28 Eylül 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTddHJBR3M4UmdyR1U

Petrol fiyatlarında OPEC toplantısının sonucundan çok petrol tüketicisi ülkelerin ekonomilerinin durumunu daha anlamlı buluyorum. Enerji sektöründe Fatih Birol’un açıklamaları net özet, Çin talep artışı 150,000v/g’e düştü, 2017 de fiyat tekrar düşük olursa yatırımlar 3 yıl arka arkaya küçülmüş olacak. Bir de Citi’den Ed Morse takip edilebilir. İngiltere Hinckley C’yi Sussex üniversitesine göre nükleer denizaltılarını ayakta tutmak için imzaladı. Multi Commodity .. kitabından bugün Elektrik Piyasa-Ürün ve Modelleri kısmının özeti var: CfD, plain vanilla vs. İstanbulda ilk elektrik üretimini bir İspanyol yapıyor, hem de padişahdan izin alıyor, San Francisco Call’dan 1899 tarihli bir haber.

Bilgiler

Kolkata merkezli Coal India’ya Hindistan hükümeti 2020’ye kadar üretimi 1 milyar ton’a arttırma hedefi vermiş. Mevcutta kömürün %75’ini kömür santralleri alıyor. Coal India geçen sene 539 milyon ton üretti. Hindistan küçük ve orta büyüklükteki şirketlerin alabileceği maksimum kömürü 4200 ton’dan 10000 ton’a çıkardı.

Kanada Malezyalı Petronas’ın 8 milyar $’lık LNG sıvılaştırma tesisini 3 yılın sonunda onayladı. Kanada Kuzey İngiliz Kolombiyasındaki Pacific Nothwest LNG projesine karbon emisyon sınırı da içeren 190 yasal zorunluluk ekledi. Bakalım Petronas’da para var mı.

Çelik yapımında kullanılan kömür fiyatları 200$’larda ve sürdürülebilir değil. Beklenti 100$-200$ arası fiyatlanması

Arizonanın elektrik tarifleri ile ilgili denemesi ilginç. Hem kW hem de zamanlı tarife KWh uygulaması. Aylık sabit bedel üzerine yaz ve kış için kW için aynı veya ayrı bedeller (16.4 $ /kw). 600 kWh/ay altı tüketimlerde kWh tarife devam edecek.

Hindistan, iki Rus petrol sahasında 3.2 milyar $’lık pay alacak. Oil India, Indian Oil Corporation ve Bharat Petro Resources konsorsiyumu, JSC Vankorneft’in %23.9’u ve LLC Taas-Yuryakn’ın %29.9’unu Rosneft’ten alıyor. Taas-Yuryakh’ın %20 hissesi de BP’de.

Venezüella Petrol Şirketi (PDVSA)nın karı 2015 1. Çeyreğe göre %63 düştü ve 2.08 milyar $’a geriledi. Petrol satışlarından elde edilen döviz Venezüella’nın döviz ihtiyacının %90ı. (İspanyolca- Google Translate’den)

Ford Focus’un elektriklisinin 100 mil menzili olacak. 30.000$’a satılacak. 238 mil menzilli Chevy Bolt 37.395$

Uber, 700 milyar $’lık kamyon/tır taşımacılığı sektöründe otonom yük taşıma konusunda çalışan Otto’yu geçen ay 680 milyon $’a satın almıştı. Bazı kamyon taşımacılığı uzmanları, otonom yük taşıyıcıların 20 yıl uzakta olduğunu iddia etmekte. Teknoloji önce düşük kalifiye iş gücünü vuracak gibi. “Bugün taşımak için kamyon bulmak 5 saat sürüyor”

Rus petrol üretimi Ağustos’taki 10.7 mv/g’den 11.1 mv/g’e çıkarak rekor kırdı. Üretim Sibirya ve Hazar bölgesinden geliyor

Fatih Birol Q&A’den satır başları: Çin büyümesi 700,000v/g’den 150binv/g’e düştü. Son 5 yılda IEA ülkelerindeki petrol üretim büyümesi OPEC’den daha fazla, petrol tarihinde ilk defa 3 yıl arka arkaya(2015-2017) yatırım düşüşü olabilir.

ABD çevre ajansı EPA’ya kongreden onay almadan enerji sektörünü dönüştürecek yeni yetkiler verebileceği için Obama’nın Clean Power Plan’ı mahkemelerde. 2030’da santrallerde %32 emisyon düşüşü hedefleniyor.

California’da seneden seneye konut elektrik tüketimi %1.5 fark ediyor. Hizmet sektörü de %1.4. Fakat su hizmetlerinde ortalama %7.2’lere çıkmış. Hatta kuraklıktan dolayı 2015’te -17.3% değişim var su hizmetlerinde

İngiltere’nin Hinkley C nükleer santral anlaşmasının niye imzalandığına dair bir teori. Çünkü İngiltere’nin nükleer denizaltıları ayakta tutması için sivil bir nükleer sektörü ayakta tutması gerekiyormuş.

İstatistik

Afrika:

  • Dünyadaki karbon dioksit emisyonlarının %2.3’ünün sebebi
  • Sahra altı afrika’da Güney Afrika hariç toplam elektrik üretimi 156 TWh, TR: 259 Twh(2015)
  • Uganda 3 TWh, Tanzanya 6 Twh, Etyopya 7 TWh,
  • Bir Etiyopya vatandaşının 150 kWh elektrik tüketmesi bir İngiliz vatandaşının 87 katı fazla sürede oluyor
  • ABD’de bir buzdolabı, bir Liberyalıya göre senede 10 kat fazla elektrik tüketiyor
  • İngilterede günde iki defa kullanılan bir kettle, bir Malili’nin yıllık elektrik tüketiminin 5 misli elektrik tüketiyor
  • ABD’li bir tüketicinin bir ayda tükettiği elektriği, Tanzanyalı 8 yılda tüketiyor

Grafik

Bölgelere göre minimum petrol başa baş noktası

 

Kitap Özeti

Handbook of Multi-Commodity Markets and Products: Structuring, Trading and Risk Management (2015)

