bu yatırımlarla 13 milyon istihdam elde edilecek. Enerjisinin yarısını hala kömürden elde edecek, tüm enerjinin %15’i yenilenebilir olacak

Barclays’in kara kuğuları(küçük olasılıklı büyük riskler): Arz tarafında İran krizi ve misil denemesi, venezüella’nın iflası, Rusya’nın Ukrayna’daki etkinliğini genişletmesi; Talep tarafında Çinle ticaret savaşı, Tesla 3’ün zamanında teslimi ve pil fiyatlarında hızlı düşüş, Çin’de fukushima tarzı bir kaza.

Fransızların Areva’yı kurtarma planı vergi verenlere(ABD’de vergi veren denir ama Fransızlar devlete diyor) 10 milyar euro’a mal olacak. Fransa’da nükleer sektörde 220,000 kişi çalışıyor

Dünyada hafif petrol artarken ağır petrol de OPEC kısıntısının etkileri gözüküyor. Dubai fiyatı ağır petrol, Brent de hafif petrol. Aradaki fark daralması nispeten daha kötü ürün ile daha kaliteli ürünün aynı fiyata gelmesi demek. Bu da ağır petroldeki arz eksikliğini gösteriyor. Serkan’ın yazıları takip edilmeli

İtalyan araştırmacı Giulio Regeni’nin Mısırda öldürülmesini örtbas suçlaması ile İtalya Mısırdan büyükelçisini 2016’da çekmişti. Yeni büyük elçi atanacak. Eni CEO’su Al-Sisi ile görüştü, 2016’daki 2.7 milyar $ yatırım yapmıştı. Nooros alanında 15 ayda günde 25 mcm/gün üretime başlayacaklarını belirtti. Üretimler 2017 sonuna

ABD Enerji Bakanı Prof Ernest Moniz, görevden ayrılış memosunu yayınladı. (Cabinet Exit memo). “enerji, bilim, güvenlik, çevre” temel sorumluluk alanlarıydı. Nükleer de güvenlik, temiz enerjide ilerleme, ArGe (Arpa-e)

EIA’ın ABD enerji tahminlerini içeren yıllık enerji görünümü yayınlandı. Petrol ürünleri talebi, kömür, nükleer düşüyor. Senaryo yaparken dışsallık olarak fiyat ve teknoloji alarak, 4 senaryoları var. Elektrikli araba konusunda kısa dönem iyimserliği var. Dağıtık kaynaklarda da uzun dönemli bir iyimserlik taşıyorlar.

Lübnan 5 açık deniz alanın geliştirilmesi hakları için ihaleye gidiyor.Sonra 5 tane daha ihale edecek. Lübnan eski enerji bakanı 3 trilyon m3 gaz ve 850 milyon varil petrol olduğunu iddia etmişti.

Clipperdata: Son iki yılda 70 Kuzey Amerika enerji şirketi 57 milyar $ hisse satarak kaynak oluşturmaya çalıştı. Rusya’nın kredi default swapları petrol fiyatları ile neredeyse tam negatif korelasyonlu.

BNEF’in “Offgrid ve minigrid” piyasa görünümü çok yerinde. Afrika’daki kontürlü elektrik sistemlerini (pay-as-you go solar) yeni bir altyapı yatırım kategorisi olarak değerlendirmiş. Ocak 2015’ten bu yana 1.4-2 GW küçük sistem güneş kurulduğu tahmin ediliyor. Pakistan ve Nijerya en önemli piyasalar. Bu sistemlere Asya Kalkınma Bankası 1.1 milyar $ ayırmış. Piyasa gelişiminde bu ülkelerin para birimi kurlarına da özel yer ayırmışlar

Meksika’da 2017 ile başlayan akaryakıt fiyat deregülasyonu sonucu sürücülerin ödediği bedeller %20 arttı. Meksika, ABD rafinerilerinin ürettiği benzine bağımlı, 450bin v/g ithal ediyor. Toplam tüketimi 1.95 mv/g.

