Kitap Özeti – Kızıl Gaz

Kitap Özeti – Red Gas: Russia and the Origins of European Energy Dependence

Kızıl gaz: Rusya ve Avrupa enerji bağımlılığının kökenleri, https://www.palgrave.com/us/book/9781137286147

Yazar: Per Högselius

279 Sayfa

Goodreads skoru: 4.5/5

Barış skoru: 5/5

Giriş

Özetteki tüm cümleler yazarın cümlelerinden altı çizilen kısımlardır. Şahsi görüşlere yere verilmemiştir.

Boru hattı makalelerinden, yorumlarından çoğunlukla nefret etmişimdir. Genelde klişe kelime yığınları ile onlarca devletin göremediğini çok basit gören ve hemen çözen yazılar… Taa ki bu kitaba kadar. Kitap okuması kolay ve tarihsel bir dönemi birincil kaynaklar üzerinden farklı ülkelerin perspektifinden aktarıyor. Geleceğe dair çok cümle yok, yani geçmişle ilgilenen bir kitap. 1960’larda başlayan ve Rus gazının Batı Avrupa’ya girişini anlatan bir çalışma. Bir taraftan Rusya’daki altyapı ve keşifleri anlatırken, diğer taraftan Batı Avrupa’nın “demir perde” ile işbirliği sürecini inceliyor.

Kitabın her bölümünün son iki paragrafı ilgili bölümün özeti var. Eğer kitabın genel metodik yaklaşımı ilginizi çekecekse de son bölüm herşeyi toparlıyor.

Kitap kısaca, Rusların önce Ukrayna (Galiçya)’dan daha sonra ise Sibirya’dan Batı Avrupa’ya nasıl gaz sağladığını; Batı Avrupa’nın da bu gazı satın alabilmek için nasıl iç mücadeleler, rekabet, pazarlık süreçlerinden geçtiğini anlatıyor.

Asıl incelediği konulardan biri de Rusların enerjiyi bir “silah” olarak kullanıp kullanmadığı tartışmasıdır. Yazar son kısımda “enerji silahını” biraz da sosyal oluşum (social construct) olarak da görüyor. Svoyetler Batı Avrupa’ya (Almanya ve Avustuya’ya) gaz sağlamak için Sovyetlerde gaz kesintisine gitmiş ve sözlerini yerine getirmeye çalışmış. Fakat Sovyetlerin Rusya olduğu dönemdeki kurumsal kaos ve süreçte biraz işler değişiyor, kitaba göre eski doğu bloku ülkelerinin gaz tüketim bedellerini ödemediği – rubleyi terk etmeleri de etkili – için kesintilerin olduğu bir dönem yaşanıyor.

Kitapta ilgimi çeken konular: ÖMV’nin SMV (yani Sovyet kurumu) olarak başlaması; Arap petrol ambargo krizi esnasında Hollanda’nın “bana petrol vermezseniz, gazı keserim” diyerek diğer batı Avrupa ülkelerini tehdit etmesi; İran’dan gaz alımında Türkiye seçeneğinin Ruhrgas tarafından “başka tedarikçiler de çıkar” diye reddedilmesi; Sibirya hatlarının hikayesi; önce Sovyet-İtalya hattı’nın Avusturya-Sovyet hattına; Bavyera’nın gaz alma talebinin Almanya’da Ruhrgas önceliğinde tüm bir Almanya gaz ithalatına dönüştüğü kısımlar oldu.

Kitap (Transnational) bir çok ulusu çevreleyen tarih serisi içerisinde yayınlanmış.

DEVAMI>>>>

http://barissanli.com/calismalar/2018/20180824-kitap-redgas.pdf

 

 

Kitap Değerlendirmeleri – 2018

Geçen Ağustos’tan bu yana okuduğum, beğendiğim-beğenmediğim kitapların listesi aşağıdadır. MIT Press yayınlarını tercih ettim. Springer biraz kitaptan çok doktora tezi yayıncısı gibi. 2017 Ağustos değerlendirmelerim burada. 

2018 için okunmasını önereceğim 6 kitap ve 23 kitap ile ilgili değerlendirmelerim aşağıdadır. Bazı kitapların özetini web sitemde yayınlamıştım, linkleri var.

1. Energy Democracy: Germany’s Energiewende to Renewables

2. Energy : A Human History

3. Energy and Civilization: A History

4. Red Gas : Russia and the Origins of European Energy Dependence (Özet)

5. Taming the Sun (Özet)

6. Leonardo da Vinci

 

Energy Democracy: Germany’s Energiewende to Renewables (Craig Morris Arne Jungjohann)

İçerik : 5, Bilgi : 5

Bu kitap Almanya’nın Energiewende’sinin biraz daha objektif bir gözle yazılmış tarihini anlatıyor. Aslında Energiewende’nin çok da gündemde değil iken, biraz tabandan gelen, politikacıların da pragmatist yaklaştıklarını anlatıyor. Bugün Almanya’daki tartışmaları anlamak açısından okunması gereken bir kitap

Önerim: okunur

The Year Without Summer: 1816 and the Volcano that darkened the world and changed history (William K. Klingaman, Nicholas P. Klingaman)

İçerik: 3, Bilgi: 2

1815 yılında patlayan Endonezya’daki Tambora dağının nasıl çzellikle Atlantik’in kuzey kısmında (ve Asya’da) sıcaklıkları etkilediği ve Avrupa ile Amerika’da bunun sonucunda yaşanan etkileri anlatan bir kitap. Yani insanlık tarihinde böyle bir olay da olmuş.

Önerim: 1816 için bu kitabı okumaya çok da gerek yok.

Creating Competitive Power Markets : The PJM Model (Jeremiah D. Lambert)

İçerik: 3, Bilgi:4

ABD’deki belki de en karmaşık iletim işletmecisinin tarihçesi ve 2001’e kadar yapısını anlatan bir kitap. PJM’in geçmişi 1927’de bir “havuz anlaşmasına” dayanıyor. Sonra FERC 888 kararı vs.