Andrea RoncoroniGianluca FusaiMark Cummins

Bölüm 4, sayfa 181 – Elektrik Piyasaları ve Ürünleri

İlk spot Exchange Nordpool (Nordic Power Exchange), Norveç 1993

Teklif toplama sınıflandırması:

  • Sadece üreticiler tekliflerini verirlerse “one-sided”
  • Tüketiciler de teklif verirlerse “double-sided

Fiyat oluşum sınıflandırması:

    • Uniform pricing(tek fiyat): Herkes teklif ettiği fiyat yerine aynı fiyatı alıyorsa (mesela marjinal fiyat)
    • Pay-as-bid: Herkes kabul edilen teklifine karşılık gelen bedeli ödüyor veya alıyorsa. 2001’de İngiliz spot piyasasında uygulandı (NETA: New Electricity Trading Arrangements)

Genelde uniform pricing klasik marjinal fiyatlama mekanizması ile birlikte kullanılır. Yani marjinal fiyat herkese uygulanır.

Ekonomik verimlilik yanında, fiziksel sürdürülebilirlik ve şebeke stabilitesi önemli. Bu sebeple servisler (primer-sekonder) ve iletim hakları da müzayede konusudur.

Elektrik türevleri fiziksel teslim veya karşılığı finansal uzlaşmayı içerir. Standart türev ürünleri: forwards, futures, options (vadeli işlemler ve opsiyonlar)

Elektriğin hem fiziksel hem de finansal uzlaştırılması (depolanamıyor ya) diğer emtialara göre daha çok likidite sağlayabilir. Ama geri kalan işleyiş emtia piyasaları ile aynıdır. Margin call sisteminde ise elektrik kesintileri ve hasarlar da dikkate alınır (s183)

Arz-Talep Etkileşimi

Talep genelde kısa dönemde fiyata esneklik göstermez (price inelastic). Bu yüzden dik bir doğru/eğri şeklindedir.

Bu yüzden talep, arzın maksimum kapasitede olduğu bölgelerde, çok küçük bir değişimle çok büyük bir fiyat oynaması yapar. Bu da fiyat sivriliklerin (price spikes)’a sebep olur.

Bir bölgedeki elektrik yeterli değilse iletim kısıntıları fiyat belirleyici olabilir.

Elektrik talebi temelde iki ana parçadan oluşur (sanayi ve hanehalkı talebi) [Biz de daha fazla ama kitap böyle yazmış]

Sanayi talebi elektrik fiyatlarına kısa dönemde tepki vermez.

Tipik hane halkı talebi ise belirli bölgelerde konsantre olmuştur. Bu bölgeler daha klimatik (ısıtma/soğutma), pişirme gibi aktivitelerin olduğu dönemlerdir.

Daha fazla teknoloji, verimlilik ve yakıt tüketimi türünün bulunması nihai elektrik fiyatının şoklara daha dirençli olmasını sağlar.

Elektrik türevleri

Liberal elektrik piyasaları yüksek oynaklık gösterirler. (high volatility). Bu da hem üretici hem tüketiciye risktir. Dolayısıyla türev ürünleri risk yönetimi açısından değerlidir.

Forwards ve futures en basit türev ürünlerdir. Sadece uzlaşma prosedürü olarak temel bir fark gösterirler. Futures’lar piyasa fiyatına bağlı olarak günlük olarak değerlenirken, forwards vade dolumunda uzlaşılır.

Kontratlar baz yük ve pik yük elektrik fiyatları şeklinde ayrılır. Kontratları birbirinden ayıran, teslim biçimi ve sonuçlandırma şeklidir.

T zamanında teslim bir forward kontratın karşılığı, (E(T)-K)’dır. K: kontrat ilk imzalandığında anlaşılan fiyat, E(T), T süresince ortalama spot elektrik fiyatıdır.

Bu Asya tipi ödeme, bu kontratları “plain vanilla electric swap”’lardan farksız hale getirmektedir. “Plain Vanilla swap”’lar ayrıca ‘contract for difference’ (CfD) olarak da bilinir.

Alman EEX gibi borsalar hariç pek çok borsa opsiyon kontrat bulundurmaz. Borsada işlem göre opsiyon finansal uzlaşmalıdır. Hacimler OTC’dekilere göre çok düşüktür. OTC’lerde sadece plain vanilla değil, swing opsiyonlar gibi exotic opsiyonlarda bulunmaktadır:

  • Block options (blok opsiyonlar): Belirli bir blok saat ya da bir grup gün için yapılan kontratlar
  • Hourly options (saatlik opsiyonlar): Tek bir gün veya saat veya bir grup gün için yapılan kontratlar. En riskli enstrümanlardır.

Plain vanilla opsiyonlar birleştirilip, birlikte paketlenerek cap (tavan), floors (taban) ve self-financing collars (kendinden finansmanlı kağıtlar):

  • Cap: maksimum satın alma fiyatı olan değişken fiyatlı kontrattır. Satın alma kontratı + call opsiyonu gibi

  • Floor: minimum satış fiyatı olan değişken kontrat. Satış kontratı+put opsiyonu
  • Collar: ikisinin (cap+floor) bir araya getirilmesi. Yani maksimum ve minimum arasında değişken fiyatlı kontrat

Elektrik fiyatları diğer emtia fiyatları ile ilişkili olduğundan (gaz, kömür gibi), emtia spread opsiyon veya forward gibi türevlerinin olmasına sıkça rastlanır.

Spark spread (parlak fark): elektrik ve gaz fiyatı arasındaki farktır. Modern bir gaz santralinde belirli bir verimlilikte gazı elektriğe çeviren santralin gaz bedeli ile piyasa elektrik fiyatı arasındaki fark. Spark spread’ler gaz santrallerin brüt marjinlerini vermesi açısından faydalıdır.

Swing rights (bir aralıkta sallanma hakkı): elektrik ve gaz da olabilir. Bir müşteri, bir ürün(gaz/elektrik)ü maksimum bir hacme kadar belirli bir sürede almaya karar verir. Kontratta genelde alması gereken minimum da bir rakam vardır. Dönem dönem maksimum-minimumlar farklı olabileceği gibi dönemsel maksimum-minimumlarda vardır. Eğer limitler aşılırsa bir ceza maddesi de vardır.