İstatistik

BNEF raporundan – Gelişmekte olan ülkelerde mini grid/off grid görünümü

  • 3 milyar $ : Ocak – Ekim 2016, Çin’den gelişmekte olan ülkelere PV ihracatı
  • 2016 ilk yarıda şebekeden bağımsız güneş aydınlatma sistemleri satışı 142 milyon$
  • Nisan’dan bu yana mini-grid PV projeleri 21 MW
  • Hindistan’da 2016’da 43098 güneş enerjili su pompası kurulmuş
  • Çin’in Güney Asya’ya PV ihracatı 1.9 milyar $, orta doğuya 160 milyon $

Grafik

Arab light petrolün Asya, Avrupa ve ABD’ye ham petrol farkı (Petromatrix)

ABD’de EIA’nın Annual Energy Outlook’u bugün yayınlandır. Bu grafik ilginç, ABD’de petrol ürünleri talebi bir daha 2000’li yıllardaki seviyesini göremeyecek

ABD’nin LNG ihracat beklentisi de ilginç

 

Tarih

3 Şubat 1951 Milliyet – Aklın almadığı bazı keşifler “İyiki cep telefonundan haberleri yok

 

4 Ocak 2017

Serkan Şahin’in hafta ortası yorumu üstte. ABD petrol verileri ve kuyuları hakkında Türkçe bulamayacağınız detaylar var. Bugün CES haberleri ilginçti, 21 saat pili giden laptop, elektrikli araba açıklamaları. Mustang’de hibrit olacaksa, dünya değişiyor demektir. Uzmanlar neden sıradan insanlardan daha fazla yanılıyorlar, otorite olduklarına inançları değişimleri görmelerini ve fikirlerini güncellemelerini engelliyor (Superforecasting kitabından). Değişimleri teknoloji tarafından takip etmenin çok faydasını gördüm.Çin’in şeyl ve elektrikli arabalar tarafında rekabete hazır olduğunu düşünüyorum. Litvanya LNG ihraç etmiş, haber yanlış değil, FSRU’ya gelen LNG’yi küçük gemi kargolarla bölgeye gönderiyor.

Yorum – Serkan Şahin

“EIA stok verilerinde bence en ilginc veri PADD 3 ham petrol stoklarinin 1.3 milyon varil artmasi var. Islenmis urunlerde de dahil ulke genelindeki toplam stoklardaki 12.9 milyon varillik muazzam dusus, ve cogunu islenmis urunlerin olusturdugu 1.06 milyon varil artan ihracat, hem iceride hem de disarida mevsimsel talebin isaretcisi. Cushing ham petrol stoklari 172,000 varil artmis, bence olan sey stoklarin cogunun PADD 3’e kaymasi. PADD 3 rafinerilerinin kullanim oranlarinin %95’e dayanmasi bunu destekliyor. Stoklardaki petrol kullanarak artan fiyat ve talebi firsat bilerek yukselen marjinlerden faydalanma cabasi olarak görüyorum ben bunu.

Reeves county (Teksas)’deki kule sayisi artisi gaz talebi desteginin devam ettigini soyluyor. Midland (Teksas)’de ufak bir kipirdanma var ancak toparlanma demek icin erken. Bakken’de McKenzie (Kuzey Dakota) yine muhtemelen gaz talebi ile bir destek goruyor ancak Bakken’in geri kalani hala maliyet ve kapasite sorunlarini ciddi sekilde hissediyor. ABD’de uretim toparlanmasi icin hala erken oldugunun ciddi gostergeleri bunlar. Alaska In-Transit stoklarinda 1 milyon varil gibi ciddi bir artis var, bu ilginc.”

“Buradaki gorusler tamamen yazarin kendi gorusleri olup Thomson Reuters ve bagli kuruluslari kesinlikle baglamaz ve goruslerini yansitmaz.”

Bilgiler

Ford 4.5 milyar $’da yeni elektrikli arabalar için yatırım yapacak. Meksika’daki 1.6 milyar $ yatırımdan vazgeçtiğini açıkladığı basın açıklamasında gözden kaçan nokta. Hybrid Mustang 2020’de, Ford Transit prizli hibrid, Avrupa 2019

CES’te LG Gram 14 laptopu 1 kilo altı, pil ömrü 21 saat diye beyan edilmiş.