Önerim: tarihsel açıdan okunabilir, çok elzem değil

The Nitrate King: A Biography of Colonel John Thomas North (William Edmundson)

İçerik: 2, Bilgi: 1

Gübre olarak kullanılan nitratların daha sonra 1. dünya savaşı ile sentezlenebilmesine kadar Şili ve Peru’da bu sahaları işleten Leeds’den bir mekanik olan North’un hikayesi. Kitabı okumamın sebebi bugün lityum’un başına da benzer bir iş gelirmi

Önerim: okumayın

The Limits of the Market : the Pendulum between Government and Market (Paul de Grauwe)

İçerik: 3, Bilgi: 3.5

Piyasa – devlet, dengeyi bulalım tarzında bir kitap

Önerim: yani pop ekonomi kitabı sevenler okusun

Crude Volatility: The History and the Future of Boom-Bust Oil Prices (Robert McNally)

İçerik: 4, Bilgi: 4.5

Robert McNally, Sabancı Üniversitesine de geldi. Kitaptaki tezi çok tartışmalı. Kararlı fiyatlar sadece bir takım karteller piyasayı kontrol ederken elde edilebiliyor. Yoksa hep kaos hep kaos. Örnekleri de petrol fiyatından

Bir kısmının özeti burada: http://barissanli.com/eak/2017/08/kitap-ozeti-crude-volatility-bolum-1/

Önerim: okunur

Irrational Exuberance – Revised and Expanded Third Edition (Robert J. Shiller)

İçerik: 5, Bilgi: 5

Nobel ödüllü Robert Shiller’in kesinlikle okunması gereken kitabı. Piyasaların mekaniği konusunda bazen düşündüğünüz gibi çalışmadığına dair örneklerle dolu

Önerim: Okunur

Leonardo da Vinci (Walter Isaacson)

İçerik: 5, Bilgi : 5

Kitap okurken durağı kaçırdığım tek kitap. Da Vinci’yi farklı yapan özellik, meraklı olması, soru sorması, detaycılığı ve biraz da mükemmeliyetçiliği. Kitabı okumamın sebebi Walter Isaacson ile bir röportajı izlememdi. Da Vinci’nin yazdığı sorular “Gökyüzü neden mavi, ağaçkakanın dili nasıl?” gibi ilginç sorular. Sanat tarihi sevenleri için de iyi kitap

Önerim: Okunur

Rigged: The True Story of an Ivy League Kid Who Changed the World of Oil, from Wall Street to Dubai (Ben Mezrich)

İçerik:3, Bilgi:2

New York borsasındaki İtalyanların gücü, traderlar ve onların arasında girmeye çalışan Ivy Lig üniversite mezunu genç bir adamın başka biri tarafından romanlaştırılmış gerçek hikayesi. Kitap kısaca DME (Dubai Mercantile Exchange)’de petrol kontratları nasıl devreye girdi bunun hikayesini anlatıyor.

Önerim: Romanımsı, olsa da olur olmasa da olur

Misbehaving: The Making of Behavioral Economics (Richard H. Thaler)

İçerik: 4.5, Bilgi 4.5

Davranışsal iktisadın gelişimi konusunda gerçek hayat örnekleri ile güzel bir kitap. Bir çok fikir veren, hatta İngiltere’de muhafazakar partinin siyasetini de etkilen, aslında Facebook skandalına kadar giden (kitapta yok) fikirlerin tarihçesini anlatıyor. 2017’de Thaler Nobel ödülü aldı.

Önerim: Okunur

Spikes and Shocks: the Financialisation of the Oil Market from 1980 to the Present Day (Angelos Gkanoutas-Leventis)

İçerik: 4, Bilgi: 4

Kitapta öğrendiğim en önemli şeylerden biri, emtialara yatırım yapan fonların aslında emtia için değil, enflasyona karşı hedge etmek için yatırım yaptığı. Yani petrol fiyatı yükseldikçe enflasyon da yükselir. Enflasyon yükselecek beklentin var ise daha çok emtia (petrol-kağıt kontrat) al gibi.

Blockchain : A Practical Guide to Developing Business, Law and Technology Solutions (Joseph J Bambara, Paul R. Allen)

İçerik: 5, Bilgi :4

Kitap solidity dili ile bir bahis sistemi örneği de içeriyor. Kayıtzinciri dediğim blockchain’e bir çok açıdan yaklaşması ve geniş bir değerlendirme içermesi faydalı. Ama programlama kısımları bana şunu anlattı: en ufak kodlama hatası birilerinin milyon $’larına mal olur

Electricity Marginal Cost Pricing : Applications in Eliciting Demand Responses (Monica Greer)

İçerik: 4, Bilgi:5

Kitap referansları açısından değerli bir kitap. Bu marjinal fiyatlamanın mantığı, öncesi vs konusunda çok faydalı. Ama bir çok kısmı çok teknik.

Önerim: yani zor gelebilir

Saudi, Inc : The Arabian Kingdom’s Pursuit of Profit and Power (Ellen R. Wald)

İçerik: 3.5, Bilgi 3

Kitap özetim burada: http://barissanli.com/eak/2018/06/kitap-ozeti-saudiinc/

Önerim: Baş kısmı okunur, sonrası biraz sıkıntılı

Energy and Civilization : A History (Vaclav Smil)

İçerik 5, Bilgi 5

Kitap biraz başlarda sıksa da enerji sektöründekilerin okuması gereken kitaplardan. Vaclav Smil insanlık tarihinden başlıyor, bugüne getiriyor. Aslında fosil kaynakların nasıl bizi daha üretken hale getirdiğinin de hikayesi. Çok güzel de bir kronoloji var.

Önerim: 2-3 defa daha okunur.

From Cold War to Hot Peace (The Inside Story of Russia and America) (Michael McFaul)

İçerik: 4, Bilgi: 4

Çok reklamı yapıldığı için meraktan okudum. Putin’in pek de hoşlanmadığı Obama dönemi Rusya’daki Amerikan Büyükelçisi Michael McFaul’un gözünden Rusya-ABD ilişkilerinin bir dönemini anlatıyor. Akademisyen olan yazar, sadece belirli olayları anlatıyor.

Önerim: yani okumazsanız büyük kayıp değil

Taming the Sun: Innovations to Harness Solar Energy and Power the Planet (Varun Sivaram)

İçerik:5, Bilgi: 5

Güneşte Çinlilerin bir anda silikona yığılması ile belki nükleerde olduğu gibi teknolojik tercihler daraldı. Genelde yeni teknolojilerde, arkada disko müziği eşliğinde “uçuşa geçiyoruz” tarzı kitaplara inat mantıklı, anlaşılabilir, okunabilir bir kitap.