Bu kontratlarda bir T dönemi [0,T], N alt-peryotlara bölünür. Her peryot için miktarlar vardır.

SQ: alt peryot miktarı (sub period quantity). LSQ: alt peryottaki en düşük miktar, MSQ: alt peryottaki maksimum miktar

LGQ: genel [0,T] aralığının tamamındaki en düşük miktar.

MGQ: genel [0,T] aralığının tamamındaki en yüksek miktar.

Tolling: Bu anlaşmalar genelde bir elektrik üreticisi ve bir elektrik piyasa şirketi (toller)’ı içerir. Burada toller, getirdiği bir yakıtı belirlediği zamanlarda elektriğe, anlaştığı elektrik üreticisinin tesisini kullanarak, çevirme hakkına sahiptir. Santral sahibi belirli bir sabit bedel ile bir de elektriğe dönüşüm için bir dönüşüm bedeli alır.

Tolling’de her bir alt dönem öncesi toller, santral sahibine bir program verir. Bu kontratlar genelde fiziksel kontratlardır. Santral sahibi sadece üretimden sorumlu operasyonel risklere sahiptir. Spark spread riski toller’dadır.

Elektrik Fiyat Modelleri:

Olasılıksal modelleri indirgenmiş biçimli modellerdir. Saf olasılıksal modeller, olasılıksal özellikleri tanımlamak için kullanılır(mesela fiyat yörüngesi veya dağılımı)

Stokastik süreçler modelleri ikiye ayırır: Geleneksel ve gelişmiş modeller. Geleneksel modeller finansal araçlar için kullanılan yöntemlerin elektriğe uygulanmasıdır. Gelişmiş modeller özellikle elektrik fiyatları için tasarlanmış modellerdir.

Elektrik Spot Fiyat Modelleri:

Genel sınıf olarak Ito süreçlerine tabidir.

dSt=u(t,St)dt+g(t,St)dWt

W-> standart Brownian hareket, u ve g deterministik fonksiyonlar, t zaman, St fiyat

Klasik süreçte elektrik fiyatlarının iki özelliği vardır:

  • Ortalamaya dönüş
  • Sıçramalar

Pozitif bir sıçrama olduğunda, ortalamaya dönüş daha uzun sürmektedir. Ama sıçramaların da belirli bir frekansı yoktur

Dolayısıyla iki farklı rejimli modeller vardır:

  1. Rejim ortalamaya dönüş rejimi –mean reverting
  2. Sıçralamalı (spiky) rejim

Anahtar kelimeler Geman-Roncoroni, Barlow model Weron(2006)ya bakılabilir.

 

Elektrik Forward Fiyat Modelleri

Eğer elektrik spot fiyat modelleri tek bir fiyat sinyalinin stokastik (olasılıklsal) gösterimi ise, forward fiyat modellemesi farklı kontratların eş zamanlı tanımlanması ile ilgili

Geleneksel forward fiyat modellemesi, HJM ve Libor modelleri gibi faiz oranları modelleme araçlarından türetilmiştir. Tarihsel olarak HJM veya LIBOR tercih edilmiştir.

Elektrik fiyatlarında sıçramalar da olduğundan, Gaussian HJM modellerine sıçramalar da eklenir. Emtia piyasalarında olduğu gibi spot ve forward fiyatlar no-arbitraj (daha fazla ara kazanç sağlanmaması) ilişkileri ile ilişkilidir. (depolama vs)

Spot Fiyat Analizi:

Elektrik spot fiyatlarının karakteristik özellikleri: periodiklik, sezonsallık (mevsimsellik), güçlü bir ortalamaya dönüş, ve sıçramalar (double jumps), bu da ortalamaya dönen Levy modellerine daha uygundur

Elektrik spot fiyat 4 komponentin toplamı şeklinde yazabiliriz

Fiyat = doğrusal sürüklenme + periodiklik + olasılıksal gürültü + saf sıçrama

EEX Forward Fiyat Analizi:

Diğer analizlere göre forward analizinde bir de kontratların vadesinin gelmesi sonucu (maturity) oluşan bir diğer boyut vardır. Dolayısıyla bu bölümde PCA (principal component analysis) ile forward eğrisini etkileyen ana faktörler belirlenir. Bunun için de tarihsel veri kullanılır. Ayrıca Box-Ljung ve Box-Pierce testlerine de dikkat

Yenilenebilirler, Güniçi Piyasası ve Kapasite Piyasaları

Firming: arzın artan yenilenebilire göre daha çok arttırılmış esnekliğe sahip olması

Artan yenilenebilirler ile daha fazla, kısa sürede devreye giren arz kaynaklarına ve mekanizmalara ihtiyaç var

Bu bölümde “Fiyat” kelimesini fiyat seviyeleri, fiyat profilleri ve fiyat oynaklıklarını da içerecek şekilde genel bir anlamda kullanıyor

Kapasite Piyasalarındaki Reformla ve Yenilikler

Almanya piyasası özelinde yapılan bir çalışmada (Haucap et al 2012), Almanya’daki dakikalık (minute) rezerv piyasasındaki rezervlerin son 15 yılı incelenmiş. 1 Aralık 2006’da Almanya 4 kontrol bölgesini web tabanlı bir satın alma sistemi ile koordine etti. Bu dört sistem operatörü arasında Aralık 2008 ila Temmuz 2010 arasında işbirliği ve bağlantıları arttırdı. İlk reform ile “stratejik bidding-teklif verme” davranışını engellemeyi, ikincisi ile de dört bölgedeki rezerv ihtiyacını havuz haline getirmeyi hedefledi. Dolayısıyla oynaklık azaldı.