Qualcomm’un 10nm Snapdragon 835 işlemcisi, daha az enerji tüketiyor. Daha ince cep telefonu ve uzun şarjlı laptop demek

Exxon T-Rex lakaplı Rex Tillerson’a, kongreden onay alırsa(dışişleri bakanlığı için), 180 milyon $’lık emeklilik paketi önerdi

General Motors’un EV1, 1990’da lansmanı yapılmış, 120 mil menzili olduğu iddia edilmiş.2 koltuk,33995$mış ozaman

Güneşte 2017’deki 7 trend: O&M-işletme fiyatları üzerinde baskılar artıyor; daha büyük portföy santraller oluşuyor; PV miktarı arttıkça sistem işletmecileri daha fazla güneş santralinde kesinti yapıyor; PV üretenler dağıtım şirketi yerine traderlara satıyor, O&M’de robotik vs yeni teknolojiler; otomasyon; sibergüvenlik… bu yazı güzeldi

İngiltere de önümüzdeki 3 yılda yenilenebilir yatırımlar %95 düşecek. 2016’de 1 milyar sterlinlik yenilenebilir yatırımından geri adım atılmış. 2017-2018’de yine 6 milyar sterlin yatırım ile tavan yapıyor. Ama muhafazakar iktidar 9 yeşil politikayı sonlandırdı.

Amerikalı sürücüler, 2017’de 50 milyar $ daha fazla akaryakıta harcayacak.

Angola LNG tesisi, 23 aralıkta küçük sorunlar sebebiyle kapatılmıştı, çalışmaya başlamış. 2013 ortasında biten tesis, Chevron önderliğin, Bechtel tarafından yapılmış 5.2 milyar ton/yıl kapasiteli ve 10 milyar $’a mal oldu.

İran, Kuveyt Haber Ajansına yaptığı açıklamada Irak Kurdistanına petrol boru hattı iddialarını reddetti.

Litvanya 2 Ocak’da ilk defa FSRU üzerinden LNG kargosu ihracatı yaptı. FSRU Independence’dakiı LNG’yı küçük LNG kargoları ile İsveç ve Finlandiyadaki mini terminallere gönderdi. 1000-30000 m3 LNG kargo boyutlarında ithalat mümkün.

Tesla fabrikası bugün çalışmaya başladı. 2900 kişinin çalıştığı 4.9 milyon foot kare alanda Panasonic ile birlikte pil ve araba üretilecek. Bugün sadece 3’te 1’i bitti. 2018’de tam zamanlı 6500 kişi çalışacak. 2015’te dünya lityum ion pil üretiminin %88’i Çin, Japonya ve Kore’de oldu. Lityum çok dengesiz bir kou, bir pillerde yangın çıkarsa….

Çinli desteği ile FF91 aracını sunan Faraday Future 0’dan 100’e 2.39 saniyede çıkıyor. 1050 beygir gücü, 378 mil menzil… Üzerinde 10 kamera, 13 radar, 12 ultrasonik sensör sayılmış. Kükremezse olmaz…

Avustralya’da kayıtlı Çin’de unkonvansiyonel araması yapan Sino Gas& Energy, Çin’de Ordos baseninden(Shanxi) 0.7 milyon m3/gün üretime çıktı. PetroChina bölgede PSA’da alım fiyatını arttırarak(%27ye yakın) 200$/1000m3 yapmış. Haber neden önemli? Çin unkonvansiyonelde büyük oynamayı hedefliyor olabilir. Fiyatı yukarı çıkarması sinyal

PetroChina, Çin’deki Sichuan bölgesinde geçen sene 2.3 milyar m3 şeyl gaz üretti. 2016 hedefi 1.5 bcmdi.

Grafik

Amerikalı sürücüler, geçen seneye göre bu sene akaryakıta 50 milyar $ daha fazla harcayacaklar. (Houston Chronicle)

Tarih

Eskişehir’de toryum madeni bulundu, 27 Haziran 1977, Milliyet sayfa 1

3 Ocak 2017

Piyasalar tatilden döndü. Bugün Sohbet Karbuz’un “Rus gazı, nükleer ve Çin” yorumu var. Rusya şeyl’de başarılı olursa, petrol sektörü bir “arz şoku” yaşar ama devlet planları bile çok hızlı bir atılım görmüyor. Dünyada buğdaydan çok çelik üretiliyor, ilginç geldi. ABD enerji gündeminde yenilenebilir ve elektrikli arabalar merak konusu. Suudiler Asya fiyatını arttırıyorlar. Libya petrol üretimi 2 senenin zirvesinde.2016’da 7 ülke stoklara ortalama 1.1 mv/g depo yapmış. İstatistikte hangi Rus petrol üreticisi ne kadar üretti, üretimini değiştirdi.

