6 Şubat 2017

Pazar günü iklim değişikliği konusunda Daily Mail haberinden sonra bir çok bilim adamı karşı saldırıya geçmiş. Exxon mu Chevron mu, hisse başı değerleri. Goldman Sachs aldığı Dong enerji hisselerini satında Danimarka parlamentosu tekrar bir dalgalanmış. İngiltere’de kapasite bedeli 6.95 pound/kW/yıl. Petrol piyasaları Contango-Backwardation devam ediyor. Biri finansçılara diğeri stokçulara iyi geliyor. Oxford Energy’den Rus petrol sektörünün Rosneftizasyonu, tarih kısmında Özal EİE genel müdürü olmak isterken müşavirliğe alındı.

Bilgiler

Bu hafta: Salı API ABD petrol arz raporu; Çarşamba EIA haftalık petrol ve benzin stokları; Perşembe EIA haftalık doğalgaz stok raporu; Cuma IEA aylık petrol piyasa raporu, akşama doğru da Baker Hughes petrol kule sayımı

Singapur dışında 55 mv petrol ile 30 süpertanker-VLCC bekliyor, 5 günlük Çin talebini karşılayabilir.

İngiltere’de Cuma günü yapılan kapasite ihalesinde 2017/18 için 6.95 pound kW/yıl fiyat çıktı. Her yıl iki ihale yapılıyor, biri gelecek yıl, diğeri de 4 yıl sonrası için. Tepkiler: “Kapasite değil Esneklik problemimiz var”, Jon Ferris, Utilitywise ve “Kapasite piyasaları bir çok kirli fosil santrali sübvanse ediyor”, Greenpeace UK

İngiltere Daily Mail’de, NOAA’daki üst düzey uzmanlardan John Bates’in açıklamalarında, NOAA’nın Paris görüşmelerini etkilemek için iklim değişikliğini abartan bir yazı yazdığını iddia etti. Suçlamalar: “dokümantasyonu azaltan ve ısınmayı maksimize eden karar ve bilimsel yöntemlerde ısrar” vs.

Yukarıdaki haberi saçma ve yanlışlarla bulan haberlerde ise, verinin bilimsel ve uygun olduğunu, 2017’de yayınlanan makaledeki verilerde ise eski verilerin doğru olduğu iddia edildi. Bilim adamları bloglardan(1,2,3) cevaplar yağdırdı.

Pekin belediye başkanı Cai Qi, 700 belde de kömür kullanımı kesilerek temiz enerji kullanılacak dedir. 2017’de kömür kullanımını %30 azaltacaklar. Pekin’de de 300,000 eski araç yollardan alıncak. Doğalgaz talebi geliyor.

ABD’de benzin talebi 2012 Şubat’tan beri en düşük seviyelerinde: 8.2 mv/g. “Petrol fiyatları artınca, benzin talebi düşer”. “Haftalık veri ile karar vermek zor ama talep düşük ise, rafinericiler için ciddi problem”

Goldman Sachs Danimarka’nın en büyük enerji şirketi Dong Energy’i 2014’te 8 milyar kron’a %18’ini almıştı, Şimdi %6’sını 6.5 milyar kron’a sattı (940 milyon $). Danimarka parlamento üyeleri ilk satışı skandal olarak değerlendirmişti

Prizli Hibrit arabaların(PHEV) %30’a kadar daha verimli olmasını sağlayan akademik araştırmada, arabaların elektrik şarjlarını tüm bir yolculuk boyunca korumasını sağlayan bir EMS (energy management system)

Yatırım olarak Exxon mu Chevron mu? Exxon’un üretimi 2.38 mv/g.Chevron’un ki 1,74 mv/g. Hisse başına Exxon 0.21 varil/yıl. Chevron 0,34 varil/yıl/hisse. Petrol fiyatlarına Chevron’un duyarlılığı %2.5, Chevron’un %3.

Dünyanın kuzey-güney kutbu en son 780000 yıl önce yer değiştirmiş. “Güney Atlantik Anomalisi” ise Zimbabwe ile Şili arasında manyetik alanın zayıfladığı alan. Uydular için zararlı.

Filipinlerde Çevre ve Doğal Kaynaklar bakanı REgina Lopez, Perşembe günü, 41 madenden 23’ünü kapattı. Filipinler dünya nikel üretiminde önde, kapatılan madenler nikel cevherinin yarısına denk üretimi var.

Contango’da petrolü depolamayıp ilerde satmak daha karlı, ama backwardation’da piyasa şimdi üretmeni isterken, ileri tarihli depolama için ödeme yapmak istemez. Piyasa 2017 2.çeyrekten itibaren backwardation’a geçebilir, bu da finansal tarafta kontratları ileri taşımayı kolaylaştırır. Bu backwardation spekülatif de olabilir.

2017’de Avrupa ve ABD’den Asya’ya petrol akışları norm değil, fırsat ticareti olmaya devam edebilir. Ortadoğu ham petrolleri Asya rafinerileri için baz akış olabilir. Yakıtlarda ise küresel olarak devreye girecek yeni büyük rafinerilerin olmaması ürün piyasasını daha sıkı hale getirebilir. Dizel için zor dönemler bitmiş olabilir.

The Economist metal fiyat endeksi (Grafik), 12 ayda %37 artmış. Çin’in demir cevheri ve alüminyum üretim kesintileri yanında çinko, kurşun da Avustralya, Kanada ve İrlanda’da büyük madenlerin kapanması sorunu yaşandı.ABD ve Çin’de altyapı harcama artışı da bir diğer etken

Suudiler, 20 Şubat itibari ile 400 MW rüzgar ve 300 MW güneş için ilk turu başlatacak.

Grafik

Petrol piyasalarının Contango ve Backwardation dönemleri (WSJ)

Ukrayna’nın giriş noktalarına göre gaz tedariği (Sohbet Karbuz)

Makale Özetleri

Oxford Energy Forum – Russian energy issues in a volatile environment – Issue 107, 16 Ocak 2017

Kaldığımız yerden devam ediyoruz özete, bunlar benim görüşlerim değil, hızlı özetlerdir.

The Rosneftization of the Russian Oil Sector, Nina Poussenkova

“Rusya petrol sektörünün Rosneftizasyonu”

Bashneft’in Rosneft tarafından alınması Rus petrol sektöründe “gıcırdayan bir tekrar millileştirme” tartışmasını başlattı. Yakında Rosneft’in de %19.5 hissesinin hükümet özelleştirmesi kapsamında satılacağı öngörülüyor. 2006’daki halka arz da hisse oranı %75.2’ye düşmüştü.Bu sebeple Rosneftizasyon diyor yazar

Rosneft “idari kaynakları” ile Rus ekonomisindeki etkisini giderek büyütüyor. Gaz’dan gemi yapımına kadar. Rosneft’in lobi potansiyeli Bashneft müzakerelerinde görüldü. Rosneft’in satışta yer alıp almayacağı tartışmalarında Putin’in asistanı Andrei Belousov ve Başkan yardımcısı Arkadiy Dvorkovich aktif olarak karşı çıktı. Igor Sechin’in kazanması kimseye sürpriz olmadı. Devletin bütçe gelirlerini maksimize eden bir yöntem önerdi.

Rosneft Bashneft’in %50.08 hissesini (%60.16 oy çoğunluğunu) 5.2 milyar $’a alacak. Rosneft’in %19.5 hisse satışı da ikinci özelleştirme de 11 milyar $’a yaklaşabilir.

Sınırlı Büyüme?

Rosneft 2003’te 20 milyon ton/yıl (0.4 mv/g) üretimden Rusya’nın bir numaralı petrol şirketini aşağıdaki varlıkları alarak ulaştı:

Severnaya Neft, 2003

Yuganskneftegas,2004

Udmurtneft, 2006

YUKOS, 2007

TNK-BP ve Itera, 2013

Bashneft, 2016

31 Aralık 2015, SEC sınıflandırmasına göre 34.5 milyar vep (varil eşdeğer petrol) ile dünyanın en büyük petrol şirketi oldu. Rosneft büyük göldeki en büyük balık olma isteğinde.

2015’te Rosneft 202.8 mt petrol ile Rusya’nın üretiminin %37sini yaptı. Bashneft’in 20 mt’u da eklenince, bu oran %41’e çıkıyor.

Rosneft’in yaşadığı problem ise organik büyüme yakalaması. Çünkü petrol üretimi sabit ve düşüyor. 2013’te 189.2 mt, 2014’te 204.9 mt, 2015’te 202.8 mt üretimi var. Gaz üretimi ise artıyor, 2013’te 38.2 bcm’den 2015’te 62.5 bcm’e çıkıyor.2020’de hedef 100 bcm. Toplamda 2015’teki 254 mtep’ten 2020’de 300 mtep’e çıkmayı hedefliyor

Performansı ise yamalı. 2015’te Samaraneftegas, YUKOS’un Volga-Ural bölgesi alt şirketi, 2014’e göre %5.3 daha fazla üretimle 12.1 mt sıvı hidrokarbon üretti. Verkhnechonskneftegas, Irkutsk’da (Verkhnechonsk sahası Doğu Sibirya’da Vankor’dan sonra en büyüğü), 2014’e göre %5.4 daha çok üreterek 8.6 mt üretti. Fakat Samotlorneftegas, Rosneft’in %10 üretimini yapıyor, 2014’e göre %4.7 daha az üreterek 2015’te 20.9 mt üretti. (Samotlorneftegas TNK-BP’nin eski alt şirketi ve rezervlerinin %97’si Samotlor sahasında, 1980’de pik’te 150mt/yıl üretti)

Taçtaki en değerli Mücevher?