Kitap özeti: http://barissanli.com/calismalar/2018/20180617-kitap-tamingsun.pdf

Önerim: okunur

Lights Out : A Cyberattack, A Nation Unprepared, Surviving the Aftermath (Ted Koppel)

İçerik:3, Bilgi: 3

Gazeteci gözünden ABD şebekesi dışarıdan siber saldırılara hazır mı? Hazırlıkları sorgulayan, aslında ABD’nin şebeke saldırılarına ve sonrasına hazırlıksız olduğunu anlatmaya çalışan bir kitao

Önerim: emin değilim

Metal Men: Marc Rich and the 10 billion dollar scam (A. Craig Copetas)

İçerik: 3.5, Bilgi:3

Bugün ki Glencore’un kurucusu sayılan Marc Rich’in hayat hikayesi. Emtia tacirlerinin hikayesi için de ilginç bir örnek. Kitap eski ama tüm bir petrol ticaretinin politik tarafı için okunabilir

Önerim: yani yani

Energy: A Human History (Richard Rhodes)

İçerik: 5, Bilgi:5

Kitap özeti burada: barissanli.com/calismalar/2018/20180704-kitap-energy.pdf

Okunması gereken kitaplardan biri. Tarihsel süreçte enerjiyi belirli vaka çalışmaları ile anlatan akıcı bir kitap

Önerim okunur

Artificial Unintelligence: How computers misunderstand the world (Meredith Broussard)

İçerik:3.5, Bilgi 3.5

İlginç bir kitap. Yapay zeka gelecek dertler bitecek değil, yapay zeka aslında tam olarak zeka değil. Çok eksiği var. Sadece veri ile anlam çıkarmak mümkün değil, ve benim anladığım, aslında veriden bir algoritma çıkarmak zeka değil, çünkü veri ve algoritma dünya ile bağlantılı.

Önerim: ilginç, kritik

Producing Power: The Pre-Chernobyl History of Soviet Nuclear Industry (Sonja D. Schmid)

İçerik: 4.5, Bilgi:4

Kitap Rus nükleer sektörünün gelişimini anlatıyor. Farklı kurumlar gelişime ve ilerlemeye yaklaşımlarını Çernobil üzerinden anlatıyor. MIT yayınlarından kitapları okurken seçtiğim bir kitap. Okuması çok zor değil. Genelde teknolojiye batı perspektifinin haricinde bakmak isteyenler için de farklı bir kitap

Önerim: farklı bir bakış

Red Gas: Russia and the Origins of European Energy Dependence (Per Högselius)

İçerik: 5, Bilgi:5

Her noktasındaki doğruluktan emin olmasam da, 10-15 boru hattı makalesi gücünde bir kitap. Hub-piyasa haricinde tarihsel gelişimi anlatması açısından, hem de birincil kaynaklardan olması ile çok etkileyici bir kitap. Gelişimi evreler-fazlar halinde anlatması, kitabın yazım şekli, her bölüm sonunda bölüm özeti vermesi ve sonuç kısmında çok iyi toparlaması bence çok iyi

Önerim : okunur

6 Temmuz 2018

Latin Amerika özetleri buradan. Ticaret savaşları sezonu açıldı. EnergyFuse’a göre Ağustos-Kasım petrol fiyat farkı artmış, yani sonbaharın ikinci yarısı düşüş öngörüyor kontrat alıp-satanlar. Polonya’da kömürden gaza geçilirse hub olmak dahil bir çok fırsat var. ABD şebekesi kayıpları yedi Orta Amerika ülkesinin elektrik talebini 4 defa karşılıyor ve yıllık tüketiciye maliyeti 6 milyar $. Karbon taban fiyatı çalışan bir mekanizma olsa da yeterli değil. Mercuria, Aegean Marine’de %30 hisse alıyor gibi, tankerlere yakıtta önemli bir şirket.

Özetler

İngiltere’de 2030’da 70 pound/ton’a adım adım çıkacak bir karbon taban fiyatı belirlemişti. Endişeler üzerine 18 pound/ton’da fiyatı dondurdular. Hollanda 2030’da 43 euro/ton hedefi belirledi. 80 €/ton karbon fiyatı ise elektrik tüketicilerine 478 € / azaltılan ton’a mal olurmuş

Arjantin enerji bakanı Javier Iguacel petrol ürünleri piyasasını serbestleştirmeyi düşünüyor. Arjantin 2 ay yerli ham petrol fiyatını 68$’da dondurmuş, sonra %5 sonra %3 artış vermişti, ama Trafigura dahil bir kısım oyuncular yeterli bulmadı.

Brezilyalı Petrobras, Kongre kabul ederse açık deniz Santos basenindeki “hakların devri” ile satarsa 28 milyar $ kazanabilir.

Çin petrol şirketi CNPC, Rio de Janeiro’daki Comperj rafinerisini tamamlamak için bir niyet mektubu vardı. 2004’te başlayan iş skandallarla sarsılmıştı. Petrobras 14 milyar $ yatırım yaptı projeye.

Gazprom’un 10 yıldan fazla bir süredir Bolivya’da varlığı var. Morales’in Rusya’ya ziyaretinde Gazprom karadaki petrol sahası Vitiacua’da 1.2 milyar $ yatırım yapacağını söyledi. Bolivya’da doğalgaz talebi %10 artıyor.

Şili’de başkan Sebastian Pinera’nın programının finansal olarak mümkünlüğü için bakır fiyatlarının 3$/pound olması gerekiyor. Çarşamba %1.91 düşerek 2.93$/pound’du fiyatlar.

ABD enerji bakanlığı ve OPIC, Latin Amerika’da yeni bir enerji kalkınması insiyatifi açıkladı. OPIC Meksika enerji sektörüne gelecek 3 yılda 1 milyar $ yatırım yapacak zaten

Meksika seçimlerinin galibi Başkan AMLO’nun finans bakanı ataması muhtemel Carlos Urzua önceki dönemin petrol ve gaz kontratlarına yasal sorun yok ise saygı duyacaklarını söyledi.

Polonya’nın kömürden gaza geçerek hem havasını temizleyeceğini, piyasa erişimi ve altyapının iyileştirilmesi ve hub oluşumu için herşeye sahip olduğu ama kilidin kırılması gerektiği… Petrol şirketleri bir tane Doğu Avrupa uzmanı buluyor, sonra ver herkese aynı gazı

Fas hükümeti sokaklardaki protesto ve tüketici boykotlarından sonra yakıt fiyatlarını sınırlama konusunda plana son şeklini verdi. Yakıt sübvansiyonları 2015’te kaldırılmıştı.