Yorum – Sohbet Karbuz

Avrupa Birliği, Rus gazına olan bağımlılığını azaltmak konusunda ayyuka çıkar derecede politik çabalarken ticari gerçekler bambaşka resim çizmeye devam ediyor. 2016 yılında CIS ülkeleri dışında kalan Avrupa ülkelerine Gazprom’un yaptığı ihracat 159 bcm den 179 bcm’e çıkarak tarihi bir rekora ulaştı. Şu anda diğer boru gazlarıyla olan rekabeti bir kenara bırakın LNG ile bile rahatça rekabet eden Rus gazının Avrupa gaz piyasasında pazar payını geçen yıl arttırmasına Avrupa Birliği Komisyonundan bakalım nasıl bir yorum gelecek. Bu arada, fiyat anlaşmazlığı sonucu Türkmenistan İran’a gaz ihracını keserken iki soru kafa kurcalıyor. Daha kendi gaz ihtiyacını henüz tam karşılayamayan İran’ın Avrupaya gaz ihraç planları ne kadar gerçekçi. Benzer şekilde, Türkmen gazının İran ve Türkiye üzerinden Avrupaya iletilmesi konusunda yazılıp çizilenlerin gerçekleşmesi ne kadar olanaklı.

Nükleer enerji gelişmekte olan ülkelerde daha çok konuşulurken batılı ülkelerde de halkın sesi daha çok duyulmaya başlayacak. Iran 2025 yılına kadar yaklaşık 76 GW olan elektrik kurulu güç kapasitesini 100 GW’a çıkarmayı planlıyor. Bu artışın %12’sinin nükleerden gelmesi hedefleniyor. İsviçre’de bulunan 5 nükleer santralın kapatılmasına yönelik yapılan referandumda hayır çıkması ile bu santrallerin güvenli ve güvenilir olduğu sürece kullanılmaya devam edilmesine karar verilirken yeni bir nükleer santral yapılmayacak. Elektiğin %60’ını hidro, kalanını nükleerden üreten ülkede nükleer santrallerin yerini ilerde yenilenebilir enerjinin alması yönünde bir eğilim var. ABD’de nükleer yanlısı bir yönetim iş başına gelirken, elektriğin yaklaşık dörtte birini nükleerden sağlayan AB’de (Euratom verilerine göre) 2050 yılına kadar 100 yeni santralin yapılacağı tahmin ediliyor. Bu santrallerin çoğu eskimiş santrallerin yerini alacak. Çin’de 60 yeni reaktör ileriki yıllarda devreye girecek. Bu gelişmeler uranyum arzında dışa bağımlılığın devam edeceğine ve dolayısıyla ileride bu bağımlılığın uranyum arz güvenliği başlığı altında daha çok konuşulacağına işaret ediyor. Kazakistan halen global uranyum arzının %41’ini sağlarken kalan miktarın çoğunu Kanada, Avustralya ve Nijer oluşturuyor. Bu yüzden İspanya’da 2018 yılında devreye girmeye beklenen Salamanca uranyum madeni AB için çok önem taşıyor.

Çin 2017 yılında küresel kömür piyasasında ağırlığını daha da hissettirecek. Hindistan, Endonezya ve Vietnam’da önemli kömür talep artışı beklenirken Çin en büyük tüketici konumunu koruyacak. Bu arada Pekin başta olmak üzere bir çok şehirde geçtiğimiz günlerde aşırı hava kirliliği nedeniyle okullar ve fabrikalar tatil edilirken araç trafiği yarı yarıya azaltıldı. Kömürün gazlaştırılması yoluyla büyük şehirlerde kömür tüketiminin gazla ikamesi yanında benzin ve mazotlu araçların yerinin elektrikli araçlarla doldurulması planlanıyor.​

Bilgiler

Çelik, dünyada her yıl 900 milyar $ değerinde 1.6 milyar ton çelik eritiliyor. Dünya buğday üretimi de 749 milyon ton. 2016’da çelikte 6 İngiliz istihdamından 1’i eksildi, ABD’de US Steel iş gücünün çeyreğini gönderdi. Dünya’da çelik kapasitesi 2.4 milyar ton/yıl. Çin 5 yılda 150 milyon ton kapasite kapatacak. Amerika’da üretkenlikte 2 misline çıkmış.