Kapasite Piyasa Yapıları

Sade enerji piyasası ile yan hizmet servislerinin gömülü olduğu bir elektrik piyasasını birbirinden ayırmak gerekiyor. Sadece enerji piyasası, santral marjinal fiyat üzerine çıkacak fiyat ile sabit maliyetlerini de karşılamayı planlar. Yani sistemde hazırda beklemesi, veya atıl kapasite bırakması için ek bedel ödenmez, ne kazanıyorsa elektrik fiyatından

İkinci (yan hizmetli) piyasa da ise, kapasite ödemesi ayrı olarak yapılır.

Entso-e’ye göre 3 değişik tip rezerv güç/kapasite vardır:

  • Sekonder ve dakikalık rezerv kontrol gücü, saniye veya 15 dakika önceden aktive edilir. Daha önce belirlenen kadar kapasite, kapasite teklifi kabul edilenler arasından bu sürelerde devreye girer/girmesi beklenir
  • Sekonder kontrol gücü ise aylık teklif alınarak yapılır ve 30 saniyeden 5 dakikaya kadar önceden haber vererek en az 15 dakikaya kadar sisteme hizmet verir
  • Dakikalık rezerv ise, günlük kapasite teklifleri ile, 15 dakika önceden haber verilerek en az minimum 15 dakikalık sürelerden 6* 4saatlik bloklara kadar teklifler alınabiliyor (
  • Primer kontrol güç kapasitesi ise, aylık ihalelerle frekans olayını takip eden 30 saniyede devreye girebilen kapasite
  • Sekonder ve dakikalık rezerv iletim sistem operatörü tarafından güç eksiği veya fazlası dengelenmemesi durumunda kalan miktarı aşmayacak şekilde (garip cümle)

Kapasite Fiyat Düzeni

Kapasite fiyatları firm-yani emre amade olabilecek üretim kapasitesinin adil fiyatıdır.

Elektrik Portföyleri için Risk Önlemleri

1.Değer tabanlı risk önlemleri – Value-Based Risk Measures

En klasiği VaR – Value at Risk – Risk değeri

Value at Risk: 1990ların başından beri banka ve finansal kurumlar arasında çok popüler “m günlük bir portföyün %x kadar kötü durumda minimum potensiyel kaybı”. Dolayısıyla VaR rakamından daha yüksek kayıplar olabilir. İki temel argümanı var. %x: güven aralığı, portföyü tutma süresi

Analitik veya numerik olarak hesaplanır. Monte Carlo kullanılır

2.Akış tabanlı Risk önlemleri – Flow based Risk Measures

– Riskte olan kâr : PaR (Profit at Risk)

– Riskteki nakit akışı: CFaR (Cash flow at Risk)

 

Elektrik Portföylerinde Kredi riski

PFE: potential future exposure

LGD: Loss given default

Beklenen kayıp = (iflas durumundaki kayıp- teminat)* iflas riski

 

 

Tarih

The San Francisco – Sunday Call – 31 Aralık 1899

İstanbul’da ilk elektrik nasıl geldi. “Introduction of Electricity in Constantinople”.

Aslında ilk elektrik santrali Tarsus’da kurulmamış olabilir. Buradaki hikayede, meşhur dinamo hikayesinin devamı var. Padişah sinematograf makinesini görünce elektrik üretimine izin veriyor. İstanbul’da ilk elektriği Don Ramirez isimli bir İspanyol üretiyor. Sanırım bu ilk defa ortaya çıkıyor.

 

 

27 Eylül 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTddElFdGtvT2hVakU

OPEC ülkeleri anlaşmaya uzak ve dünya büyümesi de aşağı yönlü revize edildi. Petrol fiyatları düşüş yaşadı, stok verilerine bakılacak. Çin’deki enerji şirketleri ile ilgili makale tarihsel süreçler açısından ve linkleri ile güzel. Bir süredir kitap özeti veremeyince, bugüne birikti. Handbook of Multi Commodity Markets kitabındaki doğal gaz piyasasındaki futures ve opsiyon sayısal örnekleri sonunda notlarıma alabildim.

Bilgiler

Goldman Sachs, 2017 petrol fiyat tahminini 52.50’den 45 dolara düşürdü. Muhafazakar senaryoda, mevcut arzın 100,000 v/g daha artacağı, 500,000 v/g de yeni arz geleceğini öngörmüş.

Pakistan’da Hala arama lisansı kapsamında Bashar X-I ST’de bulunan doğal gaz’ın test akışı 8.7 milyon feet küp/gün. Pakistan Petroleum Limited (PPL) Sindh’de daha fazla rezerv bulmaya devam ediyor.

Moody’s göre Çin’in KİT’lerinin borcu Çin GDP’sinin %115’i seviyesinde. KİT’lerin büyük kısmı enerji KİTleri. Makalede yazar çok güzel linkler vermiş, kendi çıkarımı Çin devlet şirketleri petrolde bünyelerine aldıkları yabancı şirket ve varlıklara %20-%50 fazla ödemişler. Addax ve Nexen gibi alımlarda ise %47-%60 fazla ödenmiş.

Çin çelik kapasitesini bu sene 45 milyon ton azaltmayı hedeflemişti ama Temmuz sonunda 21 milyon ton düşürmüş.

Otonom araçlar sigorta şirketlerini nasıl etkiler? Sürücü hatası artık gerekli güncellemeyi yüklememek olur.

Bulgaristan kurmayı düşündüğü hub’a Kıbrıs gazını da ya Yunanistan üzerinden ya da Yunanistan daki LNG terminali ile entegre etmek istiyor.Bulgaristan Yunanistan gaz boru hattı 2018 sonunda aktif olacak. Varna’da 1.5 milyar avroluk bir hub planlıyor.

Suudi Arabistan, ülkedeki istihdamın 3’te 2si olan kamu personellerinin bonus ve yardımlarını kesti. Bakanların maaşını da %20 azalttı. Bazı traderlar bu önlemleri Suudilerin “daha uzun soluklu bir düşük fiyat atmosferine hazırız” mesajı olarak yorumladı

Bu sene Suudi Arabistan %13.5, İran %2.5 bütçe açığı verebilir. IMF’e göre Suudi’lere 67$, İran’a 61.5$ petrol fiyatı yeterli

Uluslar arası havayolu şirketlerinin 2016 için ortalama 51.1 $/varil jet yakıtı fiyatına karşılık faturaları 24 milyar $ daha az olacak.