ABD ve Çin arasında ticaret savaşı emtia ticaretinin gidişatını da değiştirebilir. Çin, ABD’den 12.3 milyar$ soya, 4.4 milyar $ ham petrol ticareti var. LPG’de de ABD’den alımları vardı. DEvlet şirketi Unipec’in geçen ay aldığı bu ay teslim 16 milyon varil ham petrol kargosu var.

Mercuria, emtia ticaret şirketleri arasında finansmanı en güçlü olanı ve tankerlere yakıt konusundaki en büyük şirket olan Aegean Marine Petroleum ile 1 milyar $ finansman anlaşması yaptı. %30 hisseye denk geliyor.

ABD şebekesi her yıl %5 kayıp veriyor ki, bu yedi Orta Amerika ülkesinin elektrik talebini 4 defa karşılar ve tüketiciye yılda 6 milyar $ daha yüksek fatura demek. Elektrik şebekelerinin güncellenme ihtiyaçları var.

OPEC öldü yaşasın OPEC+ veya Viyana grubu, sadece kavramlar güzel, bir de grafik

WTI-Brent farkı neden daraldı? ABDli üreticiler kapasite kısıtları sebebiyle üretimidaha yavaş arttırıyor ayrıca OPEC’de petrol üretimini arttıracak gözükünce ara daraldı. Yalnız Kasım fiyatları Ağustos’a göre 5$ aşağıdaymış.

Dallas Fed’in enerji göstergeleri raporuna göre dinamik bir hareket ve pozitif bir görünüm var Texas’daki petrolcülerde. İstihdamda hızlanmış bayağı ama aktivite endeksi daha yavaş artıyor

Grafikler

Dallas Fed anketine göre petrol fiyatı artış hızına rağmen aktivite hızı daha yavaş (DallasFed)

5 Temmuz 2018

Adam Smith görünmez el derken muhtemelen Twitter’ı kastetmemişti. Trump’un “DÜŞÜRÜN FİYATI” tweeti petrol tarihinin en çok konuşulan olaylarından biri olacaktır. Tahminlerim hiç tutmasa da, görüşümü gelecekteki kendim için yazayım. Petroldeki sorun şu, eğer ekonomik sorun yok ve talep arkadan sağlam geliyorsa yazın hızlı düşüş beklemek zor olabilir. Petrol fiyatı farklı fazlardaki farklı dalgaboylarındaki hareketlerin toplamı gibi. Şöyle ki, ticaret savaşlarında Asya küçülmesi uç vermeye başladı ise 3-6 aya etkisi daha net görülür, petrol talebinde ise 1-3 aya süreç net görülür. ABD üretimi 1 aya netleşebilir. Stoklar 2 haftaya bir fikir verebilir gibi..Bence başka tweetler ve daha ağır söylemler de olacaktır. Çin ve Hindistan petrol satın alanlar klübü kuracaklar, bir Asya IEA’sine dönüşebilir. Çinliler Venezüella’da petrol üretimi düşünce tehlikeye giren paralarını kurtartmak için tekrar finansal destek veriyorlar.

Özetler

Amerikan başkanı Trump, “OPEC Monopolu benzin fiyatlarının yüksek olduğunu ve yardım için çok az destek verdiklerini hatırlamalı. ABD bir çok üyesine çok düşük $’lara koruma sağlarken fiyatları yükseltiyorlar. Çift taraflı olmalı. FİYATLARI ŞİMDİ DÜŞÜR” tweet’ini attı. Petrol yükseldi

Bugün akşama doğru açıklanan ABD petrol stoklarında düşüş beklenirken, ham petrolde süpriz bir artış görüldü. Yani 3 mv hampetrol stoğu düşüş beklerken 1.2 mv artışı görüldü.Rafineriler rekor seviyede, ihracat da. Yani üretim hızlı geliyor olabilir. Uzun pozisyonlar artmış.

Çin ve Hindistan bir “petrol satın alanlar” klubü kurmak üzere harekete geçtiler.

ABD enerji bakanlığı HVDC hatların yenilenebilir entegrasyonuna dair bir rapor yayınladı. Değerlendirme parametreleri açısından bakılabilir.

Çin-ABD ticaret savaşı yarın alevlenebilir. ABD petrolüne vergi kesinleşebilir. ABD’li ekşi ham petrol satıcıları da tarife gelir diye, Asya satış rakamlarını düşürdü.

Çin Kalkınma bankası, Venezüella Orinoco kemerinde 250 milyon $ yapacağını açıkladı. Önümüzdeki dönemde de 5 milyar $ daha yatırım yapacak gibi.

Shell CEOsu Beurden, petrol ve gaz şirketlerinin kesin emisyon azaltım hedefleri koymalarının “gözükara”lık olacağını, bunun da ilerde yasal mücadeleleri getirebileceğini söyledi. Mayıs’ta BP CEOsu Dudley’de hedef koymanın davaların açılması ile sonuçlanabileceğini söyledi. Veri doğru saklanamaz ise zehirli bir varlık olabilir

AB’de elektrik piyasa direktifinin revizyonunda, kapasite mekanizmaları tartışmaları büyük tartışmalara konu. Komisyon bunu rekabet tehdit edici bir kamu müdahalesi olarak görüyor. Geçen yaz Polonya’da olan elektrik kesintisinde kimse sorumluluk almak istememiş.

[Nature Energy] Enerji sistemini karbonsuzlaştırmada akıllı veriye çok umut bağlanmış durumda. Güvenilirlik çok önemli, çünkü alınan veriler diğer veriler, IoT ile de kıyaslanma ihtiyacı duyulabilir.

Avustralya Ulusal Bankası, 2018 için termal kömür fiyat tahminini 98$/ton ilan etti, geçen seneye göre %12 yüksek.

Suudi Arabistan’ın ham petrol kapasitesi 12 mv/g’e çıkabilir dense de, uzmanlar 11’de zorlanır diyor. Boş kapasite(spare), 30 gün içerisinde devreye girebilen ve en az 90 gün üretime devam edebilen üretim. Kuveyt ortak alanından da 500,000v/g üretim gelebilir.

Almanya’da düşük nehir seviyeleri teknelere kömür yüklemesini düşürdü. Teknelere %60 yükleme yapılır. İngilizce NordStream 2’ye gerek yok raporu Alman DIW’nin sitesinde. Alman bakan hala 4 GW rüzgar ve güneş ihalesi tarihini açıklamadı.

Su problemleri, Hindistan’ın büyümesini %6 azaltabilir. 600 milyon insan su kıtlığı çekiyor, 200.000 her yıl kirli sudan ölüm oluyor. Hindistan su kaynaklarınını %70’i kirli. Su azaldıkça daha fazla yeraltı, üstü suyu çekildikçe arsenik ve floride oranı artıyor.