Batı Sibirya Rosneft üretiminin %62si. Yuganskneftegas ise üretimin %31’i. 2000lerin başında YUKOS’a ait iken bu şirket çift haneli büyüme görüyordu, şimdi bocalıyor. Büyük ve yaşlanan sahaları (Priobsk, Mamontovsk, Malolbalyksk ve Prirazlomnoye) de 2005-2009 arası üretim %23.1 artarak 66.49 mt oldu, 2015’te ise 62.4 mt’a düştü.

Eric Liron, şirket gen müd yrd, Yuganskneftegas’in petrol üretiminin 2014’te %4.3, 2015’te %0.9 düştüğünü, önümüzdeki 3 yılda ise 68 mt’ye çıkmayı hedeflediğini söyledi.

Rosneft’in diğer problemi ise Vankor. Vankor Sovyet döneminde keşfedilen doğu sibiryadaki büyük bir saha. 500 mt petrol ve kondensat ile 182 bcm gaz rezervi var. 2009’da üretime başladı ve üretimin 25 mt/yıl’a ulaşması bekleniyordu. Sadece 21.2-22 mt/y’a ulaşabildi ve 3 yıl bu seviyede kaldı. Rosneft’in üretiminin %11-12sini karşıladı. 2016’da ise üretim 1 mt düşerek 21 mt olacak. 2020’de 13mt’ye düşebilir.

Vankordaki problem neydi: kompleks jeoloji, gelişmiş teknoloji ve personel eksikliği, saha geliştirilmesindeki hatalar, yetersiz finansal teşvikler? Uzmanlar ilk 3ünün karışımı diyor.

Rosneft bunun üzerine Batı ve Doğu Sibirya’da majör yeni sahaları devreye almaya başladı. 2016-2020 döneminde Suzunskoye (4mt/y pik), Tagulskoye (4mt/y), Lodochnoye (2mt/y) sahaları Vankor daki düşüşü kompanse etmeye çalışacak. Vankor bölgesinde olduklarından aynı altyapı kullanılacak

Rosneft’in finansal olarak da durumu rahat değil, tüm bu satın almalar sebebi ile. Vankor’a Hindistanlı firmaları davet etti. ONGC, Oil India, Indian Oil ve Bharat PetroResources, Vankorneft’in %49.9’una sahip olacak. Bu şirketlerin zorlu Arktik şartlarındaki işletme tecrübeleri çok sınırlı.

Rosneft’in açık denizde tecrübesi sınırlı. ExxonMobil’in Eylül 2014’te açtığı Kara denizindeki Pobeda sahasındaki Arktik kuyusunda Exxonmobil Rus Arktiğinde işletmeden yasaklandıktan sonra sahayı geliştiremedi.

Bashneft ilginç, çünkü dinamik büyüyordu. Rus üretim artışının %29’unu sağlamıştı. Bashneft’in üretimi 2012’de 15.4 mt/y’dan 2015’te 19.9 mt/y’a çıktı. Rusyanın çok eski petrol bölgesi Bashkira’da üretimini 2013’te 15.1 mt’den 2015’te 16.1 mt’ye çıkardı. Nenetsk otonom bölgesinde ise 2013’teki 0.3 mt’den 1.4 mt’ye çıktı.

Uzmanlar Bashneft yönetiminin Rusya’daki en iyisi olduğuna inanıyordu. Rosneft ise alınca Bashneft’in üst yöneticilerini kovdu.

Sınırsız hevesler?

Rosneft, Rusya’nın 3. En büyük gaz üreticisi oldu, ve LNG’ye girmeyi planlıyor. Alt şirketi Itera, Rusya’da LNG üretimi için küçük bir tesis planlıyor. Bu da Novatek ile Rosneft’in Gazprom’un ihracat tekelini kırdığı gaz ihracatına ilişkin kanun değişikliği ile devam etti.Rosneft Sinopec ile yıllık 5 bcm kapasiteli gas işleme ve petrokimya tesisi planlıyor.

Rosneft, Rusya’nın uzak doğusunda Zvezda’da bir gemi imalat kompleksi üzerinde çalışıyor. Gazprombank ve Rosneftegas da var. Rosneft, Hyundai, Daewoo, Exxon Neftegas, GE, Siemens ve Fincantieri ile anlaşmalar imzaladı

Bir çok yorumcu Rosneft’in kendisini çok ince bir tabaka halinde yaydığını düşünüyor (spread thinly). Durum bu değilse Rus petrol sektörünün Rosneftizasyonu devam eder.

Tarih

2 Temmuz 1994, Milliyet

3 Şubat 2017

Petrolde bir diğer çıpa olarak Trump yönetiminin İran’a ambargo ihtimali belirdi. Westinghouse Hindistan’daki 6 kontrat için iyi haber aldı. Audi Amerika, bayilerine de elektrikli araba dünyası fırsatları için kafa yormalarını istemiş, daha az servis ve parça değişimi bayiler için sorun. OFGEM tedarikçileri uyarmıştı fiyatları arttırmayın diye, elektriğe %15 zamlar duyurulmaya başlandı. Trump gelince de FERC başkanı istifa etmişti. Soğuk hava da İngiltere için beklenen ölüm oranının ne kadar arttığına dair grafik ve contango-backwardation petrol fiyat grafiği. Energiewende ilelebet süremez. Enerjide yeni realizm mi  yeşil döneme tepki mi yoksa anti-düzenleme dönemi mi?

Bilgiler

Toshiba ABDli alt şirketi Westinghouse ile Hindistanda 6 AP1000 reaktör kuracak. Hindistan bu hafta Haziran 2017’yi görüşmeleri neticelendireceği tarih olarak belirledi. Westinghouse önümüzdeki 10 yılda Çin ve Hindistan’dan 50 yeni kontrat umuyor. 2015-2016’da Toshiba 6.6Milyar$ kaybetti. Bir Japon imalatçı için en yüksek rakam

Güney Amerika’da Guyana, 800,000 nüfusu ile çok büyük petrol yatakları buldu. Bulan ExxonMobil, 800-1400 milyon varil yüksek kalite ham petrol değer olarak 44 milyar $ ve ülke GSYİH’inin 15 i katı tahmin ediyor. Venezüella da Guyana’nın %40ını kendisinin olduğunu iddia ediyor. BM ülkelere uzlaşmaları için 1 yıl daha verdi.

Audi Amerika’nın başkanı Scott Keogh, ABD’deki araba bayilerine “elektrifikasyon ve mobilite trendlerini içselleştirmelerini… yakında pil menzilinin 400 ve sonra 500 mil’e ulaşacağını, ve altyapı ile menzil sıkıntılarının elimine edileceğini” söyledi. Bayilere “düşük servis isteği ve parça gelirleri düşüşlerine karşı” fırsat kovalayın dedi

Fukushima Daiichi nükleer santralindeki radyasyon okumaları 6 yıl önceki üçlü erimeden beri en yüksek seviyesine çıkmış. Reaktör 2dEki okuma 530 sieverte çıktı. Daha önce 73 sievertti. Eriyen yakıt çeperde delik açmış olabilir.

Hindistan birleşik tek bir şirket değil bir kaç petrol şirketi oluşturacak. Hindistan petrol talebi 2016’da yıldan yıla %8.8 artarak 4.14 mv/g oldu. 2017, Hindistan’ın büyümede Çin’i geçtiği arka arkaya 3. yıl olacak. 2017’de Hindistan talebi %7 artarak 4.13 mv/g, Çin’in ki de %3 artarak 11.5 mv/g olacak. 5 mt’luk iki stratejik rezerv daha yapacakmış.

Hindistan LNG de ithalat vergisini de %5’den %2.5’a düşürdü. Gazın enerji tüketimindeki oranını %6.5’dan %15’e çıkarmayı planlıyor. 15000Km boru hattı planlanıyor. Doğalgazın enerjideki oranı küresel olarak %24. Hindistan LNG ithalatını 2016’daki 19.2 mt’den 50mt’ye çıkarmayı planlıyor. LNG talebi ise yıldan yıla 2017’de %38 artacak gibi

2013-2016 arası AB emisyon ticaret sistemini kullanan ticari havayolları 65 milyon ton emisyonlarını başka veya kendi sektörlerinde azalttılar.

Almanların enerji dönüşümü –Energiewende sonsuza kadar süremez. Alman iklim değişikliği karşıtı sanayici demiş.

OFGEM’in uyarılarına rağmen ingiliz Npower 1.4 milyon tüketicisine gelecek aydan itibaren elektrikte %15, gaz da %4.8 zam yapacak. OFGEM patronu Dermot Bolan tedarikçileri sert bir uyarı ile artış yapmamaları için uyarmıştı.

Petrol fiyatları İran’a ambargo endişeleri ile yükseldi

ABD’deki elektrikli otobüs denemelerinde New Flyer’ın elektrikli otobüsü her saat çalışma için 6 dakika tekrar şarj ile idare ediyormuş. Yolcu duraklarında da hızlı şarj imkanı var.

ABD’de temsilciler meclisi, Dere Koruma Kuralı (Stream protection rule)’u geri çevirdi. Bu kural şirketlerin madencilik atıklarını derelere bırakmasını sınırlıyordu.

Her yıl ingiltere’de kış aylarında yaz aylarından daha çok kişi ölüyor. 2014/15’te yaza göre kış döneminde 44,000 daha fazla ölüm oldu. Dış sıcaklığın her derece düşüşü ile en soğuk evlerin %10’unda ölüm oranı artışı en sıcak %10’a göre 3 kat daha hızlı. “Yakıt fakirliği açığı” 2014 için 371 sterlin, sağlık sistemine de maliyeti en az o kadar.