Fransız Engie, Beijing Gas Group’a 12 ay içinde 10 LNG kargosu teslim edecek.

Bu sene son çeyrekte, Çin tüketicileri Türkmen-Özbek gazının yanında Kazak gazına da kavuşacaklar. Ortaasya-Çin boru hattı A ve B segmentleri 30 milyar m3 taşıyordu. Kazakistan’dan gazı taşıyacak C segmenti ise 20 milyarm^/yıl kapasiteye sahip. Boru hattı(C), Özbek Kkazak sınırından 1300 km ötede Çin’de Khorgos’a ulaşıyor.

Şeyl üreticileri kendi ülkeleri ABD’deki doğu sahilini ithalatçılara kaptırdı. İki sebep, düşen üretim, azalan WTI-Brent farkı

Avrupa elektriğinin %45’îni çatılardan üretebilir. Hollandalı Danışmanlık firması CE Delft demiş. Rapor burada. Excel de burada . Rüzgar + güneş üretimler UK için 200 TWh,depolama 2030’da 1.6 TWh’den 2050 10 TWh.

Exxon en büyük 250 enerji şirketinde ilk 10’da 1 numara, sonra Koreli Kepco, Gazprom ve Phillips 66 (USA) geliyor. İlk 10’da Rusya’dan 10 şirket var

İstatistik

Küresel hava kirliliği verileri Dünya Sağlık Örgütü.

Çin petrol üretim maliyeti 30$/varil.

En büyük sahası Daqing, bu sahadan üretimi 700,00 v/g

İran üretim sahaları bilgileri (twitter Lee_Saks):

Kuzey Azadegan Petrol alanı:

  • Rezerv 6.5 milyar varil, 330 milyonu üretilebilir, çıkarma 4 ay önce başladı
  • Mevcut üretim 50bin v/g, 21 noktada 58 kuyu
  • Eylül’de 80bin v/g
  • 2017 Mart’da 110bin v/g
  • Çinliler ilgileniyor

Güney Azadegan Petrol alanı:

  • 2019 Mart’ta üretimin 320bin v/g’e çıkması bekleniyor
  • 38 kuyu açıldı, 132 planlanıyor. Hedef 185 kuyu
  • Kuyu başı maliyet 7.5 milyon $, 2014’te 12.5 milyon $’dı
  • Fransa Total ilgileniyor, Japon Inpex’de Faz2 ile ilgili

Yadavaran Petrol alanı:

  • 31 milyar varil rezerv
  • Mevcut üretim 100bin v/g, 83bin v/g hafif, 17binv/g ağır petrol
  • Sinopec Faz1 “buy-back” modeli ile yaptı, 2008’de devreye girdi
  • Faz2’de Sinopec’in 105 yeni kuyu ve boru hattı
  • 4 yılda 180bin v/g Sinopec’in hedefi
  • Faz3 300bin v/g getirecek
  • Fahlian petrol kesiti hafif – API:40
  • Sarvak petrol kesiti ağır – API:24

Kuzey Yaran Petrol alanı:

  • 998 milyon varil rezerv, 52.48 milyon varil çıkarılabilir rezerv
  • Eylül sonunda 20 kuyu ile 30bin v/g üretim bekleniyor
  • “buy-back” kontratı ile yerel Persia Oil and Gas’a berildi
  • Üretimin 40bin v/g’ü aşması beklenmiyor

Kitap Özeti

Doğal

Grafik

Dünyadaki Çin yatırımları ve sektörlere göre dağılımı, veri seti de indirilebiliyor.

 

Kitap Özeti

Handbook of Multi-Commodity Markets and Products: Structuring, Trading and Risk Management

Andrea RoncoroniGianluca FusaiMark Cummins

Bölüm 3, sayfa 163 – Doğalgaz Piyasası ve Ürünleri ( Not: kontrat bilgileri 2014’e ait, güncellemelere dikkat)

Daha önceki özetlere örnekler ile devam ediyoruz

Örnek: Henry Hub fiziksel satın almanın hedgelenmesi

Şubatda bir tüketici, Nisan’da tüketeceği gazın fiyatının daha da yükselebileceğinden endişe ederek, Nisan ayında teslim edilmek üzere Henry Hub üzerinden futures 100,000 mmbtu doğal gaz alıyor. (Fiziksel her kontrat 10,000 mmbtu’idi. 100,000 mmbtu 10 kontrat yapar). Yaptığı kontratı kapatmak için de Nisan ayı geldiğinde spot gaz fiyatına tahvil ediyor.

10 kontratı Şubat’ta 4.549 $/mmbtu’ya alıyor

26 Mart’ta doğalgaz Henry hub futures’lar 4.846 $/mmbtu civarına geliyor. Elindeki 4.549’a aldığı kontratı 4.846’ya satıyor. 100,000*(4.846-4.549)=29,700 $ geliri oluyor.

1 Nisan’da spot fiyat $4.85’a geliyor, Nisan ayı gerçek değerden fiziksel gaz ile fiziksel alışverişi yaptığında 4.85*100,000=485,000 $ ödemek zorunda kalıyor.

Futures’dan 29,700 $ bir bedel almıştı, gerçekte 485,000 $’ı toptan satış şirketine ödemişti. Sanki doğal gaz fiyatı (485,000-29,700)/100,000= 4,553 $/mmbtu gibi olmuş oldu.

Dolayısıyla Nisan’da toptan satış şirketine mmbtu başına 4.85 ödese de, daha önce yaptığı hedge ile elde ettiği gelirle Nisan ayında gazı 4,553$/mmbtu’ya tüketmiş oldu.

Örnek 2: Henry hub’da satışı yapılan fiziksel bir gazın riskini düşürmek/hedge etmek

Bir doğalgaz üreticisi Şubat ayında, Nisan’da satmak üzere (GSA-gaz satış anlaşması) yapıyor. 100,000 mmbtu satıyor. Fiyat olarak da anlaşmada 1 Nisan itibari ile geçerli spot fiyat deniliyor.