Akademik

Gelişmekte olan ülkelerde elektrik sektörünün ekonomik düzenlemesi incelemesi (Döküman)

Elektrik piyasalarında konut talep katılımının sağlanması (Master tezi)

Grafikler

Trump’un tweet’i sonrası petrol yine yükseldi (Kwok Wan)

Suudi Arabistan ham petrol kapasitesi (Platts)

4 Temmuz 2018

Kitap Özeti – Energy : A human history , Richard Rhodes

http://barissanli.com/calismalar/2018/20180704-kitap-energy.pdf

Enerji – İnsanlık tarihi

Yazar: Richard Rhodes

481 Sayfa

Goodreads skoru: 4/5

Barış skoru: 5/5

Giriş

Bu kitabın özetini çıkarmayı çok istedim. Çünkü daha önce okumadığım çok güzel tarihsel anekdotlar vardı. Günlerce sürdü ve bir noktada bitirmek için son kısımları ve nükleeri atladım. Kitap kesinlikle okunur. Buradaki 17 sayfa kitap notu insancıl değil ama bence Türkçe kaynaklarda olmayan çok değerli bilgiler var, birgün birilerinin işine yarar diye özetlemeye devam ettim.

Yazar Richard Rhodes Pulitzer ödüllü ve daha bir çok ödül sahibi.

Richard Rhodes’in Enerji:İnsanlık tarihi kitabı temelde 3 ana bölüm ve 20 alt bölümden oluşuyor. Güç, ışık ve yeni ateşler başlıklı bölümlerde, hikayeci bir tarih anlayışıyla anlatım var, bu sebeple sıkmıyor.

William Shakespeare’in odun kıtlığında tiyatrosunu söküp, nehirde taşıyarak tekrar kurmasına; Denis Papin’in yoksulları beslemek için düdüklü tencere icadına ve bunun Thomas Newcomen ve sonrasında James Watt’ınbuhar makinelerine gitmesine bir çok hikaye var. Hava kirliliği hikayeleri ve Los Angeles’taki sisli havanın bileşenlerini bulan Arie Haagen-Smit’in macerasını son bölümde anlatılıyor. Kitap öneriler değil, tarihten örnekleri anlatarak bir bakış oluşturuyor.

Güç kısmında, odun kıtlığı sebebi ile İngiltere’nin kömür kullanmaya başladığı, talep arttıkça daha derine kazmak gerektiği ve derindeki madenlere dolan suları boşaltmak için buhar motorlarının icat edildiği anlatılıyor. Daha sonra da demir ray ve lokomotifler ile demiryolu dönemi başlıyor.

Devamı: http://barissanli.com/calismalar/2018/20180704-kitap-energy.pdf

3 Temmuz 2018

Tam da Glencore’u kuran Marc Rich’in hayat hikayesini okurken Glencore hisseleri ABD adalet bakanlığı soruşturması ile %13 düştü. Kongo ve Dan Gertler uzun süredir gündemdeydi. Almanya sanayisi hükümetten yeni teknolojiler için hammadde stratejisi istedi. Japonlar kömürden sonra gaz ticaretine de giriyor. Suudi, körfez ve Rusya üretimi artışta. Almanya’da çatlatma ile üretim tekrar canlanabilir mi? Avrupa’da açık sulara girmeyin, sadece %40’ı temiz. Fransa da 4 reaktör tekrar üretime giriyor. Texas’ta rezerv kapasite daralmış iken, elektrik piyasasında hareketli günler bekleniyor. Takip ettiğim akademik bültenlerden gelen bu hafta yayınlanan makale, doktora tezleri, raporların listesi aşağıda.

Özetler

Japon Jera, kömürden sonra EDF’in LNG ticaret kısmını da aldı. Hem kömür hem LNG ticaretinde çok güçlü bir ekip kurdu. JERA Ticaret’in 1/3ü EDF Ticaretin elinde. Japonların geleneksel sağlamcı kültürü ile Fransızların agresif ticaret kültürü harakiri ile bitmez inş.

Texas elektrik talebinde bu sene tüm zamanların rekoru 72756 MW bekleniyor. Acil durumlarda OCN (işletme durum bildirimleri) yayınlıyor. Toplam 4273 MW kömür santrali devreden çıkınca kapasite marjı referans marj olan %13.75’in altına %11’e düşecek gibi.

OPEC ülkeleri Reuters anketine göre Haziran’da 320,000 v/g daha çok üretim yaparak 32.32 mv/g üretim yaptı. Suudi Arabistan’da rekor üretimi olan 10.72 mv/g’ün çok yakınında 10.7 mv/g. OPEC’in 2018 üretim hedefi 32.78 mv/g.

Artan petrol fiyatları ile körfezdeki Arap ülkeleri borç piyasalarından çekiliyor, gelirler arttı. Ilk yarıda körfezdeki Arap ülkeleri 6 milyar$ borç alırken, ABD enerji şirketleri 74.3 milyar $ borç aldı. Önümüzdeki 5-10 yılda, Suudi, Kuveyt ve BAE 600 milyar$’ı enerji projelerine harcayacak

Dünyanın en büyük enerji ticaret şirketlerinden Glencore hisseleri, ABD adalet bakanlığından gelen mahkeme çağrısı ile %13 düştü. Nijerya, Kongo ve Venezüella’da son 10 yıldaki işlemlerden sorguya çekilecek. Kongo deyince akla Dan Gertler geliyor tabi.

Avrupa çevre ajansı (EEA)’ya göre Avrupa’daki yüzey sularının incelenenlerinin %40’ı sadece temiz. Su durumu raporu burada. Bilmeyenlere genel kural Avrupa’da “ay su ne güzel” yapmayın

Almanya’nın 90 bcm yıllık gaz tüketimine göre 7.3 bcm gaz üretimi var. Çatlatma yasaklanmıştı ama geçici, 2021’de karar değişebilir. 1960’dan beri Almanya’da 350 geleneksel çatlatma yapılmış. Meclisin kuracağı uzman paneli test kuyularına izin verebilirmiş.

ABD petrol stokları 5 yılın ortalamasının %3.6 altına düştü, sebep artan ABD petrol ihracatı ve rafinerilerin artan ham petrol talepleri. Kanada Syncrude üretimi de geçen ay ansızın kapanmıştı.