Grafik

Contango’dan Backwardation’a. Kısa dönemde OPEC anlaşmasına uyumu gören piyasa fiyatı yakın dönemde yüksek, ileride şeyl ve anlaşmadaki bozulmalar sebebi ile daha düşük fiyatlıyor (Bloomberg)

İngiltere’de dış ortam sıcaklığına göre ölüm oranı artışı (Cold Comfort)

2 Şubat 2017

Bugün Cüneyt Kazokoğlu’nun grafiklerini doğru anlamak önemli, bir primer kaynağın toplam enerjideki payı belirli bir orandan belirli bir orana ne kadar sürede gelmiş. Yazı olarak Rosneft hissesini kim aldı yazısı ilginç. AB enerji birliğinin durumu raporunun kendisinden çok “anahtar göstergelerdeki” tanımlara göz atmaya değer. Naruc’un Siber güvenlik raporu ise yöneticiler için örnek sibergüvenlik soruları içeriyor. Petrol şirketlerinin haberlerini eklemedim. Çünkü 2016 özeti gibi oluyor. Yeni dönem stratejileri önemli, assetlerinin coğrafi dağılımı vs. Özet yazacak durumum olmadı ama Oxfor Energy’nin Rusya Forumundaki diğer makalelerde çok iyi.

Bilgiler

Petrol fiyatlarında Platts’ın yorumuna bakarak bir tavan fiyata yaklaştığımız söylenebilir. OPEC kısıntısı ile yükselen fiyatlar canlanan ABD üretimi ile sınırlanıyor. Bu hafta EIA, Kasımda ABD üretimini 100,000 v/g yukarı çıkaraka 8.9 mv/g olarak raporladı. Platts analisti artışların çoğunun açık deniz ve Alaska’dan geldiğini söyledi.

Eski ExxonMobil CEOsu Rex Tillerson, 56-43 Senato oyu ile ABD dışişleri bakanı oldu. 11 Ocaktaki oturumdaki petrol yorumları “bir varil tankere yüklendikten sonra, bir varil petrol bir varil petroldür. Nihai kullanıcı küresel piyasada fiyatlandığı için petrol varilinin nerden geldiğini sormaz, varillere serbest erişim olduğu sürece, [piyasası olacak]”

2025’te 2 mv/g petrol talebi, elektrikli arabalardan dolayı düşecek. Bu da 2014’teki OPEC pazar savaşını başlatan piyasa dengesizliğine eşdeğer. [Kömür’de] piyasa payındaki %10 kayıp, ABD kömür şirketlerini batırdı.

Rusya Rosneft’teki %19.5 hisseyi özelleştirdiğini söyledikten sonra Reuters muhabiri alanın gerçekten Glencore ve Katar fonu olup olmadığını araştırmış.

AB’nin “Enerji Birliğinin Durumu – 2.rapor” yayınlandı. Bir sonraki adım “düşük emisyon mobilite stratejisi”. 2015’te yayınlanan ilk rapordan sonra artık uygulama zamanı deniyor. “Yenilikçi enerji ve kaynak verimli ekonomiye ilerleme”, “Geleceğe dayanıklı bir altyapı”. Raporun en başarılı kısmı “anahtar göstergeler ve tanımlar” eki.

NARUC’un eyalet kamusal düzenleyicileri için Siber güvenlik dökümanı üst düzey yöneticiler için de faydalı. Özellikle Ek A’da hangi konu için hangi sorular sorulmalı diye liste var.

Ransomware’lerin maceralarından geçen hafta Avusturya’da bir oteldeki müşteriler odalarına girememiş. Otel yönetimi 2 bitcoin (1800$) ödeyene kadar hackerlar oda kapılarını uzaktan kitlemiş. Geçen sene Hollywood’da hastanenin bilgisayar sistemlerini kapatarak 40 bitcoin ödenene kadar sistemi açmamışlar.

İngiltere de hükümet enerji verimliliği desteklerinde temel olan Green Deal Finance Company’i yatırımcılara devretmişti. Muhafazakar hükümet 2020’ye kadar 1 milyon evi iyileştirme planı yapıyor, bunu da özel şirketler ile yapacak. Hükümet şimdi ECO(Energy Company Obligation) veya “Help to Heat” ile yoluna devam edecek

ABD’de yapılan çalışmada 1960’dan 2000’e kadar, ortalama, tüketici başına tüketim 1960’da 11700 kWh’den 1980’de 24400 kWh/müşteri ye çıkmasıyla maliyetler düşüyor. Sonuç ne kadar enerji dağıttığın değil, kaç tane tüketiciye enerji gittiği önemli. Linklerde çalışma raporu ve excel’i de var.

Grafik

Cüneyt Kazokoglu ( c.kazokoglu@fgenergy.com)’nun gönderdiği bu grafikler enerji değişimini anlamak için önemli. Değişik primer enerji kaynaklarının küresel enerji talebindeki paylarının değişiminin kaç yıl sürdüğü

İlk grafik %1’den %5’e petrol, gaz yenilenebilir kaç yılda geldi?


İkinci grafik %5’den %20’ye petrol ve gaz kaç yılda geldi?

kWh başına (dolar sent olarak) iletim, dağıtım ve diğer hizmet bedelleri (IEEE)

1 Şubat 2017

Petrolde volatilite norm, karteller dönemi fiyat stabilitesi sağlıyor mesajı tartışılır. Ama petrol fiyatlarının en sabit olduğu dönem TRC (Texas Railroad Commission) dönemi. FedEx taşımacılıkta doğalgaza geçerse, ABD’deki 3 milyar mil taşımacılık doğalgaza geçer demek. Siemens, diğer rakiplerine ayak uydurmak için yazılımcı bir başkan atadı. Yapay zeka ve geleceğin savaşı pop bir rapor. Hindistan petrolde ulusal şampiyon kuracak. Füzyon çalışmaları. Özette Oxford Energy Forum’un Rusya sayısının ilk iki makalesi, ruble devalüasyonu ne getirdi, ne götürdü. Tarihte 1947 tarihli İngilizce “Yeni Petrol” makalesi okumaya değer.

Bilgiler

FT’ye göre Amerikalılar OPEC’i kötülese de, 1930ların başından 1970lere kadar ABD OPEC’ti, petrol arz manipülasyonu ve fiyat sabitlemede OPEC’in hiçbir zaman olmadığı kadar iyiydi. Yazıdan çıkan mesajlardan biri, aslında karteller (Standard Oil, TRC vs) fiyatı sabitliyor, yoksa norm hep volatilite

Küresel emisyonların artışının azalmasına, Nature Climate Change makalesine göre önce Çin sonra ABD’deki kömürdeki büyüme düşüşü en büyük etken. Yenilenebilirlerin etkisi ekonomik faktörler ve yenilenebilirden daha az.

Siemens Çarşamba günü yazılım devi SAP’tan Jim Hagemann Snabe(51 yaş)’u gelecek başkan olarak atadı, gelecek Ocak’ta geçerli olacak. GE 2020’de ilk 10 yazılım şirketinden biri olma, ABB’de gelecek yıllarda yazılım gelirlerini %15’ten %33’e çıkarma hedefini açıklayınca, Siemens’de bir Danimarkalı yazılım konusunda uzman bir atama yaptı

Hindistan devlet şirketlerinin birkaçı veya tamamını birleştirerek petrol devi kurmak istiyor. Indian Oil Corp , Oil and Natural Gas Corp, Hindustan Petroleum Corp ve diğerlerini “uluslar arası ve özel sektör rakiplerinin performansını yakalamak için” birleştirilmesi Maliye bakanı tarafında dile getirildi. Bu arada LNG vergisi de %5’den %2.5’a düştü.

Chatham house raporunda yapay zeka ve geleceğin savaşı kısmı var. Bana tankların savaşlara müdahil olması öncesi tartışmaları hatırlattı. Özetten ana mesajlar: ticari gelişme askeri gelişmeleri aştı; İnsanlar bilgi ve karar gerektiren durumlarda iyileer, robotlarda kurallı görevlerde; daha iyi teknolojiler askeriyeden önce ticari tarafta görülebilir.

Temiz enerjinin bir diğer türü de füzyon, ITER’in tokamak tasarımı Fransa’da, W-7X’in stellarator Almanya’da çalışılıyor. Oluşan yüksek sıcaklıktaki plazmayı manyetik alanla simit şeklindeki cihazın çeperlerine çarpmasını engelliyor, ortada hapsediyor. Oluşan enerjik neutron dışardaki alana çarparak ısı, oradan da buhar türbini

Bu ransomware, “para öde yoksa bilgilerin silinir, şifrelenir” vs’nin Android telefonlar için olanı çıkmış. Google Play’den program indirirken dikkat edin, program pil ömrünü uzatan program olarak kendini tanıtıyordu.

FedEx’ten Fred Smith, podcast’te, kamyon/tırlarda dizelden doğalgaza geçişi anlatıyor. 2015’de FedEx Cargo ve yer hizmetleri ABD’de 3 milyar mil yapmış. En büyük taşımacılık yakıtı tüketicilerinden biri. Yaygınlığı ve dizele göre fiyatının daha stabil olması, yeni doğal gaz motorlarının, daha uzun yol ve temiz operasyon sağlaması da konu.