Üretici fiyatların düşmesinden korkuyor. Bu sebeple 100,000 mmbtu’luk gaz Henry hub futures kontrat satıyor, futures kontratın teslim tarihinden önce de kontratı alarak kapatıyor

Şubat’ta 10 kontratı, Nisan teslim futures olarak 4.549 $/mmbtu’ya satıyor (Her kontrat standart 10,000 mmbtu)

26 Mart’Ta doğal gaz Henry hub teslim fiyatı 4.327 $’a düşüyor. Pozisyonunu kapatıyor. 4.549’a sattığı gazı, 26 Mart’ta 4.327’ye alıyor.

100,000 mmbtu*(4.549-4.327)=22,200 $ net gelir alıyor.

1 Nisan’da spot fiyatlar (üreticinin satış fiyatı) 4.32 $ olarak gerçekleşiyor. 100,000 mmbtu için 432,000 $ alıyor.

22,200$’da hedge ettiği için geliri vardı. Nisan ayında sanki gazını 454,200$’a satmış oluyor. Yani efektif doğal gaz fiyatını 4,542$/mmbtu olarak görüyor.

İngiltere NBP gelecek kontratları: (TheIce.com’da NBP futures contract’lara bakın)

  • Bu kontratlar alternatif, aylık, çeyreklik, mevsimlik ve yıllık parçalara bölünmüştür.
  • 78-83 takip eden ay, 11-13 çeyrek, 13-14 mevsim ve 6 ardışık yıl kontratı mevcut
  • Mevsimler ise Nisan-Eylül, Ekim-Mart
  • Her kontrat 1000 therm, 1 therm= 29,3 kWh
  • ICE’da ayrıca MWh birimli kontratlar da var
  • Mart, 31 gün = 743 MWh
  • 42 gün ileri kontrat mevcut(gün öncesinden itibaren)
  • BOW Balance of Week contract – Hafta bakiyesi kontratı, !
  • 3 haftasonu (W/E),
  • 5 iş günü kontratı (Working days next week – WDNW)
  • BOM Balance of Month, ay bakiyesi kontratı. !,

Hollanda TTF kontratları:

  • 83 takip eden ay
  • 11 takip eden çeyrek (Jan-Mar, vs)
  • 11 takip eden mevsim (Apr-Sep veya Oct-Mar Ekim-Mart arası veya Nisan-Eylül arası)
  • 6 takip eden yıl

Gaspool & Netconnect:

  • 59 takip eden ay
  • 7 takip eden çeyrek
  • 7 takip eden mevsim
  • 4 yıl ileri

ABD ve Kanada – Bölgesel Gaz Futures

3 tip ana futures kontrat tipi var:

  • Baz (basis) futures: Baz riskin temel sebebi, kontrat ile kontratın fiyatladığı piyasanın fiyat oluşumu yönünden uyumsuzluğudur. Henry hub fiyatının çok likit iken, bölgesel fiyatların bu kadar likit bir ortamda oluşmuyor olması bir baz riskidir. Baz futures, Henry hub ile bölgesel bir gaz piyasası arasındaki fiyat farkını sabitlemelerini sağlar. Bu fiyat farkı (price differential), CME Henry hub ile aylık “Inside Ferc”’de belirtilen lokasyon için yayınlanan gaz fiyatı arasındaki farktır.Böylelikle bölgesel farkları (locational spread) yönetmeye yardımcı olur.
  • Index futures: Bu borsa üzerindeki OTC index swap’larının karşılığı, belirlenmiş bir periyot boyunca alınan ortalama fiyatına denk geliyor. Böylelikle günden güne oynaklıklara karşı koruma alınmış olunuyor.
  • Swing futures: Yukarıdaki iki kontrattan farklı olarak beklenmedik/olmayacak durumlarda (zamanlarda) risk yönetilmesini sağlar.

Baz Futures(Basis): San Juan basis futures kontrat, sembol NJ.. Bu kontrat San Juan ile Henry Hub fiyat farkını sabitlemeye yardımcı olur. Yani kontratın alındığı tarihteki kontrat fark fiyatı artık iki lokasyon arasındaki fiyat farkı olur, gerçekleşmelerden etkilenmez.

Henry Hub – San Juan fiyat farkı ABD’de doğu batı farkı olarak bilinir.

Örnek : Baz futures

Gene Şubat ayında, bir tüketici Haziran’da San Juan’da teslim edilecek 100,000 mmbtu gaz için, 1 Haziran 2014 spot fiyat üzerinden bir fiziksel anlaşma yapar. Bu riskini yönetmek için de futures ve baz futures kontratlar ile hedging yapar

FERC’ın Gaz Piyasası raporunda San Juan’daki fiyatlar, San Juan Basin Index kısmında gösterilir

Kendini haziranda olası yüksek fiyatlardan korumak için tüketici, (GSA: Gaz satış anlaşması)

  1. GSA’kadar Henry hub futures alır, kontratın teslimi gelmeden kontratın ödeyerek kapatır
  2. GSA kadar San Juan baz futures kontratı alır, ya bekler ya da kapatır. (Basis futures finansal olarak uzlaştırılır)

Şubat’ta 10 kontrat, Henry hub teslim 100,000 mmbtu aldı diyelim. Fiyatı 4.466 $/mmbtu

Aynı şekilde baz kontratların bir tanesi 2,500 mmbtu olduğundan, 100,000 mmbtu’luk olması içinde 40 tane San Juan Basis Futures kontratı alır. O tarihte -0.21 $/mmbtu’dan işlem görmektedir.

Mayıs’ın son haftasında, doğalgaz fiyatları artar ve fiyatlar 4.933$/mmbtu’ya gelir.