Fransız nükleer kapasitesinde 4 reaktör geri geliyor. Biri 3 yıldır çalışmıyordu. Emre amadelikte 2017’den beri iyileşti. Rüzgar yıldan yıla üretim düşüşünde, hidrolar da Kuzey Avrupa’da iyi durumda değil. Avrupa komisyonu da Eurofer’in gazıyla %25 ithalat vergisi uygulayabilir.

Alman sanayi federasyon BDI, hükümetten gelecek teknolojileri için ham madde stratejisi belirlemesini istedi. BGR’de kobalt arzında 2020’lerde sorun görüyor. Havayolu lobisi ise AB ETS-emisyon sisteminde çıkmak istiyor. Ionity 350 kW’lık süper şarj istasyonu açtı.

300$’lık scooter Bird yatırımcılardan 418 milyon $ topladı. 2milyar $’da değeri

Akademik

Petrol fiyatlarının İspanya benzin fiyatlarına etkisi (Doktora Tezi)

Avustralya elektrik piyasası (NEM)’de yenilenebilir ve depolama ile oyun teoris bazlı analizi (Doktora tezi)

Dağıtık enerji sistemleri için dağıtık kontrol, alınan dersler (Makale)

Elektrik depolama ile doğalgaz arz kesintilerini azaltmak (Makale)

Elektrikli arabadan şebekeye entegrasyonda fiyat tabanlı piyasa (Makale)

Kitap bölümü – Enerjinin Geleceği (kitap)

Grafikler

Morgan Stanley Brent petrol fiyat tahmini yükseltti (Christopher Johnson)

3 Temmuz 2018

Londra’da UBS’in düzenlediği Benchmark Minerals etkinliğinde elektrikli arabalar ve depolama konusunda ilginç konuşmalar olmuştu. Etkinliğe katılan FGE’den Cüneyt Kazokoğlu kendi aldığı notların bir kısmını benle de bölüştü. Yayınlamam için de izin verdi:

Geçtiğimiz haftalarda büyük bir yatırım bankasının düzenlediği elektrikli arabalar ve akü trendleri etkinliğine katıldım. İşim petrol, özelde de değişen enerji ve petrol talebi odaklı olduğu için bu konular benim için çok önemli. Bankanın kendi öngörülerinden ziyade iki farklı oturumda öğrendiğim ve bu konularla ilgilenenlere faydası olacağına inandığım birkaç noktayı kısaca paylaşmak istiyorum.

Tony Seba
Tony Seba ismini duyanlar ya da kendisini takip edenler radikal öngörüleri hakkında bilgi sahibidirler. Bundan neredeyse 10 yıl sonra, 2030’da bütün ulaşım sektörünün baştan aşağı değişeceği, toplu taşımanın kalkıp sadece otonom ve elektrikli arabalarla seyahat edeceğimiz vb öngörülerden,araba sektöründeki kırılmayı mütemadiyen cep telefonu sektörü ile karşılaştırması gibi mantıksız bulduğum bir sürü yorumu var.

Fakat Seba’nın değeri, öngörülerinden ziyade gidişatı nasıl okuduğu, düşünme şekli.

Seba kırılmaların (disruption) teknolojilerin birbirleri ile yakınlaşıp birleştiği anlarda gerçekleştiğini söylüyor. Misal akıllı telefonlarda birbirinden bağımsız 5 teknolojinin gelişip kesiştiği yerde pazarda kırılmanın gerçekleştiğini vurguluyor. Bu 5 teknoloji

• Veri depolama
• Dijital fotoğraf
• İnternet hızı
• Dokunmatik ekran
• Lı-ion aküler

Bu kırılma için önemli olan bir detay da sadece 1 firmanın başarılı olmasının yetmesi, yani örneğin Apple’ın iPhone’u çıkarması bütün telefon dünyasını baştan aşağı yeniden tasarladı.

Gelelim bizim konuya. Ulaşımda Seba 3 teknolojinin şu anda birbirlerine yaklaştığını ve birleştikleri noktada kırılmanın gerçekleşeceğini söylüyor. Bu 3 teknoloji

• Talep bazlı ulaşım (UBER vs gibi platformlar)
• Otonom araçlar
• Elektrik arabalar

Seba’nın bu trend eğrileri doğru olabilir, fakat çıkarımları çok radikal. Seba 2020-2025 arasında elektrikli arabaların işletme maliyetlerinin içten patlamalı motorlu araçlara oranla 10 kat ucuz olacağını ve bu nedenle filo operatörleri tarafından tercih edileceklerini iddia ediyor.

Otonom araba geliştirici Waymo firmasını “otomobilin Apple”ı olarak niteliyor ve sadece onların başarılı olmasının dahi bütün endüstriyi değiştireceğini belirtiyor.

Bütün bunların sonucu olarak 2030 yılında ABD’de kişisel ulaşımın %95’inin otonom ve elektrikli arabalarla yapılacağı, toplu taşım diye birşey kalmayacağı vs. gibi iddiaları var.

Dediğim gibi, Seba’nın öngörüleri ve verdiği yıllara fazla takılmamak, fakat düşünce sistematiğini anlamak önemli.

Benchmark Mınerals İntelligence
Benchmark Minerals nispeten yeni kurulmuş ve akü teknolojilerinin giderek yükselen dalgasında sörf yapan bir firma. Lithium-ion aküler hakkında analiz ve hammadde fiyatlaması yapıyor.

Önemli noktalar:
Otomobil tipi toptan alıcılar için li-ion akü fiyatları 2014’te 280$/kWs’ten şimdi 120-130$/kWs’e düşmüş durumda.

Tesla’nın da kullandığı 18650 tip silindir akülerde enerji yoğunluğu 1992’de 200 Ws/litre’den 2002’de 420 Ws/litre’ye, 2012’de 600 Ws/litre’ye ve 2018’de de 770 Ws/litre’ye inmiş durumda. Burada önemli bir nokta, bu tip akülerdeki fizyolojik 800 Ws/litre sınırı.

Fakat bu demek değil ki yolun sonuna geldik. Bundan sonraki verimlilik, akü takımı ve yazılım teknolojisindeki gelişmeler ile sağlanacak ve anladığım kadarıyla daha bayağı potansiyel mevcut.

Tesla’nın iki büyük avantajı var. Birincisi NCA tipi akü (Nikel-Kobalt-Aluminyum oksit) kullanması. İkincisi ise kendi yazılımlarını yapmaları. Özellikle bu ikinci nokta, yani software bağımsızlığı çok önemli. Buna mukabil çoğu diğer otomobil markası NCM (Nikel-Kobalt-Magnezyum) akü kullanıyor ve yazılımları da akü üreticilerinden vs alıyor.