Pakistan’da Excelerate Energy ikinci FSRU’suna hazırlanıyor. 2018’de devreye girecek, Qasim limanındaki iki FSRU ile 28 milyon m3/gün gazlaştırma yapabilecek. Bu Pakistan’ın üçüncü FSRU anlaşması oldu. Diğeri BW Gas’dan

GSachs’a göre şeyl petrol üretiminin hangi hızla artacağı fiyatın bir fonksiyonu, 55$ üzerinde artış bayağı hızlı oluyor.

Reuters anketine göre OPEC anlaşmaya %82 uydu. 1.16 mv/g kesintinin 958,000v/g’ü yapılıyor.

Suudi Arab light OSP Asya için 10-30 sent/varil artabilir.

Deutsche Bank yeni termal kömür madenciliği ve kömür santrali inşaat projelerine yeni finansman vermeyecek

Zaman kristali, aynı hareketi tekrar eden kristaller. Ne için kullanılacak? Qubit, quantum bilgi depolamak için

Grafik

ABD şeyl üretiminin petrol fiyatlarına göre tepkisi (EnergyFuse – GoldmanSachs raporu)

Paris anlaşmasını takip etmek için değişik seviyelerdeki göstergeler ,üste çıktıkça politik hedefler, aşağı indikçe teknik detaylar(Nature Climate Change)

 

Makale Özetleri

Oxford Energy Forum – Russian energy issues in a volatile environment – Issue 107, 16 Ocak 2017

“Değişken bir ortamda Rus enerji konuları” başlıklı forum bilgilendirici, açıp göz gezdirmek bile faydalı olabilir

Russia’s macroeconomic problems and the risks to the oil and gas sector, Christopher Granville

“Rusya’nın makroekonomik problemleri ve petrol-gaz sektörüne riskleri

Rusya bütçesini “lower for longer”, uzun süre düşük kalacak petrol fiyatlarına göre ayarladı. Hükümetin 3 yıllık bütçesi ekimde Duma’ya sunuldu. Hükümetin parasal politikası iki sebeple önemli

Petrol fiyat düşüşünden kaynaklanan şok kontrol edilebilecek mi?

Kontrol edilirse bu petrol ve gaz sektöründen daha fazla vergi toplanması ile mi sonuçlanacak

2017-2019 bütçesi çok net bir parasal önlemlere önceliklendirme içeriyor. İki önemli nokta var:

3 yıl boyunca ortalama petrol fiyatı 40$/v

Parasal konsolidasyonda yükü harcama tarafı alacak (harcamalar azaltılacak)

Merkez bankasının enflasyon hedefi de %4.7(2017) ve %4 (2018,2019) olunca (bütçede ruble üzerinden), aslında harcamalar çok az daha az gibi gözüküyor.

2015 ve 2016’da Rus ekonomisi resesyondaydı. Büyüme geçen sene %3.7 düşmüştü, 2016’da %0.5 düştü. Ekonomik büyümenin 2017’den itibaren %0.6, %1.7 ve %2.1 olması bekleniyor. Rusya’nın kamu borcu GSYİH’in %15’i. Reserve Fund (RF) ve National Well-Being Fund(NWF)’de biriktirdiği petrol gelirleri de var.

Ana politika yapıcılar, Keynesyen ve tüketimi arttıran politikalarına karşılar. Daha çok özel yatırıma dayanan bir yeni model peşindeler. Bu yüzden ilk hedef düşük enflasyon %4. Reel faiz oranları da %5.5 şu sıralar. Enflasyonu aşağı getirmek için bütçe açığını kapatmalılar

Savunma bütçesi 2010’lardan beri dokunulmazdı ama bunda da kesinti olmak zorunda. Putin ekibi bu konuda destekliyor çünkü kamu finansmanın kontrolden çıkması tehlikesine karşı çok duyarlı. Putin ısrarla fonların tüketilmemesi gerektiğini belirtti, bunlar yeni şoklar olursa lazım olabilir.

Petrol ve gaz sektörüne özel riskler

Petrol ve gaz vergilendirilmesi Putin’in vergi stabilitesi kuralına birer istisna. 170 milyar ruble vergi artışı olacak. Gaz sektöründe devlet hakkı artacak, tarihsel olarak petrolden daha az vergilendirilmiş olmasına rağmen. MET: Mineral extraction tax. Petrolde ise 322 milyar ruble MET artışı 219 milyar ruble ithalat vergi düşüşü ile kompanse edilecek

Finans bakanlığı, petrol gelirlerindeki artışın nominal GDP büyümesinin gerisinde (zamansal olarak) kalacağına işaret ediyor. Petrol ve gaz vergilendirmesi 2014 bütçesi gelirlerinin %52si idi, 2016Ç3’de %36’a düştü. Finans bakanlığının 2034’e uzanan uzun dönemli tahminleri de Duma’ya sunuldu. Burada da petrol vergi gelirlerinin GDP’ye(GSYİH) oranının %5.8’den %3.6’ya düşmesi bekleniyor. Üretim MET imtiyazlarından faydalanabilen yeni sahalardan artarak gelecek

Harcama tarafında ana politikalardan biri de emeklilik yaşının yükseltilmesi. Rusya parasal konsolidasyonda ağır kaldırma aşamasıdnda. Ama görevlilerin gölge bir vergi artışı yapacağı neredeyse kaçınılmaz.

 

Cost dynamics in the Russian energy sector, Tatiana Mitrova

Rusya enerji sektöründe maliyet dinamikleri

2004-2008 sonrası enflasyon baskısının arttığı, 2009-2014 arası enerji maliyetlerinin stabilize olduğu ama yüksek bir seviyede olduğu dönemdi.

Maliyet baskıları:

Sovyet dönemi sahalar yaşlandı daha fazla yatırıma ihtiyaç var. Yeni sahalarda gittikçe daha uzak alanlarda (Doğu Sibirya gibi)

Rusya coğrafyası da bir altyapı yükü oluşturuyor. (taşıma vs)

Rusya’nın servis şirketleri de sınırlı. Bu şirketlerin de sınırlarına ulaşılmış gibi, maliyeti arttırıyor

Rus kaynaklarının iç karasal alanlarda olması, taşıma maliyetlerini de çok arttırıyor

Yüksek yolsuzluk da sorun, Rusya 168 ülkede 119uncu

Rusya’da iş yapmanın politik ve ticari riskleri de diğer ülkelere göre sermaye maliyetlerine sebep oluyor. (%16 , www.waccexpert.com)

Verimsiz düzenleme ve bürokrasiden dolayı yüksek işlem maliyetleri

Son olarak, yüksek işçi maliyetleri, Sberbank CIB’ye göre. Rus şirketlerindeki üst yöneticiler dünyadaki en yüksek ücreti alan yöneticiler

Petrol ve gaz 2014’te federal bütçenin %50si, ihracatın 2/3’ünü karşıladı.

Kur oynaklığına izin veren politika değişkliği

2009 reseyonundan farklı olarak, Rus hükümeti rubleyi korumadı. 2014’teki petrol fiyat düşüşü ile Merkez bankası da serbest(float freely) kur rejimine geçti. 2014’te 1$ =32 RUR (ruble) iken, 2016 başında 80 RUR’a çıktı. Petrol fiyatı da 100$ üstünden 30$’lara düştü. Petrol 50$’lara çıkarken dolarda 65 RUR’a düştü.

Fakat yeni merkez bankası stratejisinin Rus nüfusu üzerinden gözle görülür negatif etkisi var. Rus bütçesinde ise çok pozitif bir etki oluşturuyor.

Pozitif etkiler

Bu kadar büyük bir kur devalüasyonu, bütçeyi dengede tuttu. Gelirler azalmadı, maliyetler sabit kaldı. 2016’da bütçe açığı %4 olsa da beklenenden düşük

Devalüasyon Rus enerji ihracatının küresel rekabetçiliğini de arttırdı. Daha fazla yerel para birimi ile gelir imkanı doğdu. Rus petrol ve gaz şirketlerinin CAPEX maliyetleri %35, OPEX de %40-45 düştü.

Tüm bunlara rağmen Rus petrol şirketleri üretimlerini %1.4 arttırarak 10.7 mv/g’e ulaştı. Yıl sonunda %2yi bulabilir

Üretim artışı ve ılımlı talep artışı, ihracat artışı getirdi. Son iki yıl Rus petrolünün Avrupa ve Asya’ya ihracatını %9 artttırdı.

Düşük petrol fiyatları uzun dönemli anlaşmalarda Rus gazını en ucuz ve çekici opsiyon yaptı. Ocak-Ağustos 2016’da Avrupaya ihracat %11 arttı

Kömür üretimi ve ihracatı da devalüasyondan ve taşıma tarifelerinden pozitif etkilendi. Kömür üretimi %6, ihracatı %7.5 arttı

Daha fazla maliyet düşüşü için kısıtlı imkanlar

Ruble devalüasyonu sınırlı olsa da, etkisi azaldı. 2035’e kadar uzun dönemli projeksyionda, 2025 gibi 1$=77 RUR alınmış durumda. Yani önümüzdeki 9 yılda %30 devalüasyon öngörülüyor.

Gerçek reform ve iyileştirmeler olmaz ise, sistemik verimsizlikler ve yüksek ülke riskleri maliyetleri yukarı çekecektir. Yükselen petrol fiyatları bunu arttıracaktır.

Kısaca, ruble devalüasyonu bazı konuların üstünü örtse, yakın olmayan gelecekte bu sorunlarla tekrar yüzleşilmek zorunda kalınabilir

Tarih

27 Haziran 1947, The Spectator, “Yeni Petrol

1947’den bir cümle: “In a very short time, therefore, the arid and backward lands of the Middle East will, together, constitute the most important oil-exporting area of the world.”