Tüketici kontratlarını kapatmaya başlar:

  1. Kontratını satar. (4.933-4,466)*100,000=46,700 $ gelir elde eder
  2. Aynı tarihte baz futures fiyatı da -0.15 $/mmbtu’ya geldiğinden (-0.21+0.15=-0.06 $/mmbtu fark oluşur. 100,000 mmbtu için : 100,000 * 0.06= 6,000 $ eder
  3. Tam 1 Haziran’da fiyatlar San Juan’da 4.765$/mmbtu olarak gerçekleşir
  4. Toplamda 476,500 $ (=4.765*100,000) tüketim bedelini fiziksel anlaşma karşılığı öder
  5. Riskini hedge ettiği için doğal gaz fiyatını efektif olarak: 4.765 – (0.467+0.06)=4.238$/mmbtu olarak görür

Index Futures: Fiyatı şöyle hesaplanır. Platts Inside Ferc’deki aylık fiyatın, günlük ortalama Platts Gas Daily’den çıkarılması ile hesaplanır.

Doğal gaz Spread Futures (Marj Futures): Örneğin iki tarih arasındaki futures kontrat farkı bir takvim marjı (spread)idir. ICE, takip eden ilk ay ile ikinci, dördüncü ve yedinci aylar arasındaki farkları fiyatlayan kontratlarla işlem yapmaktadır. Aslında bu marj kontratları gaz depolama için önemlidir. Aslında takvim kontratları doğru dönemler için yapılırsa sanki sanal bir depolama yapılmış olur.

Doğal gaz Opsiyonları (Options) : Bazen kayıpları(downside risk) yönetebilmek için daha esnek kontratlara ihtiyaç vardır. Opsiyon kontratları, sahibine zorunluluk değil, isterse kontratı alma veya satma hakkını verir. Henry hub’da iki tip ana opsiyon kontratı var(2014). En çok kullanılan Avrupa tipi (European exercise) doğal gaz opsiyonu

  • Call opsiyonunda fiziksel kontratı alma hakkı
  • Put opsiyonunda fiziksel kontratı satma (short) hakkı verir.

Avrupa tipi call opsiyonunda, kontrat sone erme tarihinde Henry hub fiyatı, anlaşılan işlem fiyatını (strike price) aştığı zaman yürütülür/işlem görür.

Avrupa tipi put opsiyonda ise, Henry hub fiyatı anlaşılan işlem fiyatının altında kalırsa kontrat sona erme tarihinde işlem görür

Amerikan tipi opsiyon da ise, kontrat sona erme tarihi de dahil o tarihe kadar kontratı işleme koyma imkanı verir.

Örnek: Henry hub gaz kontratında kayıpların opsiyon kontratı ile yönetilmesi

Şubatın son haftasında bir tüketici bir anlaşma yaparak Nisan ayında 100,000 mmbtu’luk gaz teslimi için kontrat imzalar (fiziksel). Fiyatların yükselmesinden korkar ama fiyatların nereye gideceğini bilmediğinden futures kontrat da almak istemez. Ayrıca fiyatlar düşerse de kâr etmeye açıktır.

Yapacağı iş, Amerikan tipi opsiyon almak

10 tane Henry hub Amerikan opsiyon alır. Şubat’ta fiyatlar 4.549 $/mmbtu olduğundan, opsiyon kontratında 4.6$/mmbtu’luk işlem fiyatına göre olan opsiyonu alıyor. Yani fiyat 4.6$/mmbtu’yu aşarsa kontratı 4.6 $/mmbtu’ya alma hakkına sahip olacak. 4.6 $ kontratı 0.165$/mmbtu’dan işlem görmektedir.

26 Mart’ta doğalgaz futures kontrat fiyatları 4.86 $/mmbtu seviyelerine geliyor. 4.6 seviyesini aştığı için kontratı işletebiliyor.

(4.86-4.6)*100,000 = 24,600 $ gelir elde ediyor

Mmbtu opsiyon kontratı başına 0.165 $ verdiğinden 100,000*0,165 = 16,500 $ kontrat bedeli ödedi

Net geliri 24,600-16,500 = 8,100 $ oldu.

1 Nisan geldiğinde ise fiyatlar artmaya devam etti ve 4.85 $/mmbtu oldu.

Tüketici fiziksel sözleşme karşılığı 100,000*4,85 $/mmbtu’dan = 485,000 $ ödedi.

8,100$ hedge’den kazandığından, gerçekte 476,900 $ ödemiş oldu, yani efektif doğal gaz fiyatı 4,769 $/mmbtu oldu.

16,500 $’ı her halükarda opsiyon kontrat bedeli olarak ödeyecekti.

OTC Piyasaları ve Servisleri

Tezgah üstü, over the counter piyasalar hem esnek, hem daha standardize olmamış kontratlar ile bir rahatlık sağlarken riski daha çok kontrat yapanlara yıkar. OTC ile borsa arasındaki temel fark, standardize olmamış kontratlardır. Futures borsa da, forward’lar OTC’lerde işlem görür denebilir. Şeffaflık ve iflas durumlarında risk kontrat yapanlardadır.

Egzotik opsiyonlar bulunmaktadır.

 

Tarih

İlk OPEC konferansı 10-14 Eylül 1960’da Bağdat Irak’ta yapıldı.

26 Eylül 2016

Word: https://drive.google.com/open?id=0B3RIv3pMNaTdaWY2N21GeUJrTDQ

OPEC işi, enerji sektörünün Fed’i oldu. Oysa stratejik analizlerde bilinen bir etkinin bilinmeyen artçıları daha önemlidir. Elektrikte New York’un enerji devrimini takibe devam, ilginç bir örnek olabilirler. Arpa-e projeleri neden önemli, temel enerji analizini değiştiren en önemli faktör oyun değiştirici teknolojiler, arpa-e bir portföy. Havayollarının da iklim değişikliğine karşı proje desteklemesi pazarı büyütür. Çin’in bunca duruma rağmen Kuzey Kore’den rekor kömür alımı hem ekonomik hem de incelenmeye değer. Bence önemli istatistik, ABD ulaştırma emisyonlarının elektrik emisyonlarının üzerinde olması…

Bilgiler

Yunan doğalgaz iletim operatörü DESFA’nın satışında 2013’teki ihaleden bu yana görüşmeler devam ediyor. İtalyan Snam Yunan Bakana Socar varsa biz varız demiş.