Bu arada herkes otomobil sektörüne bakarken, asıl büyük potansiyeli enerji depolama sektöründe bekliyorlar. Çünkü akü temelli bir elektrik depolama tesisi 3-8 ay içinde kurulurken, otomobil endüstrisinde bir model devri 4-6 yıl alıyor.

Akü fiyatlarının 2020’de 100$/kWs’e düşmesini beklemiyorlar, çünkü hammadde fiyatlarındaki artış (bilhassa lithium ve kobalt) yüksek olacak. Bu fiyatları ittiren talep neticesinde kobalt pazarında 2022’den itibaren arz eksiği bekleniyor.

2023’te Çin (%53), Avrupa (%17) ve Kuzey Amerika (%14) lithium-ion akü üretiminin an amerkezleri olacaklar.

2 Temmuz 2018

Haftasonu petrol piyasalarına rahat yoktu. Twitter’dan bir kronoloji vermeye çalıştım. Sonra Trump TV röportajı verdi sert ifadeleri vardı. Meksika’da AMLO seçildi. Asya’nın petrol ithalatında ciddi bir düşüş var, gelecek ay tanker siparişlerine bakılırsa. Bu sabah da Libya’da NOC force majör ilan etti. 850,000 v/g petrol kapasitesi de gitti. Petrolde Temmuz hem talebin hem güvenlik olaylarının yüksek olduğu bir dönemdir. Trump’un hedefi Kasım ara seçimleri öncesi petrol fiyatını düşürmek. Petrol fiyatlarının düşmesindeki en büyük etkenlerden birincisi Asya talebi olacaktır. Bu sıralar ona bakıyorum.

Özetler

Geçen hafta petrol sondaj kule rakamları ABD için 4 düşüşle 858 oldu. Cumartesi sabah ABD başkanı Trump Suudilerin 2 mv/g üretim arttıracağını duyurdu. Ertesi gün TV röportajında Trump’un OPEC’e sert söylemleri devam etti. Çarşamba ABD piyasaları 4 Temmuz tatilinde

Asyanın ithal petrol talebi Temmuz’da da düşecek görünüyor. Tanker sipariş listelerine göre %11 düşüş ile 16.7 mv/g’e düşecek. 2016 aynı aylarda 20.2 mv/g’dü.

Rusya petrol üretimi Nisan 2017’den beri ilk defa 11 mv/g’ün üzerinde. Mayıs’ta 10.97 mv/g olan üretim Haziran’da 11.06 mv/g’e çıktı. Rusya yılın ikinci yarısında 200,000 v/g daha üretim arttıracak

Almanya’da yenilenebilirler ilk yarıda 113 TWh net üretim ile %41.5 üretim payına sahipoldu. Güneş 22.3 TWh, Rüzgar 55.2 TWh. Koalisyon içi çatışmalar enerji politikasını durma noktasına getirdi. Çevre ve Ekonomi bakanları arasındaki ankaşmazlıklar sorun olmaya devam ediyor.

Dünyanın en büyük pil şirketlerinden Çinli CATL, pil hücre fabrikası için Almanya’da Thuringia eyaletini seçti. İmza töreni 9 Temmuz’da Berlin’de. BMW geçen perşembe, 1 milyar €’luk CATL ile kontratı duyurmuştu.

ABD’de elektrikli araba satışları %1 olabilir ama detay veri farklı. California eyaletinde, 30 şehirde 2017’de %10’u aşmıştı. 109 şehirde %5’i aştı. Yani daha hızlı geçiş yapan eyaletlerde daha yüksek oranlar mevcut.

Shell elektrikli araba şarjlarının %40’ının evde, %40’ının işte yapılacağını tahmin ediyor.

100% yenilenebilir enerjiye ne hızla geçebiliriz, yazısında doğru bir Vaclav Smil eleştrisi var. Bir çok yenilenebilir birincil değil ikincil (elektrik üretiminden) girdiğinden aynı yolu izlemez. Ayrıca %40’ların üzerinde yenilenebilir kullanan bölgeler de var.

Japon Toyo mühendislik, Suudi ve Kuveyt şirketlerin tarafsız bölgede yer alan Khafji ve Hout petrol sahalarından üretimi 2019’da başlatacaklarını duyurdu.Düşük petrol fiyatları sebebiyle üretim 2014’te durmuştu. Maksimum üretim 350,000 v/g.

Libya’da ulusal petrol şirketi NOC, bugün Zueitina ve Marsael-Hariga terminallerinden ham petrol yüklemelerinde force majör ilan etti. Toplam 850,000 v/g üretim kaybı demek.

İngiltere’de 30 Haziran 2018 saat 14:12’de üretimin %27.8’i güneşten karşılandı. En büyük pay. Mayıs sonu itibari ile güneş kapasitesi 12.8 GW. Puant üretim de 9.42 GW oldu 14 Mayıs’ta.

Grafik

Asya’nın ithal petrol talebi hızla düşüyor (Reuters)

29 Haziran 2018

Latin Amerika özetleri buradan. Metal fiyatlarının da mevsimselliği grafikleri çok ilginçti. Çin geçtiğimiz yıl kışın doğalgaz arz krizi yaşamıştı, IEA gaz raporunda sanayinin payı sanki çok artmış. Pazar Meksika seçimleri var, petrol şirketi Pemex’in geleceği belli olacak.

Özetler

Çin’in toplam yeraltı doğalgaz depolama miktarı 8 bcm, 4.9 bcm’de LNG var. 2017 yılında depolama tüm satışların %5.4’ydü. Dünya ortalaması da %15miş. Plan 2020’de 14.8 bcm’e çıkmak.

Metal fiyatlarının mevsimselliği..

IEA gaz raporunda gaz talebi sanayide elektrik üretimini geçecek diyor. Hangi sanayi kollarında bu kadar talep olacak, raporu bulan maillerse sevirinim. Alt sektör dağılımı ve kömürden geçiş OECD içi ve dışı farkına bakacağım

Meksika seçimleri öncesi devlet petrol şirketi Pemex anlaşma ve ortak girişimleri hızlandırdı. 1 Temmuz’da seçilmesi muhtemel AMLO (Andres Manuel..), anlaşmaları geri çevireceğini duyurmuştu. Pemex’ten 3 rafineri ortaklığı ve 37 kara petrol ihalesi duyuruları bekleniyor.