31 Ocak 2017

Bugün vakit ayırıp IMF’in petrol fiyatları ve küresel ekonomi çalışmasını okumak iyi fikir olabilir. İngiltere’de enerji şirketleri rakip şirketlerin ucuz tarifelerini de tüketiciye haber verecek. Petrol devlerinde 2016 kayıpları açıklanıyor. Chevron 37 yıldır ilk kaybını yapmış. İklim değişikliğine karşı olanların argümanları, petrol boru hatlarını kapatmaya çalışanlar. Bir akademik makale: Arktik’e 10 milyon rüzgar türbini koyarak, derinden su çekip dondururuz buz tabakası kalınlaşır. Londrada 1273 yılında bile kömür yakılmasına sağlık sebepleri ile kısıtlama varmış. Grafikte 2000 ve 2013 yılında ülkelerdeki GSYİH – Araba sahipliği grafiği

Bilgiler

($)İngiltere’de enerji şirketleri müşterilerine gittiklerinde rakip şirketlerin ucuz tekliflerini de anlatmak zorunda kalacaklar. OFGEM’in planı için bu yaz bir kaç 1000 hanede deneme yapılacak.

Exxon Mobil’in 9.çeyrektir karı düşüyor. 1988’den beri en uzun süre. Geçen hafta Chevron’da 37 yıldır ilk kaybını açıkladı, önümüzdeki günlerde Shell, BP ve Total’den de bekleniyor. Exxon’un yeni dönemde Batı Afrika ve Güney Amerikada derin deniz sondajları, Permian’da şeyl, Güney Pasifikte gaz ihracatı önemli başlıkları.

Trump’un EPA’daki geçiş dönemi ekibi lideri Myron Ebell’in açıklamaları : “Çevresel hareket, benim görüşüme göre, modern dünyadaki zenginlik ve özgürlüğe en büyük tehdit”. “Çinliler güneş paneli ve rüzgar değirmenleri üretmek için büyük yatırımlar yapıyorlar, batı dünyasındaki saftirik müşterilere satmak için. Bu şekilde onların elektrik fiyatları artacak, Çin daha rekabetçi olacak”

ABD’de bir hakim “iklim değişikliğinin çok büyük bir tartışma konusu” olduğunu iddia etti. Yargılamanın sebebi “#ShutItDown” eylemleri ile ABD’nin petrol ithalatının %15’ini bir gün için kapatma girişiminde bulunanlar. “… bu boru hatları yenilmez değil”. 30 yıl hapis istemiyle yargılanan Ken Wan ise bu yaklaşımdan dolayı ürperdiğini söylemiş

Mitsubishi ve Vestas’ın 9 MW’lık açık deniz türbini 24 saat aralıksız çalışınca 216 MWh üretim ile rekor kırdı. Bir ABD mesken tüketicisine 20 yıl yeter.

Arizona State’den Prof Steven Desch’in akademik makalesi ile küresel ısınmaya “geo-engineering” öneriyor. Arktik (Kuzey kutbuna) 10 milyon türbin ile yüzeyin altından suyu alarak donduracak ve buz kütlesini arttıracak. Maliyet 500 milyar $.

ABD kongresine önerilen taslakta, Dodd-Frank gereği, ABD’de kayıtlı şirketlerin doğal kaynaklar için diğer hükümetlere ödedikleri paraları açıklama şartının uygulanmasının sonlandırılması isteniyor.

Bu hafta Londra’nın hava kalitesi Pekin’den kötüydü. Londra’da sağlık sebepleri ile kömür yakılmasına getirilen limitler en az 1273’e dayanıyor. “Büyük Duman” (Great Smog) 1952’de 1000lerce insanı öldürdü, 1956’da Temiz hava kanunu çıktı. Şimdi, taksileri elektrikli yapmak, çok kirleten araçlara daha fazla bedel, hibrit çift katlı otobüsler listede

ABD’de önümüzdeki iki yılda 2017’de 11.2 GW, 2018’de 25.4 GW doğalgaz santrali devreye girmesi bekleniyor. Kömür kapasitesi 47.2 GW azalmıştı. ABD enerji görünüm raporunda ise bu gelen talebin fiyatı arttıracağı, kömürün 2016’daki %30’dan 2017-2018’de %32’ye çıkacağı öngörülmüş. Doğalgazın da %34’ten %32’ye düşüşü bekleniyor.

İngiltere’nin Euratom Anlaşmasından çekilmesi durumunda aslında Euratomdaki denge nükleer karşıtları lehine bozulmuş olacak ve tüm sektör etkilenecek. İngiltere de Euratom faaliyetlerini kendi kurumları ile üstlenecek

Suudi Arabistan’da belirli ürünlere %5 katma değer vergisi geliyor. Suudilerde vergilendirme yok gibiydi. Tüm Körfez işbirliği konseyini(GCC) de etkileyecek. IMF’nin önerisi.

 

Grafik

2000 ve 2013 yıllarında araba sahipliği, ülkelere göre(IMF Working Paper),

Çalışma Özeti

Oil Prices and The Global Economy (IMF Working Paper), WP/17/15, Rabah Arezki, Zoltan Jakab, Douglas Laxton, Akito Matsumoto,Armen Nurbekyan, Hou Wang, and Jiaxiong Yao

İlk kısım

1. Giriş

2014 Haziran’dan beri petrol fiyatları yarıya düştü. Bunun sebebi neydi? Arz ve talep esneklikleri düşük olduğunda, iki taraftaki ani değişimler keskin fiyat oynamalarına sebep olabilir. Petrol piyasalarında kısa dönem talep esneklikleri çok düşük. Orta dönemde ise alternatif teknolojiler, doğalgaz gibi teknolojileri düşündüğümüzde bu kadar etkili olmayabilir bu esneklikleri

Burada iki görüş var, arz tarafı kısıtlarını içeren

1.“peak oil”, “petrol arzının nihai düşüşe geçmesi”, yani jeolojik kısıtlarla üretimin artamayacak olması
2. “teknolojik bakış” yani teknoloji talep edilen seviyeye çok fiyat artışı olmadan gelineceğinin iddia edilmesi

Zaman zaman iki görüşte başarısız oldu. Peak oilciler şeyl’i, teknolojik bakışcılar da 2003 sonrası artan talep ile yükselen fiyatları doğru göremediler.

Bu makalede dünya GSYİH (GDP) büyümesi ve dünya iktisadi dalgalanmaları üzerine kurulu petrol talep modeli var. Petrol tedarik eğrisi de petrolün belirli bir teknoloji ile çıkarılmasının daha da zorlaştığı dönemler olduğu bir yapıda kurgulandı. Fiyatlar da petrol arz ve talebini dengeliyor. Modelde, küresel GDP değişimleri, petrol kulanım verimlilikleri, petrol arz değişimleri gibi etkilerin sonuçları da inceleniyor.

Daha önceki çalışmalarda :
– Petrol fiyat dalgalanmalarının (petrol arzındaki değişmlerin sonucu olarak), ekonomide negatif etkileri olduğu (Hamilton 1996 ve 2003)
– İkinci dünya savaşından sonraki biri hariç tüm reseyonların petrol fiyatlarında bir tırmanma sonrasına geldiği (Hamilton 1983)
– Yeni çalışmalarda petrol fiyatları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin zayıfladığı, petrol fiyat şoklarının enflasyon ve gerçek ekonomik aktivite üzerindeki etkisinin 1970lerde daha fgazla olduğu (Blanchard ve Gali, 2007)
– Bazı ekonomistlere göre (yapısal VAR modelleri ile) arz taraflı petrol şokları, talep taraflılara oranla ekonomide daha büyük etki bırakıyor (Peersman and Van Robays, 2012; Lippi and Nobili, 2012)
– Son yıllarda, petrol arz şokları tek başına petrol fiyat oynamalarının çoğunu açıklamakta yetersiz. Hızla büyüyen gelişmekte ülkelerin ekonomileri petrol fiyatının arttırıcı faktörü (Kilian, 2009)
– Zayıflayan petrol-ekonomi ilişkisine dair çalışmalarda ise şokların nasıl ekonomik sistemde iletildiği inceleniyor. Petrol şoklarının ekonomideki iletimi (transmission of price shocks), ekonominin yapısını ve politika çerçevesini değiştirmekte. Örneğin geçtiğimiz 10 yıllarda gelişmiş ekonomilerdeki enerji verimliliği kazanımları, yüksek petrol fiyatlarının negatif etkilerini azalttı (Blanchard and Gali, 2007 & Blanchard ve Riggi, 2013)

30 Ocak 2017

Petrolde rekor uzun pozisyonlar ne demek? Her fiyat düşüşü öncesi rekor pozisyonlara rastlanıyor denmiş. Vakit ayırıp okunacak yazı NYT’in ABD’nın ultra muhafazakar çiftçilerinin iklim değişikliği demeden ekolojik konulardaki eylemleri.Piyasada orta-ekşi petrol azlığı var. BP 3d yazıcıların, taşıma sektörüne etkisini inceleyecek. Artık ucuz ülkelerde yaptırarak diğer ülkelere dağıtmak yerine printerlar ile yerinde üretim ne kadar etkiler? ABD’de tüm ithalata %20 vergi gelse, petrol sektörünü canlandırır ama toplam tüketici faydası? Grafikler pil teknolojisindeki maliyet düşüşleri üzerine

Bilgiler

BP’nin İngiliz merkez bankasından transfer ettiği ekonomist Spencer Dale, gelecekteki yıkıcı değişimlerden 3 boyutlu yazıcıların taşımacılık talebine etkisini inceleyecek. 2016’da 455,000 olan 3d yazıcıların 2020’de 6.7 milyona çıkması bekleniyor. 3d yazıcı, ürünlerin dünyanın herhangi bir yerinde yeniden üretilebilmesi demek. Taşıma talebini yer.