Rusya Sibirya’daki Bazhenov formasyonu 75 milyar varil ile, dünyanın en büyük şeyl rezervi, yaz boyunca 39 hidrolik çatlatmayı tamamladı. Artık soru “ne zaman?”, Gazprom Neft 2023’te 40bin v/g (en az) üretmeyi planlıyor. Bu sene Krasnoleninskoye alanındaki bir BAzhenov kuyusunda 50 ton/gün petrol üretimi yapıldı. Sorun teknoloji kısıtları,

Hindistan Tuticorin’de kömür santralinden çıkan CO2’yi düşük maliyetle soda külüne çeviren bir sistem ile dünyanın en düşük maliyetli CCU (karbon yakalama ve kullanma) sistemi devrede. Senede 60,000 ton CO2’yi soda yapacak.

Suudiler, Asya’ya OSP (Official selling price) fiyatını Şubat için 50 cent ila 1$/varil arttıracaklar gibi gözüküyor. Sebep, Dubai fiyatındaki güçlenme ve rafineri marjlarının sağlıklı olması. Suudilerin Ocak’ta üretimi 486bin v/g azaltacaklar.

İngiltere’deki kömür santral verimlilikleri ortalama %38. Forward eğrilerde, yazın kömürlerin çalışmakta zorlanacağını gösteriyor. En az %40 verimli olan %49.13 verimli CCGT (kombine çevrim) ile baş edebilir. Hesaplamalarda 2 pount/MWh kömür O&M’e karşılık 1 pound/MWh gaz O&M’i öngörüldü.

Kuveyt, Al Anba gazetesinin Kuwait Oil CEO Jamal Jaafer’e dayandırdığı haberde Kuveyt’in üretimi 130bin v/g kestiğini duyurdu. Petrol 60 $/v ‘i görünce artan ABD kuleleri fiyat sınırlayıcı faktör olacak.

Libya’nın petrol üretimi, Libya National Oil Corp üst düzey yetkililerine göre 690,000 v/g ile 2 yılın zirvesinde

2017 ABD’de enerji gündemi; kömürün geleceği “enerji gelişimi fiyat, teknoloji ve jeoloji ile belirlenir”; Temiz elektrik planı (CPP)’ın geleceği “24 eyalet CPP’yi durdurmak için dava açmıştı”; Trump’un yenilenebilir planı “federal topraklarda izinlerin durumu”; eyaletlerin tepkisi “29 eyaletin kendi yenilenebilir ve sera gazı pplanı var”

2017 Çin’in petrol ve ürünleri gündemi; yüksek fiyatlar 60$’ı aşarsa Çin’in düşen üretimi sabit kalabilir, ayrıca SPR(stratejik petrol stoklarına) alımları devlet tarafından yapıldığından çok etkilenmez, bağımsız rafineriler (geçen sene %81 daha fazla gazyağı ve benzin ürettiler) eski rahatlığı bulamayabilir,

1 MW sabit montajlı güneş sistemi bugün ki 1.14 milyon $’dan 2025’te 0,73 milyon $’a düşecek. Modül ve inverter maliyet toplamı tüm maliyetin yarısından daha düşük seviyeye gelirse marj kalmamış demektir bence

Çin’in 13. 5 yıllık kalkınma planı; 2016 yılındaki 3.3 milyar ton kömür üretimini 2020’de 3.9 milyar ton ile sınırlayacak. İlginç olanı 800 milyon ton verimsiz üretimi 500 milyon ton gelişmiş maden kapasitesi ile değiştirecek. 5930 resmi kömür madeni var. 2018 sonrası, 1.2 milyon ton/yıl kapasiteye sahip yeni madenlere [sadece] izin verilecek

İstatistik

Hangi Rus petrol şirketi ne kadar üretim arttırdı veya azalttı? (Traders Community)


Novatek yıldan yıla, +37.6% büyüme ile 12.46 milyon ton
Gazprom Neft +6.7% büyüme ile 57.79 milyon ton
Bashneft +6.3% büyüme ile 0.8 milyon ton
Tatneft +5.3% büyüme ile 28.69 milyon ton
Rosneft +0.5% büyüme ile 209.96 milyon ton
Surgutneftegazoil +0.4% büyüme ile 61.85 milyon ton

Üretimi düşen şirketler;

Lukoil’in üretimi -2.8% düşerek 83.57 milyon ton
RussNeft üretimi -5.2% düşerek 7 milyon ton
Independent Oil Company(Şirket ismi gibi yazılmış, bağımsız üreticiler dememiş) üretimi – 1.3% düşerek 2.3 milyon ton oldu.