Exxon daha önceki Turbot keşfinin çok yakınında geçen hafta 500 milyon varillik bir keşif daha yaptı. Keşif ile Guyana’nın petrol üretimi 2027’de 700,000 v/g’e çıkabilir.

Curoçao’nun 335,000v/g kapasiteli Isla rafinerisi Venezüella devlet şirketi PDVSA’nın yanına bir ortak arıyor. PDVSA ham petrol üretimi ve ihracatında sorunlar yaşıyor

Guyana’nın hemen yanındaki Surinam’a da, Hindistan hükümeri 20 milyon $ kredi verdi, güneş projesi için. Daha önce de 27.5 milyon $ iletim projesi için vermişti.

Brezilya da yüksek iş mahkemesi Petrobras’a karşı tarihi yüksek bir karar aldı. 51000 emekli ve mevcut çalışana ödeme yapacak. Maliyet 4.5 milyar $. Karar 12ye 13 alınmış. Temyize gidecek.

Petrobras Paraguay’daki 197 akaryakıt istasyonunu 384 milyon $’a Paraguaylı Grupo Copetrol’e satacak.

Arjantin’de kuraklı Nisan büyüme oranını vurdu. Arjantin’de tarım üretimi kuraklık sebebiyle %30 düşmüştü. Nisan’da ekonomi Mart’a göre %2.7 küçüktü. Mısır ve soya ihracatı önemli kalemlerden. Kuraklık toplam büyümede %3.78 düşüşe sebep olmuş.

Meksika’nın ticaret açığı Mayıs’ta petrol ithalatının etkisiyle daha da kötüleşerek 1.59 milyar $ oldu. İhracat %10.9 büyüyerek 39.1 milyar $ oldu. İthalat da %11.5 artarak 40.7 milyar $’a ulaştı. Benzin ve dizel ithalatı %51.3 artarak 4.46 milyar $ oldu.

Madencilik Brezilya GSYH’ına %4 etki ediyor. Hükümet %6’ya ulaşmasını bekliyor. 12 Haziran’da Brezilya Başkanı Temer, ülkenin yarım yüzyıllık madencilik kodunu Kongreyi atlayarak geçirdi. Artık maden taşınmasından etkilenen belediyelerde pay alacak.

Grafikler

Bakır fiyatlarının sezonsallığı (LME)

 

Çin’de doğalgaz depolama (IHS Markit)

 

28 Haziran 2018

Eni acaba Zohr’dan daha büyük bir gaz sahası buldu mu? Bu haber bile Delek gibi şirketlerin hisselerini düşürdü. Bu haber neden önemli? Geçtiğimiz Cuma, OPEC üretimi arttıracağım demesine rağmen petrol fiyatları hızlı bir yükseliş göstermişti, anlayamamıştık, ama sonra İran’a yaptırımın ağır olacağı bilgisi geldi. Önden demek ki bir bilgi sızmıştı. Anlık piyasa yorumu o yüzden bazen sakattır. Eni’nin bilgisinin de önden sızması düşündürücü. IGU raporu yayınlandı. Son 24 saatte BP ve Repsol’den elektrik sektörüne açılma açıklamaları geldi. Wood MacKenzie’ye göre petrol yatırımlarının getirisi hala yenilenebilirin neredeyse 3 misli.

Özetler

İtalyan Eni’nin Mısır’daki büyük Zohr keşfinin 3 misli bir keşif olarak Noor gaz sahası keşfini duyurabileceği haberi İsrail enerji şirketlerinin hisselerini %3.42’den %4.7’ye varan oranlarda düşürdü.

[FT$] Avustralya, Doğu Timur hükümet kabinesi binasına 2004’te dinleme cihazları yerleştirildiğini söyleyen istihbarat ajanını yargılacak. Konu 40 milyar$’lık petrol ve gaz rezervleri. Avustralya yardım programı kapsamında bina tadil edilirken duvarlara yerleştirilmiş.

Siemens Gamesa, Brezilya’daki Santa Luzia rüzgar kompleksine 136 adet türbin tedarik edecek. Toplam proje gücü 471 MW. Iberdrola ihaleyi kazanmıştı, Siemens Gamesa’yı seçti.

Google’ın ana şirketi Alphabet, eriyik tuz depolama konusunda Project Malta’yı şirketleştirmeye hazırlanıyor. Bill Gates’in Breakthrough Energy Ventures’da destek verecek gibi. Teknoloji Nobel ödüllü fizikçi Laughlin’in, hem sıcak nitrat tuzları hem de soğuk bir sıvı kullanıyor.

Avustralya Mineraller konseyi, 2030’a yıllık Asya termal kömür talebinde 400 milyon ton artış bekliyor. 2017 talebinin iki misli. 2017’de Avustralya kömür ihracatında rekor kırdı, 57 milyar $. Rapor burada

[FT$] Yüksek petrol fiyatları İspanya enflasyonunu yükseltiyor. %0.2 daha yüksek bekleniyor.

Avrupalı petrol şirketleri son 24 saatte ilginç şirket alımları yaptı. İspanyol Repsol, Macquarie ve Wren House’dan 2350 MW düşük emisyon üretimi ve 750,000 perakende müşterisine sahip Viesgo’yu aldı. 600 MW’da kojen vardı, kurulu gücü 2950 MW oldu.

BP’de İngiltere’nin en büyük elektrikli araba şarj ağı işletmecisi Chargemaster’ı satın aldı. Adı BP Chargemaster olacak. 6500 şarj noktası var. Asıl hedef 150 kW hızlı şarj noktaları.

ABD’de 1983’ten bu yana CPI(tüketici fiyat endeksi) 2.5 kat artmış. Sigorta 4.2 kat, tamir 0.7 kat. Bilgi teknoloji maliyetleri de 1998’den beri, bilgisayarda %95, internet hizmetlerinde %25 düşmüş. Paylaşım ekonomisinin 3 temeli: fazla kapasite, akıllı telefon, kentleşme

Otonom arabaların sensörleri otomatik yıkama makinelerinde zarar görebileceğinden özel elle temizleme anlaşmaları olanlar var. Arabaları zamanın %5’inde kullanıyoruz ama tuvaletleri de. Az kullanıyoruz diye paylaşımlı tuvaletler artacak denmiyor. Yazıdaki argümanlardan biri bu.

IGU Küresel Gaz raporu yayınlandı, burada.

Grafikler

Çin’de 6 denize kıyısı olan şirketteki kömür stokları(Sxcoal)

WoodMacKenzie’ye göre enerji yatırımlarının getirileri (WoodMac)