ABD’nin ekmek sepeti Kuzey merkez Kansas’ta çiftçiler iklim değişikliği terimine ifrit olsalarda, “hava olayları” vs başlığı altında aslında aynı konuları tartışıyorlar. Fakat olay o kadar politize ki konuşmak bile zor. ABD’de her sene 1.7 milyar ton üst toprağı kaybediyor. Bu toprak nemi tuttuğından “notill farming” – toprağı hazırlamadan tarım da var.

Mısır Zohr’da üretimi 900 milyon feet küp ile başlatarak 2017 sonuna 1 milyar’a 2019 sonunda da 2.7 milyara ulaşmayı hedefliyor.

İngiltere’de elektrik kesintileri kriz ihtimalinin abartıldığı, kapasite mekanizmalarının bunu sağladığı tartışılıyor. “Sektör düşük yedek kapasite sebebiyle çok gürültü yapsa da, ihtiyaç olduğunda fazlaca kapasiteyi sağlayabiliyor” demiş. Kim? Energy Intensive Users Group başkanı. Kapasite açık arttırmaları 2-3 milyar sterlin/yıl’a mal oluyor.

ABD’de Trump sonrasi düzenleyici otorite FERC’ün başkanı Norman Bayistifa etti, yerine Trump tarafından vekaleten Cheryl LaFleur’e görev verildi. Bay’in istifası sonrası FERC’in sadece iki üyesi kaldı ve bir üye daha atanana kadar toplanamayacak veya karar alamayacak.

Rusya’nın Arktik’teki Prirazlomnoye’den üretimi (Arktikteki ilk ve tek), 2013’te başlamıştı. 2015’te 5.18 milyon v üretimi 2016’da 15.7 mv’e çıktı. Arktik petrolü yüksek yoğunluklu ve daha çok yol yapımı ve havacılık sektörlerinde kullanılıyor.

ABD’de tüm ithalata %20 vergi gelirse, Meksika körfezine yakın rafinerilere yarar getirirken, ham petrol ithalatından oluşan 30 milyar $ vergiyi de hava yolları ve rafinericiler ödeyecek ve yansıtacak. Goldman Sachs’a göre ABD petrol arama ve üretim firmaları 20 milyar $ daha çok gelir elde edebilecek. Ortalama tüketiciye maliyeti 300-400$

Piyasada orta ve ekşi ham petrol eksiği var. OPEC’in 1.8 mv/g kesintisi en büyük sebep gösteriliyor. “Ekşi ham petrol çok ama çok değerli”, Andrew Wilson, BRS brokers enerji lideri. “Önümüzdeki aylarda Avrupanın oldukça büyük bir ekşi ham petrol açığı görmesini bekliyorum. ABD’nin ağır petrolü bile Japon alıcı bulmuş.

İngiltere’de enerji şirketlerinin yönetim kurullarındaki kadın sayısı %9. 2014 ile aynı. Ama kadın çalışan sayısı daha az. EDF nükleer santralde çalışacak bayanlar için sinema reklamı da veriyor. Ağır sektörlerde kadınlar gelecek görmüyor gibi

Petrol uzun pozisyonlar (satın alma yönü) yeni rekoru 421 milyon varile ulaşmış. Ama tüm alım hevesi piyasada karşılık bulmuş olabilir, ardından hızlı düşüş gelebilir. Bazı analistler ise daha çok heves var 80$’e gider demiş.

Liaoning, Kuzey doğu Çin bölgesi, 2011-2014 yılları arasında gelirlerini %20 daha yüksek göstermiş.

Grafik

Pil depolamanın ekonomisi daha da mümkün hale geliyor (BCG)

Pil fiyatlarının düşüşü (BNEF)

 

 

28 Ocak 2017 – Emin Danış’ın yorumu

Aşağıdaki yorum Emin Danış’ın haftalık gaz yorumudur:

Haftalık Doğalgaz Piyasaları Görünümü

Global LNG piyasalarında bu hafta genel olarak fiyatların gerilediğini Asya piyasalarında spot LNG fiyatlarının kayıplarını genişlettiği görüldü.

Önceki yorumlarımızda Uluslararası piyasalarda Şubat ayından itibaren LNG arzında görülecek artışın fiyatları aşağı yönlü olarak baskılayacağının altını önemle çizmiştik. Japonya geçtiğimiz aylarda soğuklar nedeniyle kış dönemi için yüksek miktarda alım yapmıştı. Hava sıcaklıklarına bağlı olarak talebin tahminlerin altında seyretmesi nedeniyle Japon ithalatçıların offload kargolara alıcı araması Mart teslim spot fiyatların kayıplarını genişletmesine yol açıyor.

Geçtiğimiz haftayı 8.00 $/mmbtu seviyesinden kapatan mart teslim spot LNG fiyatı 27 Ocak’ta haftayı haftayı 7.75 $/mmbtu seviyesinden kapattı. Nisan teslim fiyatlar ise bu hafta 7 $/mmbtu seviyelerinden işlem gördü.

ABD LNG İhracatı Yönünü Avrupa’ya Çevirdi

ABD’deki konvansiyonel olmayan gaz üretiminin artmasıyla birlikte kademeli olarak büyük üretim artışının yaşanması ülkenin LNG ithalatçısı konumdan ihracatçıya dönüşmesini sağladı. ABD’nin konvansiyonel olmayan gaz üretimini arttırması kadar üzerinde en çok konuşulan bir diğer konu da ABD LNG ihracatının Avrupa için kurtarıcı Asya piyasaları içinse oyun değiştirici olup olmayacağıydı.

ABD’den yapılan ihracatın nereye gideceğini belirleyen en temel unsur ise taşıma maliyetlerinden fiyata ve talebe kadar birçok değişkene bağlı olarak oluşan marjlar. Asya piyasalarında 2011 sonrası dönemde Japonya’nın artan talebi ile hızlı bir şekilde yükselen ve 2014 yılında 19 $/mmbtu sevilerine çıkan fiyatları geride bıraktık. LNG arzındaki artış ve Japonya’nın Nükleer santralleri açma kararı alması Asya piyasalarında fiyatları baskılıyor. Avrupa’da ise talepteki toparlamanın devam etmesine bağlı LNG ithalatının 2016’yı artışla kapattığını gördük.

Kesinleşmemiş verilere göre ABD’den 2016 yılında yapılan LNG ihracatına baktığımızda(re-export dahil) en yüksek payın yüzde 47.8 ile Latin Amerika ülkelerinde olduğunu görüyoruz. İkinci sırada yüzde 29.4 ile Asya gelirken sırasıyla Orta Doğu yüzde 12.8 ve Avrupa yüzde 10.

Burada ihraç edilen LNG’nin re-export olup olmaması ve diğer parametreleri değerlendirme dışında bıraktığımın altını çizmekte fayda var. Burada ihracatın lokasyonlara göre dağılımı bize çok daha önemli bir şeyi gösteriyor. 2016 yılında ABD’nin LNG ihracatında beklentilerin aksine ağırlık Asya ve Avrupa yerine marjlara bağlı olarak Latin Amerika ülkeleri oldu.

Ocak ayında Fransa’nın güneyindeki iletim sistemiyle alakalı sorunlar, soğuklara bağlı İspanya ve Türkiye’nin ilave spot LNG talebi fiyatları yükselttiği gibi ABD’den çıkan kargoların Asya’da gevşeyen fiyatların da etkisiyle yönünü Avrupa’ya çevirmesine neden oldu. ABD çıkışlı kargolar için Avrupa’nın Şubat ve Mart ayında da yüksek marjlar nedeniyle ihracatta öne çıkmaya devam edebileceği değerlendiriliyor.

Fransa’da Fiyatlar Geriledi

Fransa’nın Güneyinde iletim sistemindeki sorun ve yüksek talep nedeniyle yükselen fiyatlar 20 Ocak’ta 45 Euro/MWh’a yükselerek son 5 yıldaki en yüksek seviyeyi görmüştü. Şiddetli soğukların etkisini yitirmesiyle birlikte fiyatların bu hafta gerilediğini gördük. İspanya ve Fransa’da geçtiğimiz hafta 9.20 $/mmbtu olan liman teslim fiyatlar bu hafta 7.55 $/mmbtu’ya geriledi.

Geçtiğimiz haftayı 40 Euro/MWh’dan kapatan Güney Fransa Hub kontratı bu hafta 30.30 Euro/MWh’a geriledi. Geçtiğimiz haftayı 15.12 Euro/MWh seviyesinden kapatan Kuzey kontratı 27 Ocak’ta haftayı 9.05 Euro/MWh’dan kapattı.

NBP’de geçtiğimiz haftayı 6.87 $/mmbtu seviyesinden kapatan gelecek ay vadeli kontratlar 27 Ocak’ta gerileyerek haftayı 6.47 $/mmbtu’dan kapattı.

Henry Hub’da vadeli ve spot fiyatlarda bu hafta yükseliş görüldü. Geçtiğimiz haftayı 3.20 $/mmbtu seviyesinden kapatan gelecek ay vadeli kontratlar 27 Ocak’ta haftayı 3.39 $/mmbtu seviyesinden kapattı. Henry Hub’da geçtiğimiz haftayı 3.21 $/mmbtu’dan kapatan spot fiyatlar ise 27 Ocak’ta haftayı 3.29 $/mmbtu’dan kapattı.