Grafik

2016’da petrol stoklarına 7 ülke 1.1 mv/g petrol aldı. (TankerTrackers @TankerTrackers )

Rusya’nın gelecekteki petrol üretiminin modlara göre ayrımı (FT)

Tarih

Yaz saati – Abdi İpekçi – Milliyet, 7 Mayıs 1973

2 Ocak 2017

Piyasalar bugün kapalıydı. Porsche elektrikli araba 3.5 saniyede 100 km ama kükremiyor, büyük problem, gerçekten. Araba algısı nasıl yönetilir. Micheal Liebrich’in yazısı çok ilginç yukarıdan aşağı ve aşağıdan yukarı tam ters anlamlar. İngiltere’de ilk defa deniyor ama FT ayıp etmiş, haberde önemli olan pik saatlerde 5 misli pahalıya mal oluyor. Kömür-doğalgaz tahteravalli dengesinde sallanacak galiba.

Bilgiler

Bu hafta; bugün petrol piyasaları kapalı-elektronik işlemler devam eder. Çarşamba API, ABD petrol arz raporu yayınlayacak, Perşembe EIA haftalık stok verileri ve doğal gaz depolama verilerini; cuma da haftalk Baker Hughes kuyu rakamları yayınlanacak.

ABD’de Dakota boru hattındaki protestolarda ödüllü bir film yapımcısı ve prodüktöre 45 yıl ceza istenmiş.

Porsche elektrikli arabanın bir sorunu var. “Müşteriler ses konusunda çok duygusallar, motorun kükremesini seviyoruz, elektrikte de benzer bir şey bekliyoruz”. Porsche elektrikli araçlar için 1.1 milyar $ ayırdı. 1400 kişi istihdam edecek. Kurucusu Ferdinand Porsche 1898’de elektrikli araba tasarlamış. 250 mil, %80 şarj için 15 dakika…

İngiltere’de Green energy şirketinin konut müşterilerine “Tide”(Gelgit) tarifesi ile, gece 23-sabah 06, 4.99 p/kWh; haftaiçi 16 ile 19 arası 24.99 p/kWh; diğer saatlerde 11.99p/kWh ile konut tüketicileri ilk defa bu farklılıkta ve akıllı sayaç gerektiren, kullanım zamanına göre değişen tarife ile tanışıyor.

Rusya, Aralıkta 11.21 mv/g üretim ile 30 yılın en yüksek üretiminde. 2015’te ortalama 10.72 mv/g, 2016 ortalaması da 10.96 mv/g oldu. 2017 tahmini de 11.01-1107 p/kWh civarında olması bekleniyor. Doğalgaz üretimi de Aralıkta günde ortalama 2.14 bcm/gün, ay toplamı 66.38 bcm oldu, Kasımda 62.59 bcmdi

2015’te ABD’de kapatılan(retired) santrallerin %80i kömürdü. Sıcak geçen yaz, ucuz doğal gaz ile baş edememişti. Ama artan soğuk, doğalgaz fiyatları ile bir düzlük belirdi. “İşler daha kötü gitmez”, finansal analist. 3.çeyrekte üretim %21 arttı. Doğalgaz, kömür tahtaravalli de bir o yana bir bu yana devam eder bir süre.

Mitsubishi Heavy Industries ve Vestas (MHI Vestas ortaklığı), 8 MW’lık türbinleri yerleştirilmişti. 10 sene önce 3.6 MW türbin en büyüğü idi. Kuleler 113 m yüksekliğinde, kanatlar 80 m. Bu türbin ile Vestas 24 saatte 192 Mwh üreterek rekor kırdı. Ama sektör 10-12 MW’lara gözünü dikti. Offshore da ne kadar büyük o kadar iyi demek çok yanlış olmaz

BNEF’den Michael Liebrich’in yazısı çok ilginç, yukarıdan aşağı okununca temiz enerji kaynaklarını yerden yere vuruyor, son cümlesini okuduktan sonra aşağıdan yukarı okuyunca da tam tersi oluyor.

Grafik

Kuyu başı üretim rakamları, OPEC