Sahra altı Afrika’da 29 korunan bölgede 6 ingiliz şirketin lisansı var. Tullow firmasına göre Uganda’nın petrolünün %40’u Murchison Şelaleleri parkında. Greenpeace’in İngiliz hükümetinin desteğinin ispatı olduğunu iddia ettiği sunum.

NYPA – New York Power Authority 1930’da kurulmuş ve hidroelektrik gücünü New Yorklular için kullanmayı hedeflenmiş. New York ayrıca California’dan sonra en hırslı yenilenebilir dönüşümüne de öncülük ediyor. Bu kapsamda 1000 kamu binasının enerji tüketimini takip eden bir “digital foundry” kurdu.

Çin Kuzey Kore’den rekor 2.46 milyon ton kömür ithal etti. Nisan’ın da %61 üzerinde. Pyongyan’ın ticaretinin %90’ı Çin’le ve bunun %40’ı kömür. Moğolistandan ithalat %50, Endonezya’dan %18 artmış. 2016’nın ilk 8 ayındaki 17.28 milyon ton antrasit ithalatının (Çin’in), 14.91 milyon ton’u Kuzey koreden. Rus fiyatı 70$ iken K.Kore fiyatı 45.55$

Hindistan Çin kadar olmasa da, petrol, kömür, demir cevherinde etkisi hissedilir olabilir. Ed Morse, Citi’den, takip edilir. Hindistan ham petrol talebi 350,000 v/g arttı, artış Çin’in artış miktarının üzerinde. Benzin talebi %14 arttı. Kömür talebi %6-8 arasında artar. Citi çok iyi bir bilgi daha veriyor. Hindistan büyümesinde ülkenin yarısı vegan veya vejeteryan olduğundan, et pazarında bir etki olmayabilir.

Noble Energy Ürdün’e Leviathan’dan 2020’den önce gaz satışında anlaşmış. 8.57 milyon m3/gün ortalama ile 15 yıl gaz satışı 10 milyar $ ise, doğru orantı ile m3’ü 213 $’a mı geliyor?

Büyük havayolları “iklim değişikliğine etkilerini tazmin etmek için” hazır olduklarını bildirdiler. 15 yıllık anlaşmada, havayollarının emisyonlarını azaltmalarını değil, 2020’den sonraki emisyon artışlarını yenilenebilir enerjiye destek, orman korunması ve diğer çevreci projelere destekler ile karşılamasını istiyor. 2025’te 2 ila 6 milyar $’a mal olur.

Arpa-e, meşhur Darpa’nın enerji versiyonu, Arpa-e altında IONICS proje kapsamındaki 4 kategorideki 16 projeyi tanıtıyor. Arpa-e’nin mantığı oyun değiştirici enerji teknolojilerine destek. IONICS ile depolama alanında “game changer”lar planlanıyor.

ABD’de 2016’da ulaştırma emisyonları elektrik üretimi kaynaklı emisyonları geçebilir.

ABD EPA (Çevre Koruma Ajansı) hava kalitesi ve ulaştırma bölüm başkanı Chris Grundler VW skandalını da doğrulayan kişilerden biri. Alman kökenliymiş bir de. İlginç kısım şu ABD’deki hava kalitesi düzenlemelerine uymak için araba başına Fiat Chrysler 2,254 $ ,Honda 901 $ harcaması gerekiyormuş

Özellikle yeni teknolojilerde iki tarafı iyi takip etmek gerek. WSJ otonom arabaların uzak olduğuna dair akademisyenlerin şüphelerine yer vermiş. Tesla 24 ay, diğerleri 2021’de otonom (aslında 5 sınıf otonomi var) araba planı yaparken hocalar 15-20 yıl var demiş.

Argus, ABD şeyl üretimindeki Cushing’de işlem görecek 3 grade petrolü daha değerliyecek. Bakken, Niobrara, White Cliffs . Bakken’ın 0.5 ila 0.8 $, Niobrara 0.45 ila 0.95$, White Cliffs ise -0.7 ila+0.05 $ arasında WTI’a göre farkla işlem görüyor.

ABD Enerji sekreteri Ernest Moniz, nükleer enerjinin iklim değişikliğini çözmek için anahtar teknolojiolduğunu söyledi.

Makale

NATURE ENERGY | www.nature.com/natureenergy 1commentPUBLISHED: 26 SEPTEMBER 2016 | ARTICLE NUMBER: 16137 | DOI: 10.1038/NENERGY.2016.137

Selecting tandem partners for silicon solar cells

Zhengshan (Jason) Yu, Mehdi Leilaeioun and Zachary Holman

Makalede silikon %20 ve %25 verimli alt güneş hücresi üzerine üst hücre materyallerine göre verimlilikler incelenmiş. Tandem (ikili) teknoloji kullanımında silikon üzeri III-V grubu materyal ve perovskite’lerin daha başarılı olduğu görülmüş.

Spektral verimlilik çok önemli deniyor.

Tablo – Alt tarafı silikon üst materyal yukarıdaki tablodaki gibi olan materyaller için verimlilikler

Alt tarafı %20 verimli hücreler için değişik materyaller ile verimler. Beyaz kesikli çizgiler, üst hücre verimi… Siyah çizgiler de tandem verim

 

 

İstatistik

Yukarıdaki makaleden:

  • Çoklu kristal silikon modülleri PV piyasasının %60’ını teşkil ediyor
  • 2015 yılında verimlilikler 2010’daki %15.5’den %19.2’ye çıktı
  • Panasonic, SunPower ve Kaneka %25 verimlilikli monokristal silikon hücreleri başardıklarını iddia ediyorlar
  • Teorik limit %29.4, ama pratik limit %26.
  • Şu anda 60 GW üretim kapasitesi var
  • III-V tandem (ikili) verimlerde %31.6 verimlilik elde edildi

Tarih

1 Temmuz 1979, petrol krizlerinden Türkiye nasıl etkileniyor? OPEC krizlerinin Türkiye’ye etkisi güzel makale olur.