TOTAL, GKRY Block 11’de Yaz Başında Sondaja Başlayacak

Doğu Akdeniz’deki doğalgaz rezervleri bölge ülkeleri arasındaki sorunlar ve gazın piyasalara nasıl ulaştırılacağına ilişkin belirsizlikler nedeniyle büyük ölçekte ticarileştirilemezken 2015’de Mısır’ın Zohr sahasındaki keşif bölgede kartların tekrar karılmasına neden oldu.

Sürecin biraz başına gidelim, Fransız TOTAL’in 2013 Şubatında Güney Kıbrıs Rum Yönetiminin Sözde MEB’de yer alan 10 ve 11. Parseller için arama ve sondaj lisansı almıştı. Fakat planlanan sondajlar çeşitli nedenlerden dolayı gerçekleştirilememişti ve şirket 10. Parseli terk etmişti. Mısır’ın Zohr sahasındaki dev keşif bu sahaya 6 km uzaklıkta bulunan 11. Parselin önemini oldukça arttırdı.

Geçtiğimiz Aralık ayında GKRY 6-8 ve 10. Blokları içeren 3. Tur lisans sürecini sonuçlandırmıştı. 6. Parsel lisansını ENI ve TOTAL ortaklığı, 8. Parseli ENI ve 10 Parselin lisansını ise Exxon Mobil ve Qatar Petroleum International ortaklığı almıştı.

TOTAL’in MENA bölgesi arama-üretim Başkanı Stephane Michel geçtiğimiz günlerde şirketin 11. Parsel için sondaj kararı aldığını açıklamıştı. Güney Kıbrıs Enerji Bakanlığı ise önümüzdeki Haziran-Temmuz aylarında şirketin 11. Parseldeki sondaja başlamasını bekliyor. 11. Parsel Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki MEB’i çakışmıyor fakat buradaki parselde ciddi bir rezerv tespit edilmesi durumunda tartışmalı diğer sahaların sondaj ve olası rezerv keşifleri nedeniyle Türkiye’yi GKRY ile yeni bir krizin içine sokabileceği ihtimali unutulmamalı.

Lübnan ilk Offshore İhalesindeki Sahaları Açıkladı

7 Ocak’taki EAK yorumumda, Lübnan’daki yeni Hükümet tarafından çıkartılan 2 kararname ile 2013’den bu yana donan Doğu Akdeniz’deki offshore sahalarında petrol ve gaz arama ihale sürecini tekrar başlatma kararı ile aldığını ifade etmiştik.

26 Ocak’ta Lübnan Petrol İdaresi tarafından Lübnan’ın Doğu Akdeniz’deki MEB’i içindeki sahaları için yapmayı planladığı ilk tur lisans sürecinin ayrıntıları açıklandı. Buna göre ilk turda 1-4-8-9 ve 10. Bloklar için lisans verilecek. Şirketler söz konusu sahalar için 15 Eylül 2017’ye kadar tekliflerini verecek.

İkinci ön eleme turu ise 2 Şubat’ta açılacak.

Beyrut yönetimi tarafından ülkenin Doğu Akdeniz’deki söz konusu sahalarda 2.7 trilyon metreküp doğalgaz ve 865 milyon varillik petrol rezervi olduğunu tahmin ediliyor.

İsrail, Yunanistan, GKRY ve İtalya Enerji Bakanları D. Akdeniz Boru Hattı İçin Buluşacak

Doğu Akdeniz’de kıyısı olan ülkeler arama ve sondaj çalışmalarına devam ederken keşfedilen rezervlerin ticarileştirilmesi ise halen en büyük sorun olarak ortada durmaya devam ediyor. Doğalgazın denizin altından döşenecek boru hattı ile Yunanistan üzerinden Avrupa’ya ulaştırılması seçeneklerden bir tanesi.

Bu amaçla İsrail, Yunanistan, GKRY ve İtalya arasındaki görüşmeler geçtiğimiz hafta Brüksel’de devam etti. İlgili ülkelerden hükümet yetkililerin yürüttükleri görüşmeler Şubat ayında İsrail’de yapılması planlanan 4 ülkenin enerji bakanlarının katılacağı zirveye hazırlık amacıyla gerçekleştirildi.

Hatırlanacağı üzere Yunanistan ve GKRY Doğu Akdeniz doğalgaz boru hattının proje fizibilte çalışmaları için Avrupa Komisyonu’ndan mali yardım almıştı. Proje için ön mühendislik ve tasarım öncesi çalışmaların bu yılsonunda tamamlanması planlanıyor. Yaklaşık uzunluğu 2000 km olması planlanan boru hattının toplam maliyeti 5.7 milyar dolar olarak ifade edilse de boru hattının izleyeceği güzergahın tektonik bölge olması ve derinlik nedeniyle maliyetin bu rakamın çok daha üzerinde olacağı tahmin ediliyor.

Rusya Federasyon Konseyi Türk Akımını 1 Şubat’ta Oylayacak

Türk Akımını anlaşmasının geçtiğimiz Aralık ayında TBMM’den geçmesi ve Cumhurbaşkanı tarafından imzalanması sonrası sıra Rusya’nın anlaşmayı onaylamasına gelmişti. Türk Akımı anlaşması 20 Ocak’ta da Rusya Parlamentosunun alt kanadı olan Duma’da onaylanmıştı. Parlamentosu’nun üst kanadı olan Federasyon Konseyi, Türk Akımı anlaşması ile ilgili yapılacak oylamayı, 1 Şubat’ta gerçekleştirilecek oturumun gündemine aldığını duyurdu.

Rusya’nın da anlaşmayı onaylaması proje açısından önemli bir kilometre taşı olmakla birlikte projenin inşaata başlayabilmesi için devam çalışmaların halen sürdüğünü ve Rusya tarafından daha önce yapılan açıklamaların gerisinde kaldığını görüyoruz. Projenin deniz kesimi inşaat sözleşmesi geçtiğimiz ay imzalanırken projede inşaat çalışmalarının en erken 2017’nin üçüncü çeyreğinde başlayabileceği değerlendiriliyor.

Global Energy Research Partners Araştırma ve Strateji Direktörü Emin Emrah Danış  

@emindanis & @edanisenergy

27 Ocak 2017

Hindistan’da 648 MW tek bir lokasyondaki güneş santrali, Çinliler 850 MW’ı yakında tamamlayıp geçecek. Otonom arabalarda müşteriler o kadar sıcak olmayabilir, bu tip teknolojier yıkıcı da olsa geçiş adım adım olabilir. Atlantic Council’in yeni yönetime doğal gaz politika önerilerinin son kısmı Türkiye için de ilginç mesajlar içeriyor. Kanada’da kule başına üretkenlik daha yavaş fakat son yıllarda hızlı artmış. Petrol piyasalarını analiz ederken çıpa ve dalga yöntemini kullanıyorum, çıpa ne ? (opec anlaşması) dalga ne? (anlaşmaya uyum). Çıpa trendi etkilerken, dalga trend üzerindeki oynaklığı etkiliyor. bugün OPEC ülkelerinden biri ile ilgili Oxford Analitica artacak şiddet uyarısı yapmış.

Bilgiler

Hindistan’ın güney eyaleti Tamil Nadu’da bir noktadaki en büyük güneş santrali 648 MW kapasite ile tamamlandı. 10 km2 alanda, 661 milyon $, 2.5 milyon panel, 576 inverter ve 6000 km kablo kullanıldı. 8500 kişi ile 6 ay sürmüş. Çin yakında 850 MW’ı 27 km2’de inşa edecek. Çok fazla suya ihtiyaç olacak camları silmek için – yeni iş kolu

Kanadadaki petrol ve gaz kule üretkenlikleri ABD’ye kıyasla son yıllarda çok hızlı artmış. ABD’de Permian’da 4 yılda 4 katı olmuş(150 BOE’den 600 BOE). Kanada’nın Batı Kanada Sedimentar Baseni (WCSB)’deki Pembina Cardium petrol ve Montney gaz üretkenlikleri daha da artabilir. Gelecek birkaç yılda iki katın üzerinde artabilir.

Otonom sürüşte herşey güzel de olsa kamuoyu algısı hala negatif. Deloitte’un anketinde 17 ülkede 22000 müşteri üzerinden şüphecilik ağır basıyor. “Otomobil üreticileri daha fazla yatırım yapma baskısı altında ama geri dönüşler daha belirsiz”. Amerikalıların %75’i otonom araçların güvenilir olmayacağını belirtmiş. Önce tüketici güveni

2016’daki en önemli 13 enerji (ABD’de)gelişmesinden benim önemli bulduklarım: Araba üreticilerinin mobilite hizmetlerini kabullenmeleri, ABD ilk deniz rüzgar türbini, şirketlerin temiz enerjiyi kabulü ve hedefleri, FERC 745 ile talep katılımının federal seviyede düzenlenmesi ve Paris anlaşması

Yeni ABD yönetimi için Doğal gaz diplomasisi stratejisi” raporunun son 3 paragrafı ilginç. Boğazlardan LNG geçişine izin verilmeli gibi bir anlam çıkıyor. ABD’de doğal gaz ve LNG’deki stratejik pozisyonunu işbirlikleri, varlıkların (LNG terminalleri vs) artmasını sağlayarak stratejik pozisyonlanmalı

ABD yönetiminin öncelikli 50 projesinin toplam hacmi 137.5 milyar dolar, %50 özel sektör yatırımı hedefleniyor. Enerji projeleri Doğu elektrik hatları (720 mil, 2.5 milyar $), TransWest HVDC hattı(3 milyar$), Wyoming Rüzgar projesi (+1000 türbin, 5milyar$), Atlantik yakası gaz boru hattı (5 M$), California enerji depolama ve şebeke modernizasyonu

Güney Sudan (2011’de Sudan’dan ayrıldı), petrol üretimini 2017/2018 döneminde 2 misline-290,000v/g’e çıkarmak istiyor. 2013’e kadar üretimi 245,000 v/g’e çıkaran firmalar CNPC, Petronas ve Hindistan’ın ONGC Videsh’iydi. Geçmişte üretimlerini 350,000 v/g’e kadar çıkardıklarını iddia ediyorlar.

ABD’nin, Meksika’dan aldığı petrolün %97si ağır Maya ham petrolü~500,000v/g. Meksikanın ABD’de gaz alımları ise aylık 4 bcm’e yaklaşmış, grafikte mevsimsellik çok zayıf. ABD’nin Arap körfezinden alımları daha fazla ağır petrollere kaymış durumda, malum hafifler elinde çokça var.

BP enerji görünümüne göre petrol talebi 110 mv/g’ü 2035’de bulur. OECD ülkelerinde talep 8 mv/g gibi düşer, 23 mv/g de gelişmekte olan ülkelerden gelir. Üretim, ABD, Kanada, Rusya ve OPEC’ten.

Grafik

BP’ye göre 100 milyon içten yanmalı otonom araç petrol talebini 400,000 v/g azaltır. (%25 verimlilik ile)

Petrol ve gaz kulelerinin verimlilikleri (ABD ve kanada) –ARC Energy

 

 

 

 

26 Ocak 2017

Petrol ürünleri petrol fiyatını belirler gibi. Benzindeki stoklar fiyat düşüş sinyali olabilir. Suudi Arabistan rezervlerini bağımsız firmaya belirletti ve onaylattı, sonra açıklayacak. Petrochina şeyl üretimini arttırırken, IHS’in refracturing’i anlattığı yazısı önemli, şeyl’de maliyet düşmeye devam edebilir: yeni kuyu açmadan mevcut yatay kuyularda yeniden çatlatma teknolojisi. Başarı oranları yüksek. İşte gelişmemiş ülkeler petrol bulunca bela oluyor söylemlerine karşı ABD eyaletlerinin de petrol fiyat düşüşü ile girdiği resesyon grafiği aşağıda. Karbon vergisi topla sosyal yardım yap, ilginç.

Bilgiler

Petrol ürünleri piyasası 6-8 hafta öncesine göre daha kötü durumda”, Pacific Investment Management’tan Sharenow’ın sözü, eğer tüketiciler daha fazla petrol ürünü tüketmez ise, 2016yı tekrar yaşarız. Stok seviyeleri hala yüksek iken benzin talebi ABD’de 15 yılın dibinde. 22 yılın en yükseği 31 günlük talebi karşılıyor benzin.

IHS Markit’e göre, refracturing (tekrar çatlatma ile) tekrar kuyu açmak yerine mevcut kuyularda tekrar çatlatma yapmak yeni bir verimlilik kaynağı. 3 temel teknik var : Diversion, CT Frac, Mekanik izolasyon. Makale detaylı şekillerle anlatıyor.

Suudi Arabistan rezervlerini Gaffney, Cline &Associates tespit etti. Suudi Arabistan yılda 3 milyar varil petrol çıkarıyor. 266.5 milyar varil rezervi olduğu tahmin ediliyor. Exxon’un 25 milyar varil rezerve karşılık 350 milyar $ piyasa değerine sahip.

EIA’e göre 2016Ç4’te stoklar 2 mv/g arttı. 2018’e kadar hem üretim hem tüketim artacak ama tüketim biraz daha hızlı. Bu tip tahminleri okurken, politik olduklarını unutmamak lazım. Stokların hızla düştüğü bir dönem öngörmüyorlar.

EPRI’nin microgrid raporu paralı ama özetten anladığımız farklı microgrid modelleri var. Kısaca güneş PV gibi, tüketici microgridleri mi, dağıtım şirketi microgridleri mi? Ama şebeke dayanıklılığı için etkili yollardan biri olarak görülüyor.

Çin yurtdışına para çıkışlarını engellemeye başlayınca, İngiltere, Amerika ve diğer piyasalarda Çinli alımları düştü.

PetroChina 2020’ye kadar Sichuan eyaletinde 10 bcm/yıl şeyl gaz üretimi hedefliyor. Geçen sene 2.3 bcm/yıl aynı yerden şeyl gaz üretti. Çoğunlukla 120 kuyudan ve 220 km boru hattı ile. Önümüzdeki 4 yılda 600 kuyu planlıyor.

Brookings’deki makalede, karbon vergileri sonucu düşük gelirlinin uğrayacağı negatif etkiyi azaltmak için gelirleri sosyal yardıma kaydırmanın etkisi anlatılıyor. Makale kısaca bu diğer gelir gruplarına çok zarar vermeden fayda üretir diyor.

Sadece Araplar, Ruslar petrol gelirleri düşünce resesyona girmiyor. ABD’de 8 petrol eyaletinden 6sı petrol fiyat düşüşü ile resesyona girmiş. Sadece Montana ve Texas’da o da çok sınırlı büyüme görmüş.

La nina, Güney doğu Asya’ya yağışlı hava, Kuzey Amerika’ya sıcak yaz ve soğuk kış, Arjantin ve Brezilya’ya kuraklık getiriyor. Tüm bir emtia fiyatlarını etkiliyor. 2016/2017 zayıf La nina olarak kapanıyor. Pasifik okyanusunun üst 300 m ısınmaya başlamış. 2017 sonuna doğru El Nino görebiliriz.

Grafik

Dünyanın en yüksek petrol rezervlerine sahip ülkeler ve şirketler (WSJ)

Sadece Araplar ve Ruslar değil, ABD’nin gelişmiş eyaletleri de petrol fiyatları düşünce resesyona giriyor. (Oilpro)

 

25 Ocak 2017

Serkan Sahin’in yorumu burada. BP istatistik değerlendirmesi 2017 notları aşağıda. Bir içecek firmasının kamu riskleri matrisi bence enerji sektörü tarafından da görülmeli. ABD rafinerileri ağır petrole ihtiyaç duyuyor, Trump’un Keystone vs kararı bu yüzden önemli.

Bilgiler

BP İstatistik Görünümünde bazı başlıklar, elektrikli arabalar artsa da, petrol talebine asıl darbeyi ulaştırmada verimlilik, inovasyon vuracak. Gaz daha önemli olacak, LNG ile küresel bir bağlantılı pazar olacak. Kömür talebi pik yaptı. Petrol talebi artacak ama petrokimyadan. Küresel kömür talebi dönülmez akşamın ufkunda gibi

FT’nin BP raporuna dair ilk haberi: dünya uzun dönemli bir arz fazlası olabilir. Petrol talebinin yakın dönemde düşüşe geçeceğini düşünen üreticiler ellerindeki varlıkları hızla üretime alacaklar.

BP İstatistik Görünümü yayınlandı. Negatif eleştiriler : “BP istatistikleri hala Çin’in petrol ve kömür tüketimini daha fazla gösteriyor”, “Geçen seneki haberimiz (Son dakika: Petrol ve Gaz şirketi gelecek petrol ve gazda dedi”, “BP bazı petrol varlıklarının rehin kalabileceğini belirtti”

Yeni tip pompajlı hidro tipleri : Stensea/Beton küre tarzı su altında depolama (küre içindeki suyu boşaltıp doldurarak), basınçlı hava torbaları ile su altında hava sıkıştırma, enerji adası fikri/denizin altında bir su birikintisine su boşaltıp pompalama, rüzgar türbileri ile su depolama (bir zaman Türkiye’de de EİE gündeme getirmişti, Alman projesi)

Greenpeace’in yayınladığı dökümanlara göre bir içecek firması, şeker vergisi ve depozito ödemeleri ile plastik şişelerin toplanmasına karşı lobi yapıyor. Karbon fiyatını hazırlan değil izlede almışlar. Dökümanlar burada, burada ve burada. Bu tip dökümanlar bu büyük kurumların risk yönetimlerini anlamak açısından ders niteliğinde.

Politik sorunlara rağmen Nijerya’nın ABD doğu sahiline petrol satışı geçen sene %15 artarak 200,000 v/g olmuş. ABD rafinerilerindeki mevsimsel bakım sebebiyle rafineri çalışmalarında düşüş oldu. Bu da ABD körfezindeki ham petrol alımlarını 390,000 v/g azalttı. Körfez ülkeleri petrol fiyatı düştükçe 66 milyar $ Uluslar arası tahville borçlanmış

ABD rafinerileri Latin Amerika ve Arab körfezinden daha ağır petrolü işlediği için, artan ABD üretimi (hafif petrolü) bu ağır variller için bir ikame değil, en azından geniş bir rafineri revizyonu olmadan”. Rusya’nın Avrupa’ya gaz tedariği geçen sene aynı döneme göre %25 yukarıda.

Nature Energy’den lityum pillerdeki pozitif elektrotlarda nano lityum florit kullanma üzerine Kore’den bir makale ve eleştirisi.

Grafik

BP Enerji Görünümü 2017, yorumlar yukarıda

Bir içecek firmasının kamu risk matrisi ve lobi